Кіріспе

Норвегиядағы Innlandet округінің муниципалитеті – Валер. Ол Сольор тарихи аймағында орналасқан. Муниципалитеттің әкімшілік орталығы – Валер ауылы. Валердегі басқа ауылдарға Браскерейдфосс, Гравберget және Рисберget жатады. Норвегиядағы 356 муниципалитет ішінде аумағы бойынша 164-ші орында тұрады. Валер Норвегиядағы халық саны бойынша 213-ші муниципалитет, оның халқы 3625 адамды құрайды. Муниципалитеттің халық тығыздығы – және соңғы 10 жылда халық саны 5,3%-ға азайған.

Жалпы ақпарат

Валлер ауданы бастапқыда 1838 жылдың 1 қаңтарында құрылған Хоф муниципалитетінің құрамына кірген (formannskapsdistrikt заңын қараңыз). Бұл жаңа муниципалитет үш аймақтан тұрды: Хоф, Ааснес және Валлер. 1849 жылы Хоф муниципалитеті екіге бөлінді: Хоф (халық саны: 2,913) және Åsnes og Våler (халық саны: 7,087). 1854 жылы салыстырмалы түрде жаңа Åsnes og Våler муниципалитеті Åsnes (халық саны: 3,677) және Валлер (халық саны: 3,410) болып екіге бөлінді. Бұл бөліну ауыр күрес нәтижесінде болды, оны негізінен жергілікті парламент депутаты Кристиан Халворсен Свенкеруд жетекшілік етті.

Атауы

Муниципалитет (бастапқыда приход) ескі Валер шаруашылығының атымен аталып кеткен, себебі алғашқы Валер шіркеуі сол жерде салынған. Бірінші элемент – "орман ішіндегі ашық жер" деген мағынаны білдіретін váll сөзінің көпше түрі. 1917 жылдың 21 желтоқсанында патшалық қаулымен 1917 жылғы норвегия тілі реформалары күшіне енді. Осы өзгеріске дейін атау "aa" диграфымен Ваалер деп жазылатын, ал реформадан кейін атау Våler деп жазыла бастады, "å" әрпі қолданылды.

Елтаңба

Герб 1987 жылдың 7 тамызында бекітілді. Ресми сипаттамасы: "Gules, a downwards pointing winged arrow Or" ("I rødt en nedvendt vinget gull pil") – «қызыл фонға төмен қарай бағытталған қанатты алтын жебе». Бұл гербтің қызыл фонда екенін және оның негізгі элементі – төмен қарай бағытталған қанатты жебе екенін білдіреді. Жебенің түсі – алтын (Or), яғни ол әдетте сары түспен бейнеленеді, бірақ егер металдан жасалса, алтын қолданылады. Бұл сурет 1022 жылы Норвегия королі Олаф II (Әулие Олаф) шіркеу салу орны бойынша жергілікті дауды шешу үшін қолданған аңызға байланысты таңдалды. Ол садақтан жебе атып, жебе қандай жерге түссе, сол жерге шіркеу салынуын бұйырды. Қанатты жебе – ортағасырлық геральдикада жиі кездесетін мотив. Бұл суретте сондай-ақ Валлер атауының бас әрпі – V әрпін еске түсіретін V пішіні бар. Гербті Джон Арне Мосенг жасаған. Муниципалдық тудың дизайны гербпен бірдей.

География

Муниципалитет солтүстігінде Эльверум муниципалитетімен, шығысында Трисил муниципалитетімен және көршілес Швециямен, оңтүстігінде Аснес муниципалитетімен, ал батысында Станге муниципалитетімен шектеседі. Муниципалитет дәстүрлі Солёр аймағының солтүстік бөлігінде орналасқан және көбінесе Солёрдегі Валлер деп аталады. Солёр – Эльверум мен Конгсвингер қалалары арасындағы географиялық аймақ. Солёрдің шығыс бөлігі (Швециямен шекаралас аймақта) Финнскоген ("финндер" орманы) деп белгілі. Валлерде ауыл шаруашылығы мен орман шаруашылығы – басты салалар. Жалпы аумағының шамамен 90% орманмен жабылған Валлер Норвегиядағы ең ірі орманды муниципалитеттердің бірі. Ауыл шаруашылығының көп бөлігі Гломма өзенінің жанында шоғырланған. Солёр теміржол желісі өзеннің шығыс жағалауымен муниципалитет арқылы өтеді. Флиза өзені де муниципалитет аумағынан ағып өтеді.

Үкімет

Våler муниципалитеті бастауыш білім беру (10-сыныпқа дейін), стационарсыз медициналық қызметтер, зейнеткерлерге қызмет көрсету, әлеуметтік қамтамасыздандыру және басқа да әлеуметтік қызметтер, жер учаскелерін жоспарлау, экономикалық даму, муниципалдық жолдар мен коммуналдық желілерге жауапты. Муниципалитет тікелей сайланған өкілдерден құралған муниципалдық кеңеспен басқарылады. Әкім муниципалдық кеңес мүшелерінің дауысымен тағайындалады. Муниципалитет Østre Innlandet аймақтық сотының және Eidsivating апелляциялық сотының қарауына жатады.

Муниципалды кеңес

Валлер муниципалитетінің кеңесі (Kommunestyre) 19 өкілден тұрады, олар төрт жылдық мерзімге сайланады. Келесі кестелерде саяси партиялар бойынша кеңестің қазіргі және өткен құрамы көрсетілген.

