Кіріспе

Белитунг және Борнео аралдары арасындағы Индонезиядағы су жолы – Каримата боғазы (немесе Каримата немесе Карамата;) – Оңтүстік Қытай теңізін Ява теңізімен байланыстыратын, Индонезияның батысында Белитунг аралын және шығысында Борнео (Калимантан) аралын бөліп тұратын кең боғаз. Бұл Оңтүстік Қытай теңізі мен Ява теңізі арасындағы ең кең боғаз (басқа боғаздарға Банка және Гаспар боғаздары жатады), бірақ оның көптеген аралдары мен рифтері кеме жүруге қолайсыздық тудырады. Оның ауа райы мен ағындарына жыл сайынғы оңтүстік-шығыс және солтүстік-батыс муссондары әсер етеді. 1811 жылы Голландтың Шығыс Үндістанындағы Яваға жасалған шабуыл кезінде британдық флот осы боғазды басып өту жолы ретінде пайдаланған. Соңғы кезде, бұл жерде Индонезия AirAsia 8501 рейсінің апатқа ұшырауы орын алды, сондай-ақ 2016 жылғы Sail Indonesia (Каримата боғазымен жүзу) іс-шарасы осы боғазда өткізілді.

География

Бұл бұғаздың ені шамамен 128 миль (206 км) – Белитунг (Биллитон деп те аталады) аралының шығыс жағалауынан Борнео (Калимантан) аралының батыс жағалауына дейін. Гаспар бұғазы Белитунгты Баңка аралынан батысқа қарай бөліп тұрады. Баңка аралы Суматраның шығыс жағалауына жақын орналасқан, одан Банка бұғазымен ажыратылған. Белитунгтің шығысында рифтер мен Монтаран аралдары тобы жатыр, олар Белитунгтің солтүстік-шығыс жағалауынан басталады. Каримата аралдары Каримата бұғазының шығыс бөлігінде, Белитунгтен солтүстік-шығысқа қарай, Мая аралынан оңтүстік-батысқа қарай және Борнеоның батыс жағалауынан теңізге қарай орналасқан. Осы аралдар мен рифтердің болуы негізгі кеме жүзу арнасының енін азайтады. Бұл негізгі кеме жолынан тыс, Каримата аралдарының шығысында немесе аралдардың арасында бірнеше кеме жүзуге жарамды арналар бар. Капуас, Кендаванган, Паван және Самбас өзендері (Борнеода), сондай-ақ Барумун және Муси өзендері (Суматрада) осы бұғазға құйылады.

Климат

Мамыр айының соңынан бастап бұл бұғазда оңтүстік-шығыс муссоны басым болады, ол күшті оңтүстік-шығыс немесе оңтүстік-оңтүстік-шығыс желдерімен, құрғақ ауа райымен және көру қабілетін нашарлататын тұманмен бірге келеді. Қазан айының басынан бастап солтүстік-батыс муссоны басталады, оның ерекшелігі – күркіреуін, жаңбыр мен дауылды, тыныш күндермен және ашық ауа райымен кезектесуі. Ең көп жауыншаш қарашадан ақпанға дейін жауады. Ақпан айынан бастап ауа райы муссонның өзгеруіне байланысты болжамсыз болады, ал мамыр айының соңына қарай жағдай тұрақтанады.

Ағымдар мен су көлігі

Қазіргі кездегі бұғаздың күші муссондық желге байланысты өзгереді. Муссонның шарықталу кезеңінде ағынның жылдамдығы дейін жетеді. Муссон әлсіз болғанда, "ағын болмайды немесе өте аз болады" және бағыты толқын ағынына байланысты өзгеруі мүмкін. Бұғаздың ағындары солтүстікте Оңтүстік Қытай теңізімен, оңтүстікте Ява теңізімен байланысты. Оның тереңдігі шамамен немесе одан да аз болғандықтан, ағынмен тасымалданатын көлем салыстырмалы түрде шағын. 2007–2008 жылдар аралығында индонезиялық және қытайлық зерттеушілер тобы жүргізген зерттеуге сәйкес, тасымалдау көлемі орташа есеппен 500 000 м³/секунд (немесе 0,5 Св) құрады, ал негізгі бағыты оңтүстікке қарай (яғни Ява теңізіне) бағытталған. Солтүстік жартышардың қыс мезгілінде, шамамен солтүстік-батыс муссоны кезінде, су оңтүстікке қарай ағып, орташа есеппен 2,7 Св құрады. Ағынның бағыты солтүстік жартышардың жаз мезгілінде, шамамен оңтүстік-батыс муссоны кезінде, орташа 1,2 Св тасымалдаумен кері өзгерді.

Тарих

18-19 ғасырларда британдық теңізшілер оны Карамата асуы деп атаған. 1811 жылы Жаваға шабуыл жасау үшін британдық флот бұл бұғазды, сол кездегі Голландиялық Шығыс Үндістанның бөлігі болған Жава аралына, Малаккадағы британдық базасынан пайдаланған. Бастапқыда британдықтар бұғаздың қолданылуына сенімді болмады және Борнеоның солтүстігінен Макассар бұғазы арқылы солтүстік-шығыс жолы мен оны таңдау арасында қысылып қалды. Сол кезде Малаккада британдық офицер болған сэр Томас Стэмфорд Раффлз сол жылдың уақытында солтүстік-шығыс жолына қарағанда "аз қауіпті және шаршатушы емес" деп санаған Каримата жолын ұсынды. Раффлс британдық флоттың "бөлімдер бойынша жүзіп келе жатқан флоты" үшін бұл сапарға бір айдан алты аптаға дейін уақыт кететінін есептеді. Үндістанның британдық генерал-губернаторы лорд Минто кейбір теңіз офицерлерінің қарсылығына қарамастан Раффлстың ұсынысын қабылдауға шешім қабылдады. 100 кемеден тұратын және шамамен 11 000 әскерді тасымалдаған флот 1811 жылдың 11-18 маусымы аралығында Малаккадан шығып, Минто мен Раффлстың кетуінен алты апта өткен соң, 30 шілдеде Жава жағалауына жетті. 1915 жылы АҚШ Гидрографиялық кеңсесінің жарияланымында, бұғаз әлдеқайда кең болғанына қарамастан, оның трафигі Банка немесе Гаспар бұғаздарына қарағанда аз екені айтылды. Жарияланымда оның кеңдігінің артықшылығы көбінесе бұғаздағы саздардың тудырған қаупімен және оның нашар ағымдарымен теңестіріледі делінген.

Соңғы оқиғалар

2014 жылдың 28 желтоқсанында Индонезия AirAsia 8501 рейсі Сурабая қаласынан (Шығыс Ява) Сингапурге бағыт алғанда Ява теңізі үстінде байланыс үзіліп, боғазға құлады. Ұшақтағы 162 жолаушы мен экипаж мүшесінің барлығы қаза тапты, бірақ 2015 жылдың наурыз айында аяқталған іздеу-құтқару операциялары барысында тек 116 адамның денесі табылды. Sail Indonesia (2016), сондай-ақ "Sail Karimata Strait 2016" деп аталған, – боғазда өткізілген желкенді қайықтар жарысы. Боғаздың екі жағында орналасқан Индонезияның төрт провинциясы (Батыс Калимантан, Джамби, Банка-Белитунг және Риау аралдары) жарысқа төңкерілді, ал ең маңызды шара 15 қазан күні Батыс Калимантанның Солтүстік Каёнг ауданындағы Датук аралында өтті.