Кіріспе

Оңтүстік Африкадағы шағын кент

Фредрикстад (; бұрын Фредериксстад; сөзбе-сөз "Фредрик қаласы") – Норвегияның Эстфолд округінің қаласы және муниципалитеті. Муниципалитеттің әкімшілік орталығы – Фредрикстад қаласы. Фредрикстад қаласы 1567 жылы король Фредерик II құрған, ал 1838 жылдың 1 қаңтарында муниципалитет ретінде құрылған (formannskapsdistrikt қараңыз). Глеммен ауылдық округі 1964 жылдың 1 қаңтарында Фредрикстадпен біріктірілді. 1994 жылдың 1 қаңтарында Борге, Онсей, Кракрей және Рольвсей ауылдық муниципалитеттері Фредрикстадпен біріктірілді. Қала Гломма өзенінің Скагеррак теңізіне құятын жерінде, Швеция шекарасынан шамамен орналасқан. Фредрикстад көршілес Сарпсборгпен бірге Норвегиядағы бесінші ірі қаланы құрайды: Фредрикстад/Сарпсборг. 2021 жылдың 30 қыркүйегінде Норвегия статистикасының мәліметтері бойынша, осы екі муниципалитеттің жалпы халқы 141 708 адамды құрайды, оның ішінде Фредрикстадта – 83 761, Сарпсборгта – 57 947. Фредрикстад Гломма өзенінің сағасында 1500 жылдары швед әскері Сарпсборгты (өзен бойында орналасқан) өртеп тастағаннан кейін оның орнын басу үшін салынған. Кейбір тұрғындар қаладан кетпеді, ескі қалаларын бастапқы орнында қайта салып, 1839 жылы қала мәртебесін қайта алды. Қаланың орталық бөлігі Гломма өзенінің батыс жағалауында орналасқан, ал ескі қала, өзеннің шығыс жағалауында, Солтүстік Еуропадағы ең жақсы сақталған бекінілген қала болып табылады. Фредрикстадта ірі ағаш өңдеу өнеркәсібі болған және ағаш экспорттау үшін маңызды порты болған, содан кейін кеме жасау саласы дамыды, бірақ 1988 жылы негізгі кеме жасау кешені жабылғанға дейін. Қазіргі уақытта негізгі өнеркәсіп салалары – түрлі химиялық зауыттар және жеңіл өнеркәсіп. 2005 жылы Фредрикстад «Желкенді кемелер жарысының» соңғы қабылдау порты болды, бұл қалаға мыңдаған адамды тартты. 2019 жылы ол алғашқы қабылдау порты болды. 2017 жылы Фредрикстад ең тартымды қала атанды және ұлттық сыйлықты жеңіп алды. Бұл сыйлықты Норвегия үкіметі әлеуметтік, экономикалық және экологиялық факторлар негізінде жыл сайын табыстайды.

Атауы

Қала 1569 жылы Дания королі Фредерик II-нің құрметіне аталған. Соңғы элемент "stad" сөзі "қала" деген мағынаны білдіреді. 1877 жылға дейін қаланың аты Фредериксстад деп жазылса, 1877 жылдан 1888 жылға дейін Фредриксстад деп жазылды, ал 1889 жылдан бері қазіргі түрінде – Фредрикстад деп жазылуда.

Елтаңба

Герб заманауи үлгіде жасалған. Ол 1967 жылғы 21 сәуірде бекітілді. Ескі герб қаланың ең көне белгісінің негізінде құрылған, ол 1610 жылға дейін сақталған. Белгіде аюмен қоршалған қамал бейнеленген. Қызығы, 1610 жылы Фредрикстадта қорғаныс құрылыстары болмаған (ол 17 ғасырдың соңында ғана қорғанысқа ие болды). Фредрикстадты Сарпсборг тұрғындары құрған, ал қамал мен аю Сарпсборгтың ескі гербінен алынған. Бұл белгінің суреті 19 ғасырдың басынан бері герб ретінде де қолданылып келді. Жаңа герб 1967 жылы қаланың 400 жылдығына арналып бекітілді және қамал мен аюдың жаңаша бейнесін көрсетеді.

