Кіріспе

Француз діни қызметкері (1638–1712) Ричард Симон CO (13 мамыр 1638 – 11 сәуір 1712) – француз діни қызметкері, ораториандық орденнің мүшесі, ықпалды Библияны зерттеуