Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Шетланд қойшы иті, сондай-ақ Sheltie деп аталады, Шотландияның Шетланд аралдарында пайда болған мал өрісінде жұмыс істейтін иттер тұқымы. Ол 1909 жылы Кеннел клубымен ресми түрде танылды. Бұл тұқым бастапқыда Шетланд колли деп аталды, бірақ ол кездегі Rough Collie өсірушілері арасында пікір қақтығысын тудырғандықтан, аты өзгертілді. Шетландтың тегі нақты белгісіз, бірақ ол сыртқы түрімен ұқсас Rough Collie-нің тікелей ұрпағы емес. Керісінше, Шетланд – шотланд коллисі мен король Чарльз спаниелінің кішкентай түрлерінің ұрпағы. Олар бастапқыда кішкентай, әртүрлі тұқымдық иттер болған, көбінесе иық биіктігі шамалы ғана болатын, және алғашқы Шетланд малшы иттері шпиц түріне жататындығы және Ұлыбритания материгінен келген коллилермен шағылыстырылғандығы есептеледі. ХХ ғасырдың басында Джеймс Логги өсіруге кішкентай Rough Collie қосып, қазіргі заманғы Шетланд қойшы итінің тұқымын қалыптастыруға көмектесті.
The Shetland Sheepdog, also known as the Sheltie, is a breed of herding dog that originated in the Shetland Islands of Scotland. It was formally recognized by The Kennel Club in 1909. It was originally called the Shetland Collie, but this caused controversy amongst Rough Collie breeders of the time, so the name was changed. The Shetland's origins are obscure, but it is not a direct descendant of the Rough Collie, which it largely resembles. Rather, the Shetland is a descendant of small specimens of the Scottish Collie and the King Charles Spaniel. They were originally a small mixed breed dog, often only about in height at the shoulder, and it is thought that the original Shetland herding dogs were of the Spitz type, and were crossed with Collies from mainland Britain. In the early 20th century, James Loggie added a small Rough Collie to the breeding stock, and helped establish the breed that would become the modern Shetland Sheepdog.
Тарих
Көптеген шағын тұқымдардан айырмашылығы, бұл тұқым Rough Collie-ді таңдап, оны кішірейту арқылы дамытылмаған. Шетландтың алғашқы қойшы иті – шпиц типті ит, қазіргі исланд қойшы итіне ұқсас болған. Олардың Яки атты исланд итімен шағылыстырылғанына күшті дәлелдер бар, Яки – Гренландиядан келген кит аулаушылармен аралдың портына келген ит. Якинің бойы шамамен биік болған, көбінесе қара түсті, қоңыр немесе ақ дақтарымен. Көптеген ерте Шетландтар қара-ақ немесе қара-қоңыр болған, осы түс кейбір сабель түсті иттердің бүйіріндегі «құмырсқалы» тұмсықтарында көрінеді. Халық әңгімелерінде яхтадан келген король Чарльз спаниелі туралы да айтылады. Тұқымның сыртқы түріне байланысты, Помераниялық иттердің де тегі болған болуы мүмкін. Тұқым үшін құрылған алғашқы клуб Rough Collie-ге ұқсас, бірақ кішірек иттерді талап етті, стандарт бойынша олардың бойы белгілі бір биіктіктен аспауы керек еді. Басқа клубтар да ұқсас талаптар қойды, тұқымның негізінен миниатюралық болуын қалады. Осы стандарттар адамдарды тұқымға колли қанын қосып, қажетті типке жетуге итерді. Кеннел клуб бастапқыда тұқымды мойындаудан бас тартты, бірақ кейін Шетланд Колли есімін өзгерту шартымен келісті, себебі колли тұқымдарының өкілдері қарсылық білдірді. Тұқым алғаш танылған кезде селекционерлер оларды Шетланд Колли деп атады, бұл Rough Collie селекционерлерін ренжітті, сондықтан атау Шетланд қойшы итіне өзгертілді. 20-шы ғасырдың басында (1940-шы жылдарға дейін) қалаған Rough Collie типін сақтау үшін Rough Collie қаны қосылды, тіпті алғашқы ағылшын Шетланд чемпионының анасы Геста да Rough Collie болды. 1909 жылы ағылшын Кеннел клубы Шетланд тұқымын ресми түрде мойындады, ал алғашқы тіркелген Шетланд – Баденок Роза атты иттің анасы болды. Америкалық Кеннел клубында алғашқы тіркелген Шетланд 1911 жылы «Лорд Скотт» аталды.
