Кіріспе

Норвегияның Иннланд округінің муниципалитеті. [ˈɛlvərɵm] Иннланд округінде орналасқан муниципалитет. Ол Эстердаленнің дәстүрлі аймағында жатыр. Муниципалитеттің әкімшілік орталығы – Эльверум қаласы. Муниципалитеттегі басқа елді мекендерге Heradsbygd, Sørskogbygda және Neverlia кіреді. Эльверум маңызды торапқа орналасқан, батысында Хамар қаласы, оңтүстігінде Конгсвингер қаласы, солтүстік-шығысында Иннбигда ауылы және Швеция шекарасы жатыр. Солтүстік жағынан Амот муниципалитетімен, солтүстік-шығысынан Трайсил муниципалитетімен, оңтүстік-шығысынан Веллер муниципалитетімен және батысынан Лётен муниципалитетімен шектеседі. Норвегиядағы 356 муниципалитет ішінде ауданы бойынша 87-ші орында тұр. Эльверум Норвегиядағы халық саны бойынша 57-ші муниципалитет, оның халқы 21 568 адамды құрайды. Муниципалитеттің халық тығыздығы және соңғы 10 жылда халқы 6%-ға артқан.

Жалпы ақпарат

Эльверум приході 1838 жылдың 1 қаңтарында муниципалитет ретінде құрылды (formannskapsdistrikt заңын қараңыз). Одан бері шекаралары өзгерген жоқ.

Атауы

Муниципалитет (бастапқыда приход) ескі Эльверум шаруашылығының атымен аталыпты, себебі алғашқы Эльверум шіркеуі сол жерде салынған. Бірінші элемент – "өзен" деген мағына беретін elfr сөзінің иелік жайы (Гломма өзеніне сілтеме). Екінші элемент heimr, яғни "үй" немесе "шаруашылық" дегенді білдіреді.

Елтаңба

Герб 1988 жылдың 9 желтоқсанында бекітілді. Ресми сипаттамасы: "Қызыл фонда алтын түсті бүркіт" (I rødt ei gull ugle med utslåtte vinger). Бұл гербтің қызыл фонға (түсіне) және бүркітке ие екенін білдіреді. Бүркіттің түсі алтын, яғни ол көбінесе сары түспен бейнеленеді, бірақ металдан жасалса, алтын қолданылады. Бұл сурет – даналық пен оқытудың символы, себебі Эльверум қаласында көптеген мектептер бар. Көптеген бүркіттер орман құстары болып табылады, сонымен қатар бүркіт жабайы жануарлар мен құстарды да бейнелей алады, осылайша Эльверум мен оның төңірегіндегі орманды және жабайы жерлерді көрсетеді. Ақырында, бүркіт көтерілген қанаттары мен тырнақтарымен норвегиялықтардың нық қаушарлануын және күрескен рухын бейнелейді. 1940 жылы Норвегияға неміс әскерлері шабуыл жасаған кезде үкімет Эльверумға қашып келді, онда король Хакон VII соғыс кезінде Парламентсіз елді басқаруға Стортингтен өкілеттік алды (Эльверум өкілеттігі). Гербті Арвид Свен жасаған. Қалалық тудың дизайны гербпен бірдей.

География

Сагтйернет – Эльверумның солтүстік бөлігінде орналасқан көл, жазда көптеген тұрғындар демалуға барады. Бұл көл соңғы мұз дәуірінде пайда болған. Рокосьёен муниципалитеттегі тағы бір көл. Юлусса, Гломма және Флиза өзендері муниципалитет аумағынан өтеді.

Үкімет

Эльверум муниципалитеті бастауыш білім беру (10-сыныпқа дейін), стационарлық емес денсаулық сақтау қызметтері, зейнеткерлерге қызмет көрсету, әлеуметтік қамтамасыздандыру және басқа да әлеуметтік қызметтер, жер учаскелерін жоспарлау, экономикалық даму, муниципалдық жолдар мен коммуналдық қызметтерге жауапты. Муниципалитет тікелей сайланған өкілдерден құралған муниципалдық кеңеспен басқарылады. Қала әкімі муниципалдық кеңес мүшелерінің дауысымен тағайындалады. Муниципалитет Østre Innlandet аймақтық сотының және Eidsivating апелляциялық сотының қарауына жатады.

Муниципалды кеңес

Эльверумның муниципалдық кеңесі (Kommunestyre) 35 өкілден тұрады, олар төрт жылдық мерзімге сайланады. Келесі кестелерде саяси партиялар бойынша кеңестің қазіргі және бұрынғы құрамы көрсетілген.

