Кіріспе

Ит тұқымы

"Жұлдызды соғыстарда" Визла атауының қолданылуы

Визланың ағылшын тіліндегі айтылуына қатысты түрлі дереккөздерде әртүрлі нұсқалар келтіріледі, соның ішінде венгр тіліндегі түпнұсқаға жақынрақ келетін /v//ɪ//ʒ//l//ɔː/, /v//iː//ʒ//l//ə/ немесе /v//ɪ//ʒ//l//ə/ сияқты айтылулар, ал кейбіреулері әріп жазуының әсерімен /v//iː//z//l//ə/ болып келеді. Бұл тұқымның Канадалық иттер клубы (CKC) тобы 1 (Спорттық топ) және Америкалық иттер клубы (Спорттық топ) жіктемесінде кездеседі. Венгриялық немесе мадьярлық визла немесе тегіс шашты визла спорттық иттер және адал серіктер болып табылады. Висланың орташа мөлшері - бұл тұқымның ең тартымды сипаттамаларының бірі. Құс және биік жерлердегі аң аулаушы ретінде визла спорттық иттер арасында үйдегі серік және отбасылық ит ретінде көрнекті орын алды. Венгриялық визла - бұл әр түрлі аң аулайтын ит. Ол дәстүрлі түрде және қазіргі уақытта аң аулау, бағыттау және алу үшін қолданылады, бұл иттің іздеу, бағыттау және аңды, соның ішінде суда ұстау қабілеттерін көрсетеді. Олар өте белсенді, жұмсақ мінезді, сүйіспеншілікке толы және сезімтал болса да, қорқынышсыз және қорғаныш инстинктісіне ие.

Сыртқы келбеті

Венгр визласы – ерекше сыртқы түрі мен осал мінезі бар, қысқа түкті аңшы ит. Олар күшті, бірақ жеңіл салмақты, қалыпты бұлшық еттері бар, жіңішке денелі болады. Көптеген тұқымдарды визламен, ал визлані басқа тұқымдармен шатастыру жиі кездеседі. Қызыл сүйекті кунхаундтар, веймарандерлер және родезиялық риджбектер ең көп шатастырылатын тұқымдар. Визланың дене құрылымы веймарандер мен қызыл сүйекті кунхаундқа ұқсас, бірақ визла әдетте жіңішкелеу және бұлшық еттері анық байқалады. Веймарандерлер мен родезиялық риджбектер визладан ірілеу болады. Визланың мұрыны көбінесе қызғылт түсті болып келеді, бұл түс жүнінің түсімен үйлеседі. Қара, қоңыр, ақшыл қызғылт немесе басқа түсті мұрын – басқа тұқымның белгісі. Визланың көздері мен тырнақтарының түсі де әдетте жүнінің түсімен сәйкес келеді.

Түсі мен қаптамалары

Стандарттық түсі бірнеше жаңдалы француз сары түсі, бірақ қаланбаған. Висланың арқасындағы (ергежейлі белгілер сияқты) түсінің кейбір өзгерістері қалыпты. Американдық Кеннел Клубының (AKC) Висла стандарты бойынша, жүні қысқа, тегіс, тығыз және жақын болуы керек, жүн қабаты болмауы тиіс. Висла басқа көптеген тұқымдардан айырмашылығы, сыртта ұстауға жарамсыз, себебі оның жүн қабаты жоқ. Олар өздігінен тазаланатындықтан, оларды жуудің қажеті шамалы, тіпті қажет те болмайды. Адамдарға олардан ешқандай айқын "ит иісі" сезілмейді. Көлдер мен өзендерге бірнеше рет кіргеннен кейін, олар "судан шыққан ит" иісінің әлсіз нұсқасын шығарады. Шапшаң жуынса, бұл иіс жоғалады.

