Хемседал, Норвегия: табиғаты әдемі муниципалитет, Халлингдал аймағында орналасқан. Осло мен Берген қалаларынан саяхаттап баруға ыңғайлы. Rv52 тас жолымен көлік қатынасы бар.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Хемседал – Норвегиядағы Бускеруд округінің муниципалитеті. Ол Халлингдаль дәстүрлі аймағының бір бөлігі. Муниципалитеттің әкімшілік орталығы – Тройм ауылы. Хемседал Норвегияның 52-ші ұлттық тас жолында (Rv 52) орналасқан. Хемседал Ослоның солтүстік-батысында және Бергеннен шалқары орналасқан. 1897 жылы Хемседал Гол муниципалитетінен бөлініп, жеке муниципалитет құрды.
Hemsedal is a municipality in Buskerud county, Norway. It is part of the traditional region of Hallingdal. The administrative centre of the municipality is the village of Trøym. Hemsedal lies on the Norwegian National Road 52 (Rv 52). Hemsedal is located northwest of Oslo and from Bergen. In 1897, Hemsedal was separated from the municipality of Gol to become a municipality of its own.
Атауы
Ескі норвеж тіліндегі атауы Хемсудалр. Екінші элемент – "сай" немесе "аңғар" дегенді білдіретін далр; алғашқы элемент әдетте Хемса (қазіргі Хемсил) өзені атауының меншік жалғауы ретінде қарастырылады, бірақ Софус Бугге оның ескі норвеж тіліндегі hemsa, hefnsa немесе hofn сөздерінен шыққан болуы мүмкін деп санайды, олардың мағынасы – "жайлауға бару". Норвегия сөзі "hems" ("кішкентай мансардадағы төсек") Хемседал аңғарының атымен байланысты.
The Old Norse form of the name was Hemsudalr. The second element is dalr, which means "dale" or "valley"; the first element is usually taken as the genitive case of the river name Hemsa (now Hemsil) of unknown derivation, although Sophus Bugge believed that it might derive from the Old Norse hemsa, hefnsa or hofn, meaning "going to pasture". The Norwegian word hems ("bed built in a small loft room") is named after the valley of Hemsedal.
Ерте тарих
Хемседал діңгек шіркеуі (Hemsedal stavkyrkje) 1207 және 1224 жылдар аралығында салынған деп есептеледі және алғаш рет 1282–1324 жылдары Скандинавияға ондық жинау үшін жіберілген Папалық нунцийлердің есептерінде және күнделіктерінде Ecclesia Aamsodal деп тіркелген. 1327 жылы ол Skodvinar Kirkja i Hemsudali деген атпен де айтылған; бұл оның тұрған ферманың – Kyrkjebøenнің Skodvin және Skadengård сияқты баламалы атауларына сілтеме жасайды. Шіркеу 1882 жылы бұзылып алынған. Хемседал шіркеуі (Hemsedal kyrkje) 1882 жылы Хемседал діңгек шіркеуінің орнына салынды. Ол сәулетші Иоганн Хенрик Ниссеннің жобалары негізінде ағаштан тұрғызылды. Онда 500 орын бар. 1888 жылы Olsen & Jørgensens orgelfabrikk компаниясы орган жасады, ол 1976 жылы қалпына келтірілді. Шіркеу Тунсберг епархиясының Hallingdal деканатына қарасты. Хемседал экономикасы дәстүрлі түрде ауыл шаруашылығына негізделген. Аңғардың екі жағында және беткейлерінде шағын және орташа шаруа қожалықтары орналасқан. Биік орналасқандықтан, шаруашылық көбінесе мал және сүт өнімдеріне бағытталған, ал жазғы жайылымдар фермалар үшін маңызды болды, себебі олар аңғардың түбінде жеткілікті жайылым таба алмады. Сондықтан көптеген фермалар жазғы жайылымдарда сүт жинау станцияларына ие болды. 1647 жылғы кадастрда Хемседалда толық салық төлеуге қабілетті бір ғана шаруа қожалығы тіркелген, 24-і жартылай салық төлеуге міндетті болса, 15–16-сы қолданыстан шығарылған деп есептелген. Бұған қоса, салық салынатын бірқатар кәсіпорындар болды. Халық саны шамамен 400-ге жуық болды (нақты саны белгісіз). 19 ғасырдың ортасына дейін халық саны тұрақты түрде өсті. 1845 жылы ауылда 1775 адам тұрды. Бірақ, келесі 75 жыл ішінде халық саны қайтадан азайды. 1920 жылы ол 1358 адамға дейін төмендеді, содан кейін қайтадан өсе бастады.
