Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Рогаланд округіндегі муниципалитет, Норвегия
Municipality in Rogaland, Norway
Кармой – Норвегияның Рогаланд округіндегі муниципалитет. Ол дәстүрлі Хаугаланд аймағында, Хаугесунд қаласынан оңтүстік-батысқа қарай орналасқан. Муниципалитеттің әкімшілік орталығы – Копервик қаласы. Муниципалитеттің көп бөлігі Кармой аралында жатыр. Арал Кармой туннелі мен Кармсунд көпірі арқылы материкке қосылған. Кармой өнеркәсіптерімен, сондай-ақ балық аулауымен белгілі. Норвегияда Кармой әдемі жусанды далаларымен және серфингке қолайлы ақ құмды жағажайларымен де танымал. Ауданы бойынша Норвегиядағы 356 муниципалитет ішінде 294-ші орында тұр. Кармой Норвегиядағы халық саны бойынша 25-ші муниципалитет, оның халқы 42 903 адамды құрайды, бұл оны аймақтағы ірі муниципалитеттердің біріне айналдырады. Муниципалитеттің халық тығыздығы және соңғы 10 жылда халық саны 4,3%-ға артқан. Өзінің кезегінде арал Норвегиядағы халық саны бойынша төртінші орында.
Karmøy is a municipality in Rogaland county, Norway. It is southwest of the town of Haugesund in the traditional district of Haugaland. The administrative centre of the municipality is the town of Kopervik. Most of the municipality lies on the island of Karmøy. The island is connected to the mainland by the Karmøy Tunnel and the Karmsund Bridge. It is known for its industries, as well as for fishing. Karmøy is also well known in Norway for its beautiful heather moors and the white sand surfing beaches. The municipality is the 294th largest by area out of the 356 municipalities in Norway. Karmøy is the 25th most populous municipality in Norway with a population of 42,903, making it one of the largest in the region. The municipality's population density is and its population has increased by 4.3% over the previous 10 year period. The island itself is the 4th most populated island in all of Norway.
Атауы
Муниципалитет Кармой аралының атымен аталады, себебі муниципалитеттің басым бөлігі осы аралда орналасқан. Бірінші элемент "кармр" сөзінен туындаған, ол "жақтау тақтасы" мағынасын береді, бұл "қорғаныш арал" деген түсінікке жақын. Соңғы элемент, "øy" – "арал" сөзі, кейіннен қосылған.
The municipality is named after the island of Karmøy , since the majority of the municipality is located on this island. The first element is derived from the word karmr which means "bargeboard", likely in the sense of a "sheltering island". The last element, øy which means "island", was added later.
Елтаңба
Герб 1975 жылдың 18 сәуірінде бекітілді. Ресми сипаттамасы – "Gules, a fret argent" ("I rødt et sølv gitterkryss"). Бұл гербтің қызыл фонда (түсінде) күміс түсті фрет (алмаз тәрізді кесілген крест) бейнеленгенін білдіреді. Фрет аргент түсімен боялған, яғни әдетте ақ түспен көрсетіледі, бірақ егер металдан жасалса, күміс қолданылады. Дизайн сөздік ойынға негіделген, себебі орталық алмаз пішіні "карм" (норвегия тілінде "жақтау") дегенді білдіреді. Арал теңізге қарама-қарсы шекара (немесе жақтау) құрайды және ішкі аймақтарды теңіздің күшінен қорғайды. Гербтегі крест орта ғасырларда патшалық шапель болған жергілікті Авальдснес шіркеуін символдайды. Арал маңызды орын саналса, ортағасырлық патшалар қажет болған жағдайда "қайда болса да жылдам жету" үшін осы жерде тұруды қалаған. Гербті Магнус Хардланд жасаған. Муниципалдық тудың дизайны гербпен бірдей.
The coat of arms was granted on 18 April 1975. The official blazon is "Gules, a fret argent" (I rødt et sølv gitterkryss). This means the arms have a red field (background) and the ordinary is a fret (a diamond interwoven with a cross). The ordinary has a tincture of argent which means it is commonly colored white, but if it is made out of metal, then silver is used. The design is canting, as the central diamond shape stands for karm (which is Norwegian for a "frame"). The island forms a border (or frame) against the sea and protects the inland areas from its forces. The cross in the design symbolizes the local Avaldsnes Church that was the royal chapel here during the Middle Ages. The island is said to be a central location and medieval kings would often choose to stay there to be able to "get everywhere in haste" if needed. The arms were designed by Magnus Hardeland. The municipal flag has the same design as the coat of arms.
