Кіріспе

Шетланд қойшы иті, сондай-ақ Sheltie деп аталады, Шотландияның Шетланд аралдарында пайда болған мал өрісінде жұмыс істейтін иттер тұқымы. Ол 1909 жылы Кеннел клубымен ресми түрде танылды. Бұл тұқым бастапқыда Шетланд колли деп аталды, бірақ ол кездегі Rough Collie өсірушілері арасында пікір қақтығысын тудырғандықтан, аты өзгертілді. Шетландтың тегі нақты белгісіз, бірақ ол сыртқы түрімен ұқсас Rough Collie-нің тікелей ұрпағы емес. Керісінше, Шетланд – шотланд коллисі мен король Чарльз спаниелінің кішкентай түрлерінің ұрпағы. Олар бастапқыда кішкентай, әртүрлі тұқымдық иттер болған, көбінесе иық биіктігі шамалы ғана болатын, және алғашқы Шетланд малшы иттері шпиц түріне жататындығы және Ұлыбритания материгінен келген коллилермен шағылыстырылғандығы есептеледі. ХХ ғасырдың басында Джеймс Логги өсіруге кішкентай Rough Collie қосып, қазіргі заманғы Шетланд қойшы итінің тұқымын қалыптастыруға көмектесті.

Тарих

Көптеген шағын тұқымдардан айырмашылығы, бұл тұқым Rough Collie-ді таңдап, оны кішірейту арқылы дамытылмаған. Шетландтың алғашқы қойшы иті – шпиц типті ит, қазіргі исланд қойшы итіне ұқсас болған. Олардың Яки атты исланд итімен шағылыстырылғанына күшті дәлелдер бар, Яки – Гренландиядан келген кит аулаушылармен аралдың портына келген ит. Якинің бойы шамамен биік болған, көбінесе қара түсті, қоңыр немесе ақ дақтарымен. Көптеген ерте Шетландтар қара-ақ немесе қара-қоңыр болған, осы түс кейбір сабель түсті иттердің бүйіріндегі «құмырсқалы» тұмсықтарында көрінеді. Халық әңгімелерінде яхтадан келген король Чарльз спаниелі туралы да айтылады. Тұқымның сыртқы түріне байланысты, Помераниялық иттердің де тегі болған болуы мүмкін. Тұқым үшін құрылған алғашқы клуб Rough Collie-ге ұқсас, бірақ кішірек иттерді талап етті, стандарт бойынша олардың бойы белгілі бір биіктіктен аспауы керек еді. Басқа клубтар да ұқсас талаптар қойды, тұқымның негізінен миниатюралық болуын қалады. Осы стандарттар адамдарды тұқымға колли қанын қосып, қажетті типке жетуге итерді. Кеннел клуб бастапқыда тұқымды мойындаудан бас тартты, бірақ кейін Шетланд Колли есімін өзгерту шартымен келісті, себебі колли тұқымдарының өкілдері қарсылық білдірді. Тұқым алғаш танылған кезде селекционерлер оларды Шетланд Колли деп атады, бұл Rough Collie селекционерлерін ренжітті, сондықтан атау Шетланд қойшы итіне өзгертілді. 20-шы ғасырдың басында (1940-шы жылдарға дейін) қалаған Rough Collie типін сақтау үшін Rough Collie қаны қосылды, тіпті алғашқы ағылшын Шетланд чемпионының анасы Геста да Rough Collie болды. 1909 жылы ағылшын Кеннел клубы Шетланд тұқымын ресми түрде мойындады, ал алғашқы тіркелген Шетланд – Баденок Роза атты иттің анасы болды. Америкалық Кеннел клубында алғашқы тіркелген Шетланд 1911 жылы «Лорд Скотт» аталды.

Денсаулық

Жапондық зерттеулерде үй жануарларының зираттарындағы мәліметтерге сәйкес, 239 иттің өмір сүру ұзақтығы 14,3 жылды құрады, бұл жалпы өмір сүру ұзақтығынан (13,7 жыл) жоғары. Ұлыбританиядағы зерттеуде өмір сүру ұзақтығы 13,4 жыл деп табылды, бұл аралас тұқымды (12 жыл) және шағын немесе орташа өлшемді (12,7 жыл) топтардан да жоғары. Шетланд итінің келесі дерматологиялық жағдайларға бейімделу мүмкіндігі бар: аллергиялық тері аурулары, терідегі дәрілік эрупциялар, терідегі гистиоцитоз, терідегі немесе жүйелік қызыл жегіш, дерматомиозит және Сертоли жасушаларының ісігі. Шетланд қойшы итінің көлемді жасушалық карциномаға (ішек қабыршасының қатерлі ісігі) шалдығуы басқа иттерге қарағанда төрт есе көп. Солтүстік Америкада екі жастан асқан миллионнан астам иттің жамбас сүйектерінің тексеруі нәтижесінде, Шетландтың 60 тұқымның ішіндегі ең төмен таралу деңгейіне ие екені анықталды – Шетландтардың 4,2%-ы жамбас дисплазиясымен ауырады. Фон Виллебранд ауруы – тұқым қуалайтын қан тоқтау бұзылысы. Шетланд иті I және III типтерге шалдығады. Колли көзінің аномалиясы – бұл эмбрионалды жарықтың толық жабылмауына себеп болатын аутосомдық рецессивті тұқым қуалайтын қасиет, ол негізінен Колли, Бордер Колли және Шетланд қойшы итінде кездеседі. MDR1 генінің мутациясы ивермектин сияқты кейбір препараттарға сезімталдық тудырады. Бұл сезімталдық Шетланд итінде байқалды. MDR1 мутациясы Шетланд итінде анықталды және тұқым АҚШ-тағы зерттеуде бейім деп танылды. Осы генетикалық мутацияға байланысты, зардап шеккен иттер көптеген препараттарға, соның ішінде ацепромазин, буторфанол, доксорубицин, эритромицин, ивермектин, лоперамид, милбемицин, моксидектин, рифампин, селамектин, винбластин және винкристинге сезімталдық танытуы немесе жағымсыз реакциялар көрсетуі мүмкін. Шетланд қойшы иті мен жалпақ жүзді коллидің (UDSSC) ойық дерматозы – дискоидты қызыл жегіштің везикулярлық түрі деп саналатын ауру. Бұл жамбас, шатқа, қолтық асты және іштің алдыңғы бөлігіне әсер ететін ойық дерматоз.

Жұмыс өмірі

Аты айтып тұрғандай, Шетланд қойшы иттері қой бағу үшін қолданылған және бүгінгі күнге дейін қой бағу сынақтарына қатысады. Мал бағушы иттер малды бір жерден екінші жерге қорқытып, үйірге жинап, қашқызу арқылы жеткізеді.

Іс-шаралар

Олардың мөлшері бойынша, бұл тұқым иттердің шапшаңдық, бағыну, көрмеге қатысу, флайбол, із кесу және мал бағу салаларында көш бастап тұр. Мал бағу инстинктісі мен үйретілуге қабілеті бәсекелестіксіз мал бағу сынақтары арқылы бағаланады. Мал бағу инстинктісінің негізгі белгілерін көрсеткен шетландтарды мал бағу жарыстарына қатысу үшін оқытуға болады.

Шетландтың атақты қойшы иттері

Ch Halstor's Peter Pumpkin ROM – 160 чемпион атанған Шетланд қойшы итінің әкесі. Баденок Роуз – ағылшын Кеннел клубында тіркелген алғашқы Шетланд қойшы иті.