Hemsedal stave church (Hemsedal stavkyrkje) is believed to have been built between 1207 and 1224, and is first mentioned, as Ecclesia Aamsodal, in the accounts and diaries of the Papal nuncios sent to Scandinavia to collect tithes in 1282–1324. In 1327 it was also mentioned under the name Skodvinar Kirkja i Hemsudali; this refers to alternate names of the farm where it stood, Kyrkjebøen: Skodvin and Skadengård. The church was dismantled in 1882. Hemsedal Church (Hemsedal kyrkje) was built during 1882 as a replacement for Hemsedal stave church. It was constructed of wood on the basis of plans by architect Johannes Henrik Nissen. It has 500 seats. The organ was built in 1888 by Olsen & Jørgensens orgelfabrikk and was restored in 1976. The church is associated with the Hallingdal deanery of the Diocese of Tunsberg. Hemsedal's economy has traditionally been based on agriculture. The valley had small and medium sized farms that were widely scattered on the valley bottom on both sides of the river and along the slopes. Because of the high altitude, farming has concentrated for the most part on livestock and dairy, and use of summer shielings has been important for the farms, which could not find sufficient pasturage in the valley bottom. Most therefore had milking stations on the shielings. In the 1647 cadastre there was only one farm in Hemsedal large enough to pay full taxes; there were 24 liable for half taxation and 15–16 assessed as disused. In addition, there were a number of enterprises that were not assessed tax. The estimated population was about 400 (the exact number is unknown). Until the mid 19th century, the population increased steadily. In 1845 there were 1,775 people in the village. However, the population declined again over the next 75 years. In 1920 it had fallen to 1,358, before once more starting to increase.
Жақында болған тарих
Skogstad Hotell 1905 жылы ауылдағы алғашқы қонақ үй ретінде салынды. Бұған дейін, 19 ғасырдың соңғы жартысында, ауыл арқылы Батыс Норвегияға қарайтын маңызды жол болады деген үмітпен жол салынған еді. Алайда, 1909 жылы Берген темір жолы ашылғаннан кейін жағдай күрт өзгерді. Хемсдаль қайтадан айналып өтуге мәжбүр болды, ал Жоғарғы Холлингдаль негізгі бағытқа айналды. Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін, аңғарда жаңа тұру орындары ашылды, мысалы, Тувадағы Ванген пенсионаты (1947) және Леккьяхайм пенсионаты (1953). 1939 жылы туристік агенттік құрылды, ал 1952 жылы Хемседалда шаңғы көтергішін салу ұсынылды, бірақ бұл 1959 жылға дейін іске аспады. Осы жылы Фоссхайм пенсионаты Ульсоктағы қонақ үйінің артында Тоттенхайзен шаңғы көтергішін салды, ол ауылдың алғашқы шаңғы жолы – Тоттенлойпаға қызмет етті. Бірақ бұл көтергіш 1961 жылы бұзылды. Хемсдаль шаңғы орталығы 1961 жылы Холдескаретте ашылды, ал бірнеше жылдан кейін туризмді дамыту жоспарлана бастады. 1980 жылдан бастап бес жыл ішінде туристерге бағытталған бірқатар жаңа кәсіпорындар құрылды. Алғашқы креслолифт 1983 жылы ашылды. Хемсдалда туризмнің экономикалық маңызы артып келеді. Келушілердің жартысынан астамы шетелден келеді. Хемсдаль қазір жазғы маусымда да танымал, себебі мұнда балық аулау, жаяу серуендеу, тау шаруашылығы, велосипед тебу, гольф және басқа да іс-шараларға мүмкіндік бар.
Skogstad Hotell was completed in 1905 as the first hotel in the village. Before that, in the latter half of the 19th century, a road had been built through the village with the hope that it would become a major route to Western Norway. However, things changed dramatically with the opening of the Bergen Railway in 1909. Hemsedal once more became a detour, while upper Hallingdal took over as the main route. After the World War II, new places to stay were established in the valley, such as Vangen Pensjonat (inn) at Tuv (1947) and Lykkjaheim Pensjonat (1953). A tourist agency was established in 1939 and in 1952 suggested building a ski lift in Hemsedal, but this did not happen until 1959, when Fossheim Pensjonat created the Tottenheisen, a ski lift behind the inn at Ulsåk, serving the first piste in the village, Tottenløypa. However, this lift was torn down in 1961. Hemsedal Skisenter opened at Holdeskaret in 1961, and a few years later, planning began for tourist development. Over the five years beginning in 1980, a series of new businesses aimed at tourists were established. The first chairlift, Olaheisen, opened in 1983. Tourism has continued to grow in economic significance for Hemsedal. More than half of visitors come from abroad. Hemsedal is now also popular in the summer season, due to opportunities for fishing, hiking, climbing, cycling, golf and other activities.
География
Муниципалитет солтүстігінде Ванг және Вестре Слидре (екеуі де Оппланд округінде), шығысында Норд Аурдал (Оппланд округінде) және Голмен, оңтүстігінде Аль және Холмен, батысында Лердал (Вестланд округінде) шектеседі. Аймақтағы көлдердің ішінде Жуклеватнет көлі бар.
The municipality is bordered to the north by Vang and Vestre Slidre (both in Oppland county), to the east by Nord Aurdal (in Oppland county) and Gol, to the south by Ål and Hol, and to the west by Lærdal (in Vestland county). Lakes in the region include Juklevatnet.
