Кіріспе

Иннландтағы муниципалитет, Норвегия. Иннландтағы муниципалитет, Норвегия.

Лесья – Норвегияның Иннландт округінде орналасқан муниципалитет. Ол Гудбраннсдалдың дәстүрлі аймағында жатыр. Муниципалитеттің әкімшілік орталығы – Лесья ауылы. Муниципалитеттегі басқа ауылдарға Бьорли, Лесяског, Лесяверк және Лора кіреді. Лесья Иннландт округінің солтүстік-батыс шетінде орналасқан. Солтүстік жағынан Молде және Сунндал (Мьорэ-ог-Ромсдал округінде) және Оппдал (Трёнделаг округінде) муниципалитеттерімен шектеседі. Шығысында Довре муниципалитетімен; оңтүстігінде Вога және Лом муниципалитеттерімен; оңтүстік-батысында Скьок муниципалитетімен; батысында Раума муниципалитетімен шектеседі. Муниципалитет Норвегиядағы 356 муниципалитет ішінде ауданы бойынша 25-ші орында тұр. Лесья – Норвегиядағы 282-ші ең көп халқы бар муниципалитет, оның халқы 1,966 адамды құрайды. Муниципалитеттің халқының тығыздығы және соңғы 10 жылда халқы 8,3%-ға азайған.

Жалпы ақпарат

Лесье приходы 1838 жылдың 1 қаңтарында муниципалитет ретінде құрылды (formannskapsdistrikt заңын қараңыз). 1863 жылы муниципалитеттің шығыс бөлігі (халық саны: 2 537) бөлініп, Довре муниципалитеті құрылды. Бұл Лесьяда 3 666 тұрғын қалдырды.

Атауы

Муниципалитет (бастапқыда приход) ескі Лесья шаруашылығының атымен аталып кеткен, себебі алғашқы Лесья шіркеуі сол жерде салынған. Атаудың мағынасына қатысты екі түрлі түсінік бар. Ол "жайлау" дегенді білдіретін læs сөзінен туындаған болуы мүмкін, немесе бұл 19 ғасырдың соңына дейін аңғардың түбін алып жатқан екі салыстырмалы түрде үлкен және көлденең көлдерді көрсететін Leirsjøar ("балшықты көлдер") сөзінің қысқартылған түрі болуы мүмкін. Осы көлдер егіс жерін көбейту үшін 19 ғасырдың соңында кептірілген. Тарихи тұрғыдан алғанда, муниципалитет атауы Лесье деп жазылған. 3 қараша 1917 жылы патшалық қаулымен муниципалитет атауы Леся деп өзгертілді.

Елтаңба

Герб 1987 жылғы 23 қаңтарда бекітілді. Ресми сипаттамасы: "Per fess argent және azure, негізінен шығатын үшбұрыш" (På sølv grunn blå skjoldfot med spiss oppover). Бұл дегеніміз, гербтің өрісі ортасынан көлденең сызықпен екіге бөлінген, ал төменгі бөлігінен үшбұрыш жоғары қарай шығып тұр. Сызықтан төменгі өріс көк түсті, ал сызықтың үстіндегі өріс аргент түсті, яғни ол әдетте ақ түспен боялады, бірақ металдан жасалса, күміс қолданылады. Бұл сурет Лесья шіркеуінің мұнарасын бейнелейді, ол төбеде орналасқан және оның шатыры мен мұнарасы алыстан жақсы көрінеді. Гербті Эйнар Х. Скьервольд жасаған. Муниципалдық тудың дизайны гербтің дизайнымен бірдей.

География

Леся өте таулы және шығыс-батыс суайырығында орналасқан. Лесяскогсватнет көлі батысқа қарай Раума өзеніне, ал шығысқа қарай Гудбрандсдалслоген өзеніне құйылады. Муниципалдық аумақтың ең үлкен бөлігі (82%) теңіз деңгейінен жоғары орналасқан, ал ең биік тау шыңдары солтүстік-шығыста 1500 метрден аспайды. Халықтың көп бөлігі Гудбрандсдалслоген өзені мен E136 тас жолы бойында, аралығында орналасқан. Көптеген жаздық шаруашылықтар (сетер немесе сэтер) ағаш шебіне жақын, негізгі аңғарда да, оның салаларында да орналасқан. Бұл жаздық шаруашылықтар соңғы уақытқа дейін шаруашылық үшін маңызды болды, бірақ қазірдің күнінде олардың аз ғана бөлігі дәстүрлі тәсілмен, негізінен сүт малдары мен қойларды жаю үшін қолданылады. Муниципалитет аумағында 400-ден астам көл бар, олардың көпшілігі ағаш шебінен жоғары орналасқан, оның ішінде Aursjøen көлі де бар. Норвегиялық форель көлдерде де, өзендерде де, тіпті теңіз деңгейінен жоғары орналасқан көлдерде де кездеседі. Ландшафт әдетте дөңгелек және оның түріне негізінен соңғы мұз дәуірінде Скандинавия мұздықтарының эрозиялық әсері себеп.

Доврфьелл-Сунндальсфьелла ұлттық паркі

Dovrefjell Sunndalsfjella ұлттық паркі 2002 жылы құрылды және 1974 жылы құрылған бұрынғы Dovre ұлттық паркінің аумағының бір бөлігін қамтиды. Ол Innlandet аймағындағы Леся және Dovre округтерін, сондай-ақ Trøndelag және Møre og Romsdal округтерін қамтиды. Оған Dovrefjell таулары кіреді.

Экономика

Муниципалитет негізінен ауыл шаруашылығымен айналысады. Соңғы санақтар көрсеткендей, қауымдастықтағы тұрғындардың 40%-дан астамы фермерлікпен шұғылданады. Теміржол қызметін Раума желісі қамтамасыз етеді, ол Доврдегі Домбос станциясында Довр желісімен байланысып, Морэ-ог-Ромсдал округіндегі фьордтағы Андальснестегі соңғы станцияға дейін созылады. Леся таулы аймақта орналасқан, Доврфьелл тауларының оңтүстік-батыс бөлігін құрайды. Бұл Доврфьелл-Сунндальсфьелла ұлттық паркінің орналасқан жері, Йотунхаймен ұлттық паркінен солтүстікке және Рондане ұлттық паркінен батысқа қарай орналасқан, сондықтан туризм және шаңғы сияқты ашық ауадағы спорт түрлері де маңызды. Бьорли шаңғы курорты Лесяда орналасқан.

Үкімет

Лесья муниципалитеті бастауыш білім беру (10-сыныпқа дейін), амбулаториялық денсаулық сақтау қызметтері, зейнеткерлерге қызмет көрсету, әлеуметтік жәрдем және басқа да әлеуметтік қызметтер, жер учаскелерін жоспарлау, экономикалық даму, муниципалдық жолдар мен коммуналдық желілерді ұстауға жауапты. Муниципалитет тікелей сайланған өкілдерден құралған муниципалдық кеңеспен басқарылады. Әкім муниципалдық кеңес мүшелерінің дауысымен тағайындалады. Муниципалитет Østre Innlandet аймақтық сотының және Eidsivating апелляциялық сотының қарауына жатады.

Муниципалды кеңес

Лесьяның муниципалдық кеңесі (Kommunestyre) 17 өкілден тұрады, олар төрт жылдық мерзімге сайланады. Келесі кестелерде саяси партиялар бойынша кеңестің қазіргі және бұрынғы құрамы көрсетілген.