Тас дәуірі

Адамдардың алғашқылары Валерге қашан келгені нақты белгісіз, бірақ бұл неолит дәуірінің соңында (б.з.д. 4000–1800 жылдары) болған деп есептеледі. Б.з.д. 2000 жылға шамамен дараланған кремнийден жасалған құралдар табылды. Кремний бұл аймаққа табиғи түрде тән емес, ол оңтүстіктен сауда жолдары арқылы келгенін көрсетеді. Валердің терең орманрындағы алғашқы адамдар негізінен аң аулау және балық аулау арқылы күшін табады. Жақын жердегі Мьёса көлінің маңындағы халықтар мал өсіріп, егін егіп отырғанмен, Валер тұрғындары фермерлер болып қоныстанғанға дейін біраз уақыт өтті.

Христиандыққа дейінгі кезеңдер

Шамамен 1000 ж.б.д. Валерде елді мекендер болғандығын көрсететін мәліметтер табылды. Викинг дәуірінде, шамамен 700-1000 ж.б.д., Валер бірнеше қонысқан шаруашылықтан гөрі іріленіп, маңыздырақ аймаққа айналды. Тарихта бір кезде Солор өте күшті шағын патшалық болған. Валер атауы көне норвегия тіліндегі vål сөзінен шыққан, ол «көйген ағаштардың діңгектері немесе тамырлары» деген мағынаны білдіреді. Орманды өңдеудің алғашқы кезеңі – ағаштар мен бұталарды өртеп тастау болғандықтан, vål сөзінің түрленулері Норвегияда жиі кездеседі. Снорри Стурлусонның «Хеймскрингла» (Норвегия патшаларының тарихы) кітабында Хедемарктың христиан дініне өтуі туралы айтылған. Аңыз бойынша, Норвегия королі Олаф II (Қасиетті Олаф) 1022 жылы Валерге барып, мүшріктерді христиан дініне көндіруге тырысқан. Басында қарсылық болған, бірақ ол сәтсіз аяқталды. Норвегияның көптеген аймақтарындағыдай, шаруалар да христиан дінін қабылдауға көндірілді. Король шіркеу салу керек деп шешті, бірақ жергілікті тұрғындар оны қайда салу керектігіне келісе алмады. Сондықтан король мәселені қарапайым және тиімді жолмен шешті. Ол садағын алып, жебені көкке атып, жебе қай жерге түссе, сол жерге шіркеу салынатынын жариялады. Жебе Гломма өзенінің жағасындағы сазды жерге түсті. Осы оқиғадан кейін бұл жерге де, шіркеуге де атау берілді. (Кейін шіркеу Мариакиркен деп аталды, яғни Мария шіркеуі). Валер муниципалитетінің гербінде Қасиетті Олафтың жебесі бейнеленген.

Орта ғасырлар

Орта ғасырларда Вьеллер негізгі саяхат жолынан шалқары орналасқан қарапайым бекет болған. Осы жолмен өткен санаулы адамдардың арасында көшпенділер немесе Нидаростағы (кейін Тронхейм) Әулие Олафтың қабіріне бет алған қажылар болды. Швед қажыларының бір жолы Эйдског, Солор және Эльверум арқылы өтетін; Адам Бремен бұл жолды 1070 жылы-ақ атап көрсеткен. Осы жол бойында қажылар көбінесе Вьеллердегі бұлаққа тоқтаған, онда әңгіме бойынша, Әулие Олаф шабысын суарған; судың керемет емдік қасиеттері бар деп есептелген. 1348 және 1350 жылдар аралығында Қара өлім Норвегияға тарады. Вьеллердегі індеттің қаншалықты күшті болғанын білмейміз, бірақ аңыз бойынша, тек бір ұл мен бір қыз ғана аман қалған. 17 ғасырға қарай Вьеллерде мал өте көп болды. Технология жетілдікке жеткен сайын, аймақтағы көптеген өзендер мен көлдердің жанындағы ормандарда орман шаруашылығы маңыздырақ бола түсті.

Фин иммиграциясы

Валлер мен Сольердің тарихының маңызды бөлігі – Финляндиядан адамдардың көшіп келуі және қоныстануы. 16-шы ғасырдың соңынан бастап Швеция королі Густав Ваза оларды Норвегия мен Швеция шекарасындағы Вярмланд және Сольердің сирек қоныстанған аймақтарына қоныстануға ынталандырды. Сол кезде екі елдің мекенделген аймақтарынан алыс орманның құндылығы аз болғандықтан, иммигранттар жергілікті тұрғындармен қақтығысқа түспей, көптеп қоныстана алды. Фин иммиграциясы Финляндиядағы аштық пен тұрақсыз кезеңдердің салдары болды. Король Густав Ваза иммигранттарды қуана қарсы алды, себебі ол Швецияның батысындағы аз қоныстанған аймақтардан салық түсімдерін арттыруды көздеді. Финндер өздерімен бірге ерекше мәдениетін және өмір салтын әкелді. Олардың арасында Финляндия мен Шығыс Швецияда кең таралған svedjebruk немесе кескішпен күйдіріп өңдеу атты егіс шаруашылығы техникасы да болды. Бұл орманды өртеп, құнарлы күлмен жабылған топырақта егін өсіруді білдірді. Бастапқыда алқапқа қара бидай егілді, екінші және үшінші жылдары – шалқан немесе капуста. Содан кейін бірнеше жыл бойы мал жайылып, одан соң орманға қайта оралуы мүмкін еді. Осылайша, олар үнемі көшіп, жаңа жерлерді өртеп, ал бұрынғыларын орманға қайтаруға рұқсат берді. Фин тілі әлі де аймаққа әсер етеді. Жергілікті диалекттердегі көптеген жер аттары, сөздер мен тіркестер фин тілінен алынған. Аймақтың өзі "Финнскоген" деп аталады, яғни "Фин орманы" деген мағынаны білдіреді.