Туризм
Хемсделге алғашқы туристердің бірі норвегиялық полярлық саяхатшы Фритжоф Нансен болды, ол 1898 жылы келіп, Бьёберг Фьеллстюдеде қонақтады. Бүгінде Хемсдел танымал демалыс орны, оның басты тартымдылығы – Хемсдел тау шаңғы орталығы. Барлық келушілердің шамамен 70%-ы қыс мезгілінде (желтоқсан – мамыр аралығында) келеді, ал қалған 30%-ы жаз айларында келеді. Хемсдал Скицентр – 44 км шаңғы жолдары бар Норвегиядағы екінші ірі тау шаңғы курорты. 2000 жылы Хемсдал және Грёндалендегі шаңғы орталықтарын швед компаниясы Sälenstjärnen сатып алды, ол келесі жылы SkiStar деп өзгертілді. SkiStar сонымен қатар Trysil шаңғы орталығы, Sälen және Åre, Vemedalen және Hammarbybacken курорттарына да ие.
One of the first tourists in Hemsedal was the Norwegian polar explorer Fritjof Nansen, who visited in 1898 and stayed at the Bjøberg Fjellstue. Today Hemsedal is a popular destination, with Hemsedal Skisenter the main attraction. About 70% of all visitors come in the winter season (December–May) and most of the remaining 30% in the summer months. Hemsedal Skisenter is the second largest ski resort in Norway, with 44 km slopes. The ski centres in Hemsedal and Grøndalen were bought in 2000 by the Swedish company Sälenstjärnen, which changed its name the following year to SkiStar. Skistar also owns Trysil Ski Centre, Sälen and Åre, Vemedalen and Hammarbybacken in Sweden.
Атақты тұрғындар
Йозеф Монсруд (1922 – 2009) – норвегиялық орманшы және Екінші дүниежүзілік соғыс кезіндегі қарсылық қозғалысының мүшесі. Жиырма жасында ол «Освальд» тобының қатарына қосылды. Ол алғашқы оқудан өтіп, Хемсдалда құпия базасы бар Норвегия Коммунистік партиясының заңсыз күзетшісі болып жұмысқа орналасты. Кьелл Венос (1927 – 2018) – норвегиялық филолог. Ол мансабының көп бөлігін Осло университетінде оқытушы және профессор (1971–1997) ретінде өткізді, «Нюнорск» тілінің нұсқаларын зерттеумен айналысты. Ингрид Вигернес (1928 жылы Хемсдалда туған) – норвегиялық шаңғышы, 1966 жылғы әлем чемпионаттарында 3x5 км эстафетасында күміс жүлдегер атанды. Сигрун Слапгард (1953 жылы Хемсдалда туған) – норвегиялық журналист және деректік әдебиет жазушы. Эрик Вёлло (1961 жылы Хемсдалда туған) – норвегиялық композитор және музыкант, гитарист және синтезаторшы. Ол жеке орындаушы ретінде электрондық және амбиент музыкалық ландшафтарымен танымал. Хеге Нерланд (1966–2007) – Норвегияның Социалистік солшыл партиясының саясаткері. 2003 жылы ол туған жері Хемсдалда партияның жергілікті бөлімін құруға көмектесті. Гейр Скейе (1980 жылы туған) – норвегиялық шеф-аспаз және ресторан иесі, Хемсдалдағы «Скарснутен» қонақ үйінде жұмыс істеген. Эйрик Маркегард (1984 жылы Хемсдалда туған) – норвегиялық футболшы, Норвегияның бірінші лигасының «Ярдар» клубында шабуылшы ретінде ойнайды. Эрик Солбаккен (1984 жылы Хемсдалда туған) – норвегиялық тележүргізуші. Солбаккен 2010 жылғы «Евровидение» ән байқауының жүргізушілерінің бірі болды.
Josef Monsrud (1922 2009) was a Norwegian forester and resistance member during World War II. At the age of twenty he joined the resistance Osvald Group. He went through some initial training and was hired as a guard for the strictly illegal Communist Party of Norway which had a secret base in Hemsedal. Kjell Venås ( 1927 2018) born in Hemsedal, was a Norwegian philologist. He spent most of his career at the University of Oslo as a lecturer and as a professor (1971 to 1997), specializing in research about the Nynorsk language form. Ingrid Wigernæs (born in Hemsedal 1928) is a retired Norwegian cross country skier who won a silver medal in the 3×5 km relay at the 1966 World Championships. Sigrun Slapgard (born in Hemsedal 1953) a Norwegian journalist and non fiction writer. Erik Wøllo (born in Hemsedal 1961) is a Norwegian composer and musician, guitarist and synthesist. As a solo recording artist, he is most known for his electronic and ambient musical soundscapes. Hege Nerland (1966–2007) was a Norwegian politician for the Socialist Left Party. In 2003 she helped found the local party chapter in her native Hemsedal. Geir Skeie (born 1980) is a Norwegian chef and restaurateur, who worked at the Skarsnuten Hotel in Hemsedal. Eirik Markegård (born in Hemsedal 1984) is a Norwegian footballer who plays as a striker for the Norwegian fifth Division side Jardar. Erik Solbakken (born in Hemsedal 1984) is a Norwegian television presenter. Solbakken was one of the hosts of the Eurovision Song Contest 2010.