Шіркеулер
Норвегия шіркеуінің Кармой муниципалитетінде сегіз приход (sokn) бар. Ол Ставангер епархиясындағы Кармой декандық (prosti) құрамына кіреді. Кармойдағы шіркеулерПриход (sokn) Шіркеу атауы Шіркеу орналасқан жері Салынған жылыAvaldsnesАвальдснес шіркеуіAvaldsnes1250ФалнесФалнес шіркеуіSkudeneshavn1851ФеркингстадФеркингстад шіркеуіFerkingstad1854КопервикКопервик шіркеуіKopervikшамамен 2017НоргеймНоргейм шіркеуіNorheim1978ТорвастадТорвастад шіркеуіTorvastad1880ВедавагенВедаваген шіркеуіVeavågen2009АкраАкра шіркеуіÅkrahamn1985Ескі Акра шіркеуіÅkrahamn1821
The Church of Norway has eight parishes (sokn) within the municipality of Karmøy. It is part of the Karmøy prosti (deanery) in the Diocese of Stavanger. Churches in KarmøyParish (sokn)Church nameLocation of the churchYear builtAvaldsnesAvaldsnes ChurchAvaldsnes1250FalnesFalnes ChurchSkudeneshavn1851FerkingstadFerkingstad ChurchFerkingstad1854KopervikKopervik ChurchKopervikc. 2017NorheimNorheim ChurchNorheim1978TorvastadTorvastad ChurchTorvastad1880VedavågenVedavågen ChurchVeavågen2009ÅkraÅkra ChurchÅkrahamn1985Old Åkra ChurchÅkrahamn1821
Тарих
Мұнда тас дәуірінен, қола дәуірінен және темір дәуірінен бірнеше табылған заттар бар. Аралдан үлкен обалар, тас ескерткіштер және көптеген басқа да көне ескерткіштер табылды. Кармойда Сторхауг, Гронхауг және Флагхауген обалары орналасқан. Ескі заманда Кармой кеме жүзумен танымал болған. «Гримнисмель» поэмасында ауа райы құдайы Тордың әр таңертең өмір ағашы – Иггдрасилге бара жатқанда Кармсундет бұғазынан өтіп баратыны айтылады. Кармойдың сыртындағы мұхит қауіпті, су асты ағымдары мен тау жыныстарына толы. Сондықтан кемелер тар Кармсундетке кіруге мәжбүр болды. Басшылар мен патшалар жағалау бойымен жүретін кемелерді бақылап, салық алды. Кармсундет бұғазы сонымен қатар корольдіктің атына айналды, сол кезде біріктірілген Норвегияның алғашқы патшасы Харальд Фэрхейр Кармойда тұрған. (Норвегия тарихына қараңыз.) Авальдснес аралдың солтүстік-шығыс жағалауында орналасқан. Бұл көне орынға есімін берген Авгульд патша туралы ескі норвег сагаларында осы жерде мекен еткені айтылады. Кейін Харальд Фэрхейр және басқа патшалардың резиденциялары да аталған. Бұл жағалауда ортағасырлық шіркеу, Авальдснестің Санкт-Олав шіркеуі де орналасқан. Бір кезде Кармойдың солтүстік-батысындағы Виснес ауылы маңызды мыс кенінің орны болған. Осы кеннен Нью-Йорктегі «Еркіндік мүсінін» жасауға қолданылған мыс алынған. 18 ғасырда Шетланд аралдарындағы Уэядан екі қыз Хаф-Грунейге қайықпен жүзіп барып, онда жайылып жүрген сиырларды сауған. Айынышты жағдай, олардың үйге қайту жолында күшті дауыл болды, соңында олардың кішкентай қайығы Кармойға соғылды. Уэя қыздары Кармой ерлеріне үйленді, олардың ұрпақтары әлі де сонда тұрады. Кармойдағы Дирландтар отбасы осы екі қыздың Кармойға келгеннен кейін үйленген отбасы екеніне сенеді. Сиверт Дирланд 20 ғасырдың басында Норвегия үкіметінің мүшесі болған.