Ең ерте кездегі жазбалар

Бұл аймақ алғаш рет Снорри Стурлусонның "Хеймскрингла" (Норвегия патшаларының тарихы) жазбаларында еске алынған. Патша Олафтың (1015–1021 жж.) Дейл Гудбрандты христиан дініне өткізуі кеңінен танымал. Алайда, король Олафтың жетістігі ұзаққа созылмады, себебі 1029 жылы норвегиялық ақсүйектер наразылыққа толы болып, шапқыншы Ұлы Кнуттың төңірегіне бірікті, ал Олаф қашуға мәжбүр болды. 25 кемеден тұратын флотпен қақтығысудан сақтану үшін король Олафтың 400 әскері мен 100 адал шаруа Ромсдалдан Ромсдалфьордтан бастап жоғары қарай жол салып, кейін Лесяверк деп аталған аймақтан өтті. Оның әскері осы жолмен Гудбрансдалға қарай қашып кетті. Гудбрансдалдың королі Торерді өлтіргендіктен, оны онда жылы қарсы алмады, сондықтан ол Хедмаркке бет бұрды. Одан ол Швецияға, содан кейін Ресейге жол тартты. Бір жылдан соң елге оралғанда ол Стиклестад шайқасында қаза тапты.

Лесьяверк (Лесья темір зауыты)

Темір балқыту Лесья муниципалитетіндегі Лесьяверк (Лесья темір зауыты) 1614 жылға дейін тіркелген, осы кезде Дания мен Норвегия королі Кристиан IV Андальснес қаласынан Раума өзені бойымен 4 миль жоғарыдағы Devold қаласында Ромсдал базарын құруға рұқсат берді. Бұл өзгеріспен Молде қаласы бұрын Веой қаласының иеленген Ромсдалдың басты сауда орталығы рөлін алды. Бұл өзгеріс Лесьяверктегі теміршілерге өз өнімдерін тиімді сатуға мүмкіндік беру және оларға балық пен астық сияқты тауарлар мен азық-түлік сатып алуға арналған нарық құру үшін жасалды.

Өнер және мәдениет

Ломда туған Якоб Берсвейсон Клюкстад (1710 – 1773) өмірінің көп бөлігін Лесядағы Клюкстад шаруашылығында өткізді. Клюкстад – замандастары арасындағы ең көрнекті норвегиялық мүсінші және суретші. Оның туындыларын Леся, Скёк және Хайдал шіркеулерінде қазір де көруге болады.

Лесядан көшіп кету

Гудбраннсдалдың Лесья аймағы Америкаға көптеген эмигранттардың бастауы болды. Дю Шайлудың сөзінше, "1867 жылғы зор ашаршылық кезінде; Солтүстік Еуропа тарихында естен кетпес жыл, жазда ерте және қатты аяздың салдарынан егістер қырылып, кең аумақтарда апат пен өлім тарады. Мал желінгеннен кейін, халық азығы – қайың қабығы мен лишайка, аздаған ұнмен қосылып желінді. Келесі жылы Америкаға эмиграцияның күшті толқыны басталды."

Екінші дүниежүзілік соғыс

1940 жылдың сәуірінде неміс басқыншылығы басталғаннан кейін, Хакон патшасы мен Норвегия үкіметі Эльверумнан батыс жағалауға қарай жылжып бара жатқанда, патша мен тәж мұрагері Олаф 13 сәуір түні Оттаға келді. Премьер-министр мен оның әріптестері, сол кезде Лесьяда болған, шақырылды және "Құдай Норвегияны сақтасын" деген сөздермен аяқталатын, себепсіз шабуылға қарсы тұруға шақыратын хабарлама жарияланды. Олар енді батыс жағалауға көшуді ниеттендірді, бірақ немістер Гудбрансдаленде, Домбаста парашютистерді түсіріп, теміржол бағытын үзіп тастады. Патша Оттадан Лесьяға, шығыс-батыс суайырығы арқылы, содан кейін тар Ромсдал арқылы Андальснеске дейін жолмен тек 21-і күні кешке қана сапар шеге алды. Соғыс кезінде британдық истребитель эскадрильясы ("Gloster Gladiators") Лесьяскогсватнет көлінің мұзды бетінен ұшты. 263-ші RAF эскадрильясы 1940 жылдың сәуір айының соңында Норвегия кампаниясының бір бөлігі ретінде 18 Gloster Gladiator екі қанатты истребителімен жұмыс істеді.