Кіріспе
Неміс ақыны, драматург, әдеби сыншы және әдебиет тарихшысы Рудольф Готтшаль (1877 жылдан бері фон Готтшаль; 30 қыркүйек 1823 – 21 наурыз 1909) – неміс ақыны, драматург, әдеби сыншы және әдебиет тарихшысы.
Rudolf Gottschall (von Gottschall since 1877; 30 September 1823 – 21 March 1909) was a German poet, dramatist, literary critic and literary historian.
Өмірбаян
Ол Бреслауда пруссиялық артиллерия офицерінің ұлы болып дүниеге келді. Ол Майнц және Кобургтегі гимназияда, кейін Шығыс Пруссиядағы Растенбургте білім алды. 1841 жылы Кенигсберг университетінің заң факультетіне студент болып қабылданды, бірақ ашық либералды пікірлері үшін оқудан шығарылды. Бреслау мен Лейпцигтегі академиялық билік оған дайынсыздық танытты, сондықтан ол тек Берлинде ғана оқуын жалғастыруға мүмкіндік алды. Осы кезеңде ол саяси құлшынысының поэтикалық жемісі болған «Қазіргі әндер» (Lieder der Gegenwart, 1842) және «Цензурадан қашқандар» (Zensurflüchtlinge, 1843) атты туындыларын жариялады. Берлинде оқуын аяқтап, Кенигсбергте заң докторы ғылымын қорғады. Оның саяси көзқарастары мансабына кедергі келтірді, сондықтан Готтшалл заңнан бас тартып, өзін толығымен әдебиетке арнады. Ол бірден табысқа жетті, Кенигсбергте «Алкаланың соқыр адамы» (Der Blinde von Alcala, 1846) және «Италиядағы Лорд Байрон» (Lord Byron in Italien, 1847) драмаларымен драматург ретінде көзге түсті, содан кейін Гамбургқа кетіп, сол сияқты лауазымды иеленді. 1848 жылғы революциялық қозғалысқа деген саяси және әлеуметтік симпатиясы «Веналық бессмертниктер» (Wiener Immortellen, 1848), «Мерикурдың Ламбертинасы» (Lambertine von Méricourt, 1850) және «Шилльдің Фердинанды» (Ferdinand von Schill, 1851) драмаларында, сондай-ақ оның алғашқы өлеңдер жинағы «Өлеңдер» (Gedichte, 1850) мен лирикалық эпосы «Құдай, әйел туралы биік ән» (Die Göttin, ein hohes Lied vom Weibe, 1853) шығармаларында көрінді. 1852 жылы ол Мари, фон Зехерр Тосс баронессасына үйленді және келесі бірнеше жыл Силезияда тұрды. Осы уақыттан бастап оның туындыларының мінезі мен стилі көбірек сергек болды. «Карло Зено» эпосына Скриптің стилінде жазылған өте табысты тарихи комедия «Питт пен Фокс» (Pitt und Fox, 1854) ілесіп, одан кейін әдеби және тарихи зерттеулер жарық көрді, олардың соңғы атаулары: «XIX ғасырдың неміс ұлттық әдебиеті» (Die deutsche National Litteratur des XIX. Jahrhunderts, 1892) және «Поэтика: поэзия өнері және оның формалары» (Poetik: Die Dichtkunst und ihre Formen, 1858) болды. 1862 жылы ол газеттің бас редакторы болды, бірақ 1864 жылы Лейпцигке көшті. Готтшалл 1877 жылы Пруссия королі оны «фон» префиксімен мұрагерлік дворяндыққа көтерді, ал бұрын Ваймардың ұлы герцогы оны Геймер Хофрат еткен еді. 1887 жылға дейін Готтшалл «Брокхаусше Блатер фюр литерарише Энтертехоне» және ай сайын жарияланатын «Унсере Цайт» журналын басқарды. Ол Лейпцигте қайтыс болды. Готтшалл сонымен қатар белгілі шахмат ойыншысы болды. Неміс шахмат одағы (DSB) 1877 жылдың 18 шілдесінде Лейпцигте Адольф Андерсен, Рудольф Готтшалл, Герман Цванзигер, Макс Ланге және Карл Геринг сияқты спортшылар мен зиялылардың қатысуымен құрылды. Келесі кездесу 1879 жылдың 15 шілдесінде Лейпцигте (DSB 1-ші съезі) өтті, онда алпыс екі клуб Германия шахмат федерациясының (DSB) мүшесі болды. Хофрат фон Готтшалл төраға, ал Цванзигер бас хатшы болып сайланды.
Шығармалары
Готтшалдың өнімді әдеби шығармашылығы поэзия, роман жазу және әдеби сын салаларын қамтиды. Оның лирикалық поэзия жинақтарының арасында «Севастополь» (1856), «Янус» (1873), «Бунте Блютен» (1891) бар. Оның эпостары – «Карло Зено» (1854), «Мая» (1864) (Үндістан бүлікшілігінің бір эпизодына арналған), және «Мерлинс Вандерунгең» (1887). «Питт энд Фокс» (1854) оның басқа жеңіл драмаларынан асып түспеді, олардың ішінде «Die Welt des Schwindels» және «Der Spion von Rheinsberg» есімдері аталады. «Мазеппа», «Катарине Говард», «Эми Робсарт» және «Дер Готце фон Венедиг» трагедиялары үлкен сәттілікке ие болды; ал «Im Banne des schwarzen Adlers» (1875; 4-ші басылым, 1884), «Die Erbschaft des Blutes» (1881), «Die Tochter Rübezahls» (1889) және «Verkümmerte Existenzen» (1892) тарихи романдары кең танымал болды. Оның «19 ғасыр неміс ұлттық әдебиеті» (1855) және «Поэтика» (1858) еңбектері әдебиет зерттеушілерінің барлығының құрметіне бөенді. Оның көптеген романдарының ішінде, біріншісі – «Im Banne des schwarzen Adlers» (1876) көптеген сыншылардың пікірінше, ең жақсысы болып саналады. Готтшал редактор және антологияларды жинақтаушы ретінде де белсенділік танытты. Готтшалдың жинақталған «Драмалық туындылары» 1880 жылы 12 томдық болып жарық көрді (2-ші басылым, 1884); сондай-ақ ол көптеген эсселер мен сын-пікірлер жинақтарын жариялады. Оның «Менің жастығым» (1898) атты автобиографиясын қараңыз.