There are several finds from the Stone Age, Bronze Age and Iron Age. Large burial mounds, stone monuments, and many other ancient monuments are found on the island. Karmøy is the site of the Storhaug, Grønhaug, and Flagghaugen burial mounds. Karmøy was known for sailing in the old times. The eddic poem Grímnismál says that Thor, the weather god, wades the Karmsundet strait every morning on his way to Yggdrasil, the tree of life. The ocean outside Karmøy is dangerous, filled with underwater currents and rocks. Thus the ships were forced into the narrow Karmsundet. Chieftains and kings controlled the ships passing up and down the coast and demanded taxes. The Karmsundet strait was also the source of the name of the kingdom, at the time when the first king of the unified Norway, Harald Fairhair, lived on Karmøy. (See History of Norway.) Avaldsnes is located on the northeastern coast of the island. King Augvald who has given his name to this ancient site is mentioned in the Old Norse sagas as having his home here. Later the residence of Harald Fairhair and other kings are mentioned. There is also a medieval church, St. Olav's church of Avaldsnes, located on this coast. Visnes, a village in the northwest of Karmøy was once the site of an important copper mine. This mine was source of the copper used for the Statue of Liberty in New York City. In the 18th century, two girls from Uyea in Shetland rowed to Haaf Gruney to milk some of the cows grazing there. Unfortunately, their return was marred by a strong storm, and eventually they found their tiny boat blown to Karmøy. The Uyea girls ended up marrying Karmøy men, and their descendants still live there. The Dyrland family of Karmoy are believed to be the family that the two girls married into after they arrived on Karmøy. Sivert Dyrland was a member of the Norwegian government in the early 20th century.
География
Муниципалитеттің көп бөлігі үлкен Кармёй аралында орналасқан, бірақ оған Кармсундт бұғазы мен Фюрресфьорден арасындағы материктік жартыарал, сондай-ақ Феой аралы және бірнеше кіші аралдар да кіреді. Табиғи және мәдени ландшафт өте алуан түрлі, құмды ақ жағажайлар, сортаптар және аралдың төңірегіндегі көптеген пирстерді қамтиды. Солтүстік бөлігінің ландшафты негізінен егістік алқаптардан тұрады, ал оңтүстік бөлігінің көп бөлігі – жусанды сортаптар. Аралдың Солтүстік теңізіне қараған көптеген ақ құмды жағажайлары бар, олар серфингшілерді Норвегиядағы жел серфингі үшін ең қолайлы орындардың бірі ретінде тартады. Қалалар мен ауылдар көбінесе жағалау бойында орналасқан. Кармёйдағы үш қаланың барлығы аралда орналасқан: әкімшілік орталығы Копервик – шығыс жағында, Акрехамн – батыс жағында, ал Скуденшавн – оңтүстік ұшында. Кармёйдың материктік бөлігінде Норхейм ауылы көршілес Хаугесунд қаласымен жалғасып жатыр. Норхеймнің оңтүстігінде Вормедал ауылы, ал Колнес ауылы материктің солтүстік-шығыс бөлігінде орналасқан. Кармёйдағы басқа ауылдарға Авалдснес, Эйке, Феркингстад, Севеландсвик, Сандве, Веаваген және Виснес жатады. Хаугесунд әуежайы да Хаугесунд қаласының ішінде емес, аралда орналасқан. Гейтюнген маяғы муниципалитеттің оңтүстік шетінде орналасқан және Бокнафьорденге кіретін жерді көрсетеді.
The majority of the municipality is located on the large island of Karmøy, but it also includes the mainland peninsula between the Karmsundet strait and Førresfjorden, plus the island of Feøy and several other small islands. The natural and cultural landscape is highly heterogeneous, encompassing chalk white sands, moorland, and several piers around the island. The landscape in the north is mainly agricultural, while large parts of the inland south are heather moors. The island has many white, sandy beaches facing the North Sea, attracting surfers as one of the top spots for windsurfing in Norway. Towns and villages are mostly located along the coast. The three towns in Karmøy are all on the island, the administrative center Kopervik is on the east side, Åkrehamn is on the west side, while Skudeneshavn is on the southern tip. On the mainland part of Karmøy, the village of Norheim is contiguous with the neighboring town of Haugesund. To the south of Norheim is the village of Vormedal while the village of Kolnes is in the northeastern part of mainland Karmøy. Other villages in Karmøy include Avaldsnes, Eike, Ferkingstad, Sævelandsvik, Sandve, Veavågen, and Visnes. Haugesund Airport is also located on the island rather than in the town of Haugesund proper. The Geitungen Lighthouse lies at the southern end of the municipality, marking the entrance to the Boknafjorden.