Тарих

Солтүстік жеті жылдық соғыс кезінде Сарпсборг толығымен өртенгеннен кейін, билеуші патша Фредерик II патшалық жарлық арқылы қаланы бастапқы орналасқан жерінен оңтүстікке қарай қайта құруға шешім қабылдады. Бұл жаңа орналасқан жердің теңізге жақындығы және оны қоршаған кең ашық жерлер бұрынғы орналасқан жерге қарағанда артықшылықтар берді. Фредрикстад атауы алғаш рет 1569 жылғы 6 ақпандағы патша хатында қолданылды. Швеция мен Дания-Норвегия арасындағы Ганнибал соғысы (1644–1645) кезінде салынған уақытша нығайту 1660 жылдары тұрақтыға айналды. Нығайту жұмыстарын бастапқыда Виллем Кушерон, кейін Йохан Каспар фон Цициньон басқарды. Келесі 60 жыл ішінде Фредрикстад бекінісінде Исегран, Конгстен және Цициньон сияқты бірнеше нығайтулар салынды. 1735 жылы Гломма өзенінің батыс жағында Вессиден деп аталатын қала маңы құрылды. Бұл бөлік кейін ескі қаладан тезірек өсіп, қаланың басты орталығына айналды. 1764 жылы болған өртте ескі қаладағы көптеген ғимараттар өртеніп кетті. 1840 жылдары Фредрикстадтан ағаш экспорттау қарқынды дами бастады. 1860 жылдары өзен бойында бірнеше бумен жұмыс істейтін аралар салынды, ал 1879 жылы теміржол Фредрикстадқа жетіп, одан әрі өсуіне мүмкіндік берді. 1900 жылдардың басында ағаш өңдеу өнеркәсібінің жаңаруына байланысты ағаш экспорты төмендеген кезде Фредрикстадтың өндірісі басқа өнімдерге ауысты. Кейіннен ол Норвегияның ең маңызды өнеркәсіптік орталықтарының біріне айналды, әсіресе ірі кеме құрылыс зауыты – Fredrikstad Mekaniske Verksted арқасында танымал болды.

Білім

Фредрикстадта үш орта мектеп бар. Фредерик II орта мектебі жалпы білім беру және қаржы / әкімшілік білімі салаларын ұсынады. Фредерик II орта мектебі бұрынғы Фриденберг гимназиясы мен Кристианслунд сауда гимназиясының бірігу нәтижесі. Глеммен орта мектебі кәсіби білім беру және оқу курстарын ұсынады. Ван Топпидрет Фредрикстад спорт, ғылым, тілдер, әлеуметтік ғылымдар және экономика бойынша білім береді. Сонымен қатар, Штайнер мектебі бастауыш мектептің жоғары сатысына жеке білім берудің альтернативті баламасы болып табылады. Østfold жоғары мектебі (колледжі) өнер академиясында, денсаулық сақтау және әлеуметтік қызметтер факультетінде және Кракеройдағы инженерлік факультетте жоғары білім береді (магистр және бакалавр деңгейінде). Мұнда Østfold колледжін де кездестіруге болады, ол қолөнерші / шебер, аттестация немесе техникалық ғылымдар және денсаулық / әлеуметтік ғылымдар саласында кем дегенде бес жылдық тәжірибе негізінде қысқа мерзімді кәсіби курстар ұсынады. Сондай-ақ журналистика факультетінің бас кеңсесі Фредрикстадта орналасқан. Факультет негізгі арнасы журналистер мен редакторлардың білімін жетілдіру курстары болып табылады.

Фредрикстад мұражайы

Фредрикстад мұражайы Ескі Фредрикстадта орналасқан. Мұражай қаланың және оны қоршаған аймақтың тарихын көрсетеді. Сондай-ақ, мұражай Онсөйдегі Элингаард сарайы мен Торгаутен бекінісін басқарады. Фредрикстад мұражайы 1903 жылы құрылған. 2003 жылдан бері мұражай басқармасы Ескі қаладағы Тьойхусетте орналасқан.

Спорт

Фредрикстад қаласы тоғыз рет Норвегия футбол чемпионатын жеңіп алған «Фредрикстад ФК» футбол клубының үйі, олар «Фредрикстад стадионында» ойнайды. Норвегия ұлттық футбол құрамасының бас жаттықтырушысы Эгиль Олсен Фредрикстад қаласынан шыққан. Сондай-ақ, қалада «Фредрикстад Иглз» американдық футбол командасы бар. Фредрикстадтың жоғары лигадағы гандбол командасы – «Фредрикстад БК», ал хоккей командасы – «Стернен Хоккей». Қалада «Слевик IBK», «Фредрикстад IBK» және «Сент-Круа Пирайтс» сияқты бірнеше флорбол командалары да бар.