Тазалау және күту

Оның қысқа түктері болғандықтан, визланың жүнін күтіп ұстау салыстырмалы түрде оңай. Суға батқанда, жылдам сүртіп кептіру итті тез кептіреді, ал лай немесе кір болса, оны кептіріп қою, оны тазалауды жеңілдетеді. Барқыт щетканы қолдану жүнін жылтыр ғана емес, сонымен қатар көп мөлшерде түктерді де алып тастауға көмектеседі. Көптеген иттерден айырмашылығы, визлалар жылдың барлық мезгілінде түлейді, сондықтан оларды үнемі щеткалау маңызды. Түктерінен басқа, тырнақтарын қысқа қалпында ұстау, олардың артық өсуінен болатын жарақаттардың алдын алады, ал шикі қабырға сүйектері сияқты қатты заттарды шайнау, тіс тасын қалыптастырмауға және тістердің таза болуын қамтамасыз етеді.

Құйрығы

Висланың құйрығы жерге көлденең ұсталып, қалың бұталар мен өсімдіктердің арасынан шапқанда күшпен қимылдайды. Америкалық тұқымдық стандартта құйрықты бастапқы ұзындығының үштен екісіне дейін қысқарту талап етіледі, алайда косметикалық мақсатта қысқартуға Америка ветеринариялық медицина қауымдастығы, Америка жануарлар ауруханалары қауымдастығы және Канада ветеринариялық медицина қауымдастығы қарсы тұрады. Ұлыбританияның Кеннел клубының тұқымдық стандарты қысқартылған немесе табиғи құйрықты қабылдайды; бұл Англия мен Уэльсте және Шотландиядағы заңдарға сәйкес келеді, онда косметикалық мақсатта қысқартуға тыйым салынған, бірақ жаңа туған жұмыс істейтін иттерде қысқарту рұқсат етіледі. Висланың қысқартылған құйрығы Ваймаран, Доберман, Боксер және Австралиялық шопан сияқты дәстүрлі түрде қысқартылатын басқа иттерге қарағанда едәуір ұзын болады. Құйрық күшік үш күннен кіші болғанда қысқартылғандықтан, осы ұзын қысқару висланың әртүрлі өсіру бағдарламаларынан шыққан иттердің құйрық ұзындығында айырмашылықтарға әкелуі мүмкін.

Тендерлік

Визлалар өте белсенді, мейірімді мінезді, адал, қамқор және өте сүйіспеншілікке толы. Олар иелерімен, балаларымен, тіпті жат адамдармен де тез жақын байланыс орнатады. Адалдығы мен сүйіспеншілігіне байланысты оларды көбінесе "қолға жабысатын" иттер деп атайды. Визлалар өзін назарсыз сезінгенде немесе басқа себептермен ренжігенде жылайды немесе сыңғырлайды. Кейбіреулері өз "тобының" кеңістігіне еніп келген деп ойласа, жат адамдарға қарата ұрысады. Оларды осылай үйреткен жағдайда, олар өте жақсы күзетші иттерге айналады. Олар табиғи аңшылар және жақсы оқытылуға бейім. Дегенмен, иесі оқыту кезінде тыныш үстемдік танытуы керек, әйтпесе ит оқыту процесін өзіне алуы мүмкін. Визлалар назар, жаттығу және әрекеттесу арқылы жақсы өмір сүреді. Олар зиялы қабілеті жоғары иттер және жас кезінде көптеген ойын-сауықтарға мұқтаж. Ұзақ уақыт жалғыз қалғанда, олар көңілсіздікке ұшырап, бұзушылыққа бой беруі мүмкін. Дұрыс әлеуметтендіру және оқыту арқылы визлалар балалармен жақсы қарым-қатынаста болатын өте мейірімді иттерге айналады. Визла иесіне мүмкіндігінше жақын болуды қалайды, сондықтан олардың түнде иесінің төсегінде жамылғының астында ұйықтауы жиі кездеседі.