Климат
Кармойдың мұхиттық климаты (Cfb) бар, сонымен қатар теңіздік батыс жағалау климаты деп те аталады, жаңбырлы қыстармен және жылы немесе қоңыр жаздармен сипатталады, сондай-ақ бұл ендік үшін ұзақ мұзсыз маусымы бар. Абсолюттік ең жоғары температура 2019 жылдың шілдесінде тіркелді, ал абсолюттік ең төмен температура 2010 жылдың қаңтарында тіркелді (2003 жылдан бергі экстремалды көрсеткіштер). Жылдың ең ылғалды кезеңі - күз және қыс, ал сәуір-шілде аралығы ең құрғақ маусым болып табылады. Haugesund әуежайы Кармой муниципалитетінде орналасқан және 1975 жылдан бері деректер тіркеліп келеді.
Karmøy has an oceanic climate (Cfb), also known as marine west coast climate, with rainy winters and warm or mild summers, and a long frost free season for the latitude. The all time high was recorded July 2019, and the all time low was set in January 2010 (extremes since 2003). The wettest time of year is autumn and winter, while April–July is the driest season. Haugesund Airport is situated in Karmøy municipality and has been recording since 1975.
Үкімет
Karmøy муниципалитеті бастауыш білім беру (10-сыныпқа дейін), стационарлық емес денсаулық сақтау қызметтері, зейнеткерлерге қызмет көрсету, әлеуметтік қамтамасыздандыру және басқа да әлеуметтік қызметтер, жер учаскелерін жоспарлау, экономикалық даму, муниципалдық жолдар мен коммуналдық желілерге жауапты. Муниципалитет тікелей сайланған өкілдерден құралған муниципалдық кеңеспен басқарылады. Әкім муниципалдық кеңес мүшелерінің дауысымен тағайындалады. Муниципалитет Haugaland og Sunnhordland аудандық сотының және Gulating апелляциялық сотының қарауына жатады.
Karmøy Municipality is responsible for primary education (through 10th grade), outpatient health services, senior citizen services, welfare and other social services, zoning, economic development, and municipal roads and utilities. The municipality is governed by a municipal council of directly elected representatives. The mayor is indirectly elected by a vote of the municipal council. The municipality is under the jurisdiction of the Haugaland og Sunnhordland District Court and the Gulating Court of Appeal.
Муниципалды кеңес
Кармой муниципалдық кеңесі (Kommunestyre) 45 өкілден тұрады, олар төрт жылдық мерзімге сайланады. Келесі кестелерде саяси партиялар бойынша кеңестің қазіргі және өткен құрамы көрсетілген.
The municipal council (Kommunestyre) of Karmøy is made up of 45 representatives that are elected to four year terms. The tables below show the current and historical composition of the council by political party.