Unlike many miniature breeds that resemble their larger counterparts, this breed was not developed simply by selectively breeding the Rough Collie for smaller and smaller size. The original sheepdog of Shetland was a Spitz type dog, probably similar to the modern Icelandic Sheepdog. Strong evidence suggests that this dog was bred with the Yakki an Icelandic dog that accompanied whalers from Greenland who landed in the ports of the island. The Yakki was about in height and usually black with tan or white markings. Many of the early Shetlands were black and white or black and tan and this colouring can still be see in the muzzle of some sables dogs today whose muzzles are referred to as "smutty muzzles". Folk tales also mention a King Charles Spaniel that came from a yacht. Pomeranian dog ancestry is likely given the appearance of the breed. The first club for the breed called for a dog similar to the Rough Collie except in size, the standard called for dogs to be no taller than Other clubs called for similar standards with the breed to essentially be a miniature. These standards led to people adding in collie blood to the breed to achieve said type. The Kennel Club originally refused to recognise the breed but later agreed to on the condition the name was changed from Shetland Collie due to opposition from collie breed clubs. When the breed was originally introduced breeders called them Shetland Collies, which upset Rough Collie breeders, so the name was changed to Shetland Sheepdog. During the early 20th century (up until the 1940s), additional crosses were made to Rough Collies to help retain the desired Rough Collie type – in fact, the first English Shetland champion's dam, Gesta, was a rough Collie. The year 1909 marked the initial recognition of the Shetland by the English Kennel Club, with the first registered Shetland being a female called Badenock Rose. The first Shetland to be registered by the American Kennel Club was "Lord Scott" in 1911.
Денсаулық
Жапондық зерттеулерде үй жануарларының зираттарындағы мәліметтерге сәйкес, 239 иттің өмір сүру ұзақтығы 14,3 жылды құрады, бұл жалпы өмір сүру ұзақтығынан (13,7 жыл) жоғары. Ұлыбританиядағы зерттеуде өмір сүру ұзақтығы 13,4 жыл деп табылды, бұл аралас тұқымды (12 жыл) және шағын немесе орташа өлшемді (12,7 жыл) топтардан да жоғары. Шетланд итінің келесі дерматологиялық жағдайларға бейімделу мүмкіндігі бар: аллергиялық тері аурулары, терідегі дәрілік эрупциялар, терідегі гистиоцитоз, терідегі немесе жүйелік қызыл жегіш, дерматомиозит және Сертоли жасушаларының ісігі. Шетланд қойшы итінің көлемді жасушалық карциномаға (ішек қабыршасының қатерлі ісігі) шалдығуы басқа иттерге қарағанда төрт есе көп. Солтүстік Америкада екі жастан асқан миллионнан астам иттің жамбас сүйектерінің тексеруі нәтижесінде, Шетландтың 60 тұқымның ішіндегі ең төмен таралу деңгейіне ие екені анықталды – Шетландтардың 4,2%-ы жамбас дисплазиясымен ауырады. Фон Виллебранд ауруы – тұқым қуалайтын қан тоқтау бұзылысы. Шетланд иті I және III типтерге шалдығады. Колли көзінің аномалиясы – бұл эмбрионалды жарықтың толық жабылмауына себеп болатын аутосомдық рецессивті тұқым қуалайтын қасиет, ол негізінен Колли, Бордер Колли және Шетланд қойшы итінде кездеседі. MDR1 генінің мутациясы ивермектин сияқты кейбір препараттарға сезімталдық тудырады. Бұл сезімталдық Шетланд итінде байқалды. MDR1 мутациясы Шетланд итінде анықталды және тұқым АҚШ-тағы зерттеуде бейім деп танылды. Осы генетикалық мутацияға байланысты, зардап шеккен иттер көптеген препараттарға, соның ішінде ацепромазин, буторфанол, доксорубицин, эритромицин, ивермектин, лоперамид, милбемицин, моксидектин, рифампин, селамектин, винбластин және винкристинге сезімталдық танытуы немесе жағымсыз реакциялар көрсетуі мүмкін. Шетланд қойшы иті мен жалпақ жүзді коллидің (UDSSC) ойық дерматозы – дискоидты қызыл жегіштің везикулярлық түрі деп саналатын ауру. Бұл жамбас, шатқа, қолтық асты және іштің алдыңғы бөлігіне әсер ететін ойық дерматоз.