Өсіру

Вислалар шамамен туылғаннан кейін 8-10 айда жасөспін шағына бастайды. Дегенмен, вислалар мен көптеген басқа да тұқымдардың бірінші жылу кезінде көбейтуге болмайды; егер көбейтуді қаласаңыз, оның орнына екінші немесе үшінші жылу циклінде көбейту керек. Бірақ тіпті осы шаралар да иттердің психикалық және физикалық жетілуіне байланысты өзгеруі мүмкін.

Тарих

Висла тұқымдас иттің алғашқы жазбаша куәлігі 1357 жылы Венгрия королі Людовик I-нің тапсырысымен кармелит монахтары дайындаған "Суреттелген Вена жылнамасында" тіркелген. Висла түркі шапқыншылығынан (1526–1696), 1848 жылғы Венгрия революциясынан, Бірінші дүниежүзілік соғыстан, Екінші дүниежүзілік соғыстан және Венгрия Халық Республикасынан аман қалды. Дегенмен, висла тарихында бірнеше рет құрылысқа жақын келген, оның ішінде 1800 жылдары ағылшын пойнтерлері мен неміс қысқа жүнді пойнтерлерінің басып кіруі (Боггс, 2000:19) және Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін тағы да құрылысқа жақын келуі болды. Ұлыбританияда висла тұқымдас иті үшін екі клуб бар: Венгрия висла клубы және Венгрия висла қоғамы. Crufts 2010 көрмесінде "Ең үздік ит" сыйлығы Hungargunn Bear It'n Mind атымен белгілі вислаға бұйырды.

АҚШ-тағы Vizsla

АҚШ-та жыл сайын шамамен 2500 визла тіркеледі. Солтүстік Американың жан-жақты аңшыл иттер қауымдастығының мәліметінше, визлалар жыл сайын тіркелген иттердің 7-орында тұрады және бұл танымалдылық соңғы 10 жылда сақталған. АҚШ-тағы басқа клубтарға Американың Визла клубы (көбейту клубы) және Америка Кеннел клубы (AKC) кіреді. Американың Визла клубы – таза тұқымды венгр визласының денсаулығын жақсартуға, оларды құтқаруға арналған клуб. 2000 жылы құрылған бұл клуб American Kennel Club Canine Health Foundation (Американдық Кеннел клубының иттер денсаулығы қоры) бірлестігінде визлалардың денсаулығы саласында, әсіресе гемангиосаркома, лимфома, мастоцитома, иттер эпилепсиясы, бруцеллез, диетаға байланысты DCM және мінез-құлық зерттеулері сияқты денсаулыққа қатысты мәселелерді зерттеу үшін ынтымақтаса жұмыс істейді. Олар тәуелсіз құтқару ұйымдарымен визлаларды құтқару қорын құру және визла тұқымындағы қатерлі ісікті зерттеу, соңында оны жеңу үшін Франк Лакконың қатерлі ісікті зерттеу қорымен де серіктес. Иттің өлімінен кейін Периноға тағы бір визла, Яспер тиді. Яспер қайтыс болғаннан кейін, ол тағы бір визла, Перси алды. 2011 жылы британдық суретші және кинорежиссер Шон Эллис өзінің Кубрик атты визласына арнап «Кубрик – ит» деген суреттер кітабын шығарды. Комедияшы Дрю Линч 2022 жылға дейін Стелла атты визласын қызметтік итті ретінде пайдаланды. Олар «Иттер блогы» деп аталатын YouTube сериясын жүргізді. Бұрынғы американдық бейсболшы Марк Бьюрле мен оның отбасы үш визлаға ие: Дизель, Дрейк және Дюк. Кәсіби баскетболшы Кевин Лавтың визласы бар. Бұрынғы Джордж У. Буш әкімшілігінің коммуникациялар директоры және қазіргі MSNBC шоу жүргізушісі Николь Уоллес екі визлаға ие. Кәсіби хоккейші және бұрынғы НХЛ MVP Тейлор Холл «Лео» деп аталатын визлаға ие.