Аймақтың көрікті жерлері
Skude фестивалі (Skudefestivalen) – шілде айының бірінші аптасында Скуденшавнда өткізілетін жыл сайынғы фестиваль. Бұл Батыс Норвегиядағы жағалау мәдениетінің ең ірі жиыны, онда барлық санаттағы қайықтар ұсынылады: ескі ағаш қайықтар, винтаждық қайықтар, заманауи қайықтар, желкенді қайықтар, үлкен кемелер. Шеберлер теңіз және кемешілікпен байланысты ежелгі заманнан жеткен қолөнер бұйымдарын көрсетеді. Кештерде халықаралық және ұлттық суретшілер өнер көрсетеді. 2004 жылы Skudeneshavn ұлттық телеарна көрермендері тарапынан Норвегияның жазғы қаласы деп танылды. Викинг шаруашылығы (Vikinggarden) Авалдснеске жақын орналасқан Нордвеген тарих орталығының бір бөлігі болып табылады. Шаруашылықты құру және пайдалану – үздіксіз археологиялық зерттеу және интерпретация бағдарламасы. Шаруашылық құрамына қайта жаңартылған үйлер кіреді. 1999 жылы Вейвагенде ашылған Кармой балық шаруашылығы мұражайы (Karmøy Fiskerimuseum) Кармой аймағындағы балық аулау тарихын 1950 жылдардан бүгінгі күнге дейін көрсетеді. Негізгі көрмелермен қатар, аймақтағы ең көп кездесетін балық түрлерін көрсеткен тұзды су аквариумдары да бар. Кармой балық шаруашылығы мұражайы бірегей архитектурасы бар жаңа ғимаратта орналасқан. Меландсгарден мұражайы (Museet i Mælandsgården) Скуденшавнның ескі, жақсы сақталған бөлігінің ортасында орналасқан. Қаланың макеті 1918 жылғы Скуденшавнның қалай болғанын көрсетеді. Акрехамндағы ескі шоры зауытында орналасқан Рогаланд балық мұражайы (Rogaland Fiskerimuseum) бұрынғы даңқына толығымен қайта келтіріліп, осы жанды жағалау қауымдастығының тарихына арналған жаңа көрмелер ұйымдастырылған. Бұл мұражай Кармой мен Солтүстік Америка арасындағы байланысты да толық көрсетеді. Висне тау-кен мұражайы (Visnes Gruvemuseum) 1800 жылдары 3000 тұрғыны болған ерекше тау-кен қауымдастығының тарихын ұсынады. Висне Нью-Йорктегі Азаттық мүсініне мыс жеткізген. Феркингстад – ерте викинг дәуірінен кейінгі орта ғасырға дейінгі археологиялық жаңалыстармен танымал аймақ.
Skude Festival (Skudefestivalen) is an annual festival held during the first week of July in Skudeneshavn. It is the largest gathering of coastal culture in Western Norway with boats of all categories: vintage boats of all categories – old wooden boats, vintage boats, modern boats, sailing boats, tall ships. Craftsmen demonstrate handcrafts from olden days connected to sea and shipping. International and national artists entertain in the evenings. In 2004, Skudeneshavn was voted Norway's summer city by national TV viewers. Viking Farm (Vikinggarden) is part of the Nordvegen History Centre, located close to Avaldsnes. The building and use of the farm is an ongoing experimental archaeological research and interpretation programme. The farm includes reconstructed houses. Karmøy Museum of Fishing (Karmøy Fiskerimuseum), which opened in 1999 in Veavågen, presents the history of fishing in the region of Karmøy from the 1950s up to the present day. In addition to the main exhibitions there are salt water aquariums showing the most common types of fish in the area. The Karmøy Fishery Museum is housed in a new building with unique architecture. Mælandsgården Museum (Museet i Mælandsgården) is situated in the middle of the old, well preserved part of Skudeneshavn. A town model shows what old Skudeneshavn looked like in 1918. Rogaland Fish Museum (Rogaland Fiskerimuseum), located in an old herring salting factory in Åkrehamn, is fully restored to its former glory and housing new exhibitions about the history of this vibrant coastal community. This museum also richly depicts the contact enjoyed between Karmøy and North America. Visnes Mining Museum (Visnes Gruvemuseum) provides the history of the rather special mining community that in the 1800s had 3,000 inhabitants. Visnes supplied the copper for the Statue of Liberty in New York City. Ferkingstad, an area known for its archaeological finds, from the early Viking period to the late medieval era.
Өнеркәсіп
Norsk Hydro – Кармой аралында орналасқан ірі алюминий қорыту зауыты. Бұл нысанға электр қуаты үш әуе желісі арқылы беріледі, олар Кармсундт бұғазынан биік тіреулермен өтеді. Бұл тіреулер Норвегиядағы ең биік электр тіреулері болып табылады. Bauer Nilsen Кармойда жоғары қысымды гидравликалық жүйелерді жобалайды және өндіреді.
Norsk Hydro is a large aluminium smelter operator located on the island of Karmøy. The power supply of this facility is done by three overhead power lines, which cross the Karmsundet strait on tall pylons. These pylons are the tallest electricity pylons in Norway. Bauer Nilsen design and produce high pressure hydraulics located at Karmøy.