Әскери байланыстар

Солтүстік жеті жылдық соғыс кезінде (1563–1570) швед әскерлері Норвегияға бірнеше бағытта шабуыл жасады, оның ішінде Østerdalen аймағына да бірнеше рет шабуылдады. 1563 жылы норвегиялық әскерлер Эльверумде шведтердің шабуылын тоқтатты, бұл орын солтүстік-оңтүстік және шығыс-батыс сауда және саяхат жолдарының тоғысқан жерінде болғандықтан стратегиялық маңызға ие болды. Идре және Сарна приходтары бастапқыда Эльверум діни округіне қарасты, бірақ 1644 жылы швед әскерлері оларды басып алды және содан бері Швеция құрамына өтті. Эльверумдегі бекініс құрылысы 1673 жылы Гилденлове соғысы кезінде Хаммерсберг Скансе ретінде басталды. 1685 жылы Дания королі Кристиан V, 14 маусымда Хаммерсберг Скансеге сапар жасаған кезде оны Кристиансфелд бекінісі деп атады. Бекініс Ұлы Солтүстік соғысы кезінде әскерлермен қамтылғанмен, ауыл ірі шайқастардан зардап көрмеді. 1742 жылы Кристиансфелд бекінісі жабылды. 1657 жылы норвегиялық жаяу әскер полкі – Оппланд полкі құрылды және Эльверум гарнизонға айналды. Кристиансфелд бекінісіне жақын, өзеннің шығысында орналасқан Лейрет (лагерь деген мағынада) аймағын әскерлермен қатар, жақын жерде қоныстанған саудагерлер мен шеберлер де салуға қатысты. Эльверум қаласының өзеннің шығыс жағындағы орталық бөлігі Лейрет деп аталады. 1878 жылы Тернингмоен Эльверумде Оппланд полкінің бас штабына айналды, ал 1896 жылы мұнда жаяу әскер мектебі ашылды. Оппланд полкінің тарихы 17 ғасырдағы швед соғыстарынан бастап 1940 жылы Норвегияға неміс басқыншылығына дейінгі қарулы қақтығыстарға батыл қатысуын қамтиды. Жалпы реструктуризация аясында 2002 жылы полк таратылды. Бүгінде Тернингмоенде Норвегия армиясы мен Ұлттық гвардияның бірнеше бөлімшелері орналасқан.

Облыстық қала

Дания-Норвегия дәуірінде Эльверумда сот орындаушысы (фогд), судья (соренскривер), шіркеу провосты (прост) және көптеген әскери офицерлер орналасқан. Ол сонымен қатар сауда орталығы ретінде де маңызды болды. 1570 жылы Хамардағы Хамар соборы өртенді, ал Швециямен жүрген жеті жылдық соғыс кезінде швед әскерлері Хамархус бекінісін қиратты. Хамар қала мәртебесін жоғалтты, Кристиания мен Тронхейм арасында ресми базар қаласы – кёпстад қалмады. Шығыс Норвегияда тауар саудасы үшін ұйымдастырылған базар қажет болды. Эльверум муниципалитетіндегі Грунсет базары (Grundsetmart'n) осы қажеттілікті қанағаттандыру үшін дамыды. Ол 17 ғасырда болғандығы жазылған, ал 1765 жылы Гаардер иесі патшадан арнайы базар құқығын алды, ол Эльверум халқынан алты шақырым солтүстікке қарай, оның меншігінде орналасты. 1767 жылға қарай, ол Норвегиядағы ең ірі және ең танымал базар деп сипатталды. Наурыз айының бірінші аптасында, шамамен 300 жыл бойы, аймақ тұрғындары сауда жасау және тойлау үшін жиналатын. Гудбраннсдал, Осло, Трёнделаг және Швециядан келгендер де Грунсетмартқа үнемі келіп тұратын. Грунсет базары 1901 жылы теміржолдың және басқа базарлардың ықпалымен қажетсіз болып қалды. Осло мен Тронхеймды байланыстыратын теміржол 1877 жылы Эльверум арқылы салынды.

Екінші дүниежүзілік соғыс

Эльверум муниципалитеті Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Германияның Норвегияға басып кіруі кезінде Норвегияның уақытша астанасы болды. 1940 жылдың 9 сәуірінде норвегиялық әскерлер неміс парашютшілерінің Норвегия королі Хаконды, тәж мұрагерін және Парламентті ұстауына кедергі келтірді, Парламент осы кезде Елверум рұқсатын беру үшін отырыс өткізіп, Парламент қайта жиналғанға дейін эмиграциядағы үкіметті уәкілеттік берді. 11 сәуірде үкімет неміс талаптарына бағынудан бас тартқаннан кейін, Эльверум қаласының орталық бөлігі толығымен өртеніп, күлге айналды.

Норвегияның орман мұражайы

Норвегияның Орман мұражайы – Норвегия тарихы мен экономикасында орман шаруашылығының, аң аулаудың және балық аулаудың маңызды рөлін танитын ұлттық мұражай.

Гломдал мұражайы

Гломма өзенінің шығыс жағынан (Норвегия орман шаруашылығы мұражайы – Skogmuseet), Клоккерфосс сарсуы арқылы Престёяға дейін жаяу көпір, ал содан кейін Престфоссен сарсуы арқылы Гломдал мұражайына жетесіз. Гломдал мұражайы – Норвегияның ең ірі ашық ауа мұражайларының бірі. Онда Гломма өзені аңғарындағы Østerdalen таулық округтерінен және Solør жазық аймақтарынан әкелінген көптеген үйлер қойылған. Көрмеге көптеген кітаптары бар кітапхана кіреді, оның ішінде ортағасырлық қолжазбалар да бар.