A Japanese study of pet cemetery data found a life expectancy of 14.3 years with 239 dogs — higher than 13.7 overall life expectancy. A UK study found a life expectancy of 13.4 years, higher than both the crossbreed (12) and small to medium size (12.7) groups. The Shetland is predisposed to the following dermatological conditions: allergic skin disease, cutaneous drug eruptions, cutaneous histiocytosis, cutaneous or systemic lupus, dermatomyositis, and Sertoli cell tumour. Shetland Sheepdogs have four times the risk of other dogs of developing transitional cell carcinoma, a cancer of the bladder. A North American study of over a million hip scores in dogs over the age of two found the Shetland to have the fifth lowest prevalence out of sixty breeds — 4.2% of Shetlands had hip dysplasia. Von Willebrand disease is an inherited bleeding disorder. The Shetland is affected by both type I and type III. Collie eye anomaly is an autosomal recessive inherited trait which results in incomplete closure of the embryonic fissure, seen almost exclusively in Collies, Border Collies and Shetland Sheepdogs. A mutation the MDR1 gene causes sensitivity to certain drugs such as ivermectin. This sensitivity has been observed in the Shetland. The MDR1 mutation has been identified in the Shetland and the breed was identified as predisposed in a study in the US. Due to this genetic mutation, affected dogs may exhibit sensitivity or adverse reactions to many drugs, including acepromazine, butorphanol, doxorubicin, erythromycin, ivermectin, loperamide, milbemycin, moxidectin, rifampin, selamectin, vinblastine, and vincristine. Ulcerative dermatosis of Shetland sheepdog and rough collie (UDSSC) is a disease that is believed to be a vesicular variant of discoid lupus erythematosus. It is an ulcerative dermatosis that affects the thigh, groin, axillae, and ventral abdomen.
Жұмыс өмірі
Аты айтып тұрғандай, Шетланд қойшы иттері қой бағу үшін қолданылған және бүгінгі күнге дейін қой бағу сынақтарына қатысады. Мал бағушы иттер малды бір жерден екінші жерге қорқытып, үйірге жинап, қашқызу арқылы жеткізеді.
As the name suggests, Shetland Sheepdogs can and have been used as sheepdogs and still participate in sheepdog trials to this day. Herding dogs conduct livestock from one place to another by causing fear flocking and flight behaviour.
Іс-шаралар
Олардың мөлшері бойынша, бұл тұқым иттердің шапшаңдық, бағыну, көрмеге қатысу, флайбол, із кесу және мал бағу салаларында көш бастап тұр. Мал бағу инстинктісі мен үйретілуге қабілеті бәсекелестіксіз мал бағу сынақтары арқылы бағаланады. Мал бағу инстинктісінің негізгі белгілерін көрсеткен шетландтарды мал бағу жарыстарына қатысу үшін оқытуға болады.
In their size group, the breed dominates dog agility, obedience, showmanship, flyball, tracking, and herding. Herding instincts and trainability can be measured at noncompetitive herding tests. Shetlands exhibiting basic herding instincts can be trained to compete in herding trials.
Шетландтың атақты қойшы иттері
Ch Halstor's Peter Pumpkin ROM – 160 чемпион атанған Шетланд қойшы итінің әкесі. Баденок Роуз – ағылшын Кеннел клубында тіркелген алғашқы Шетланд қойшы иті.
Ch Halstor's Peter Pumpkin ROM – The Shetland sheepdog sire with the most Champions (160). Badenock Rose – the first Shetland sheepdog registered with the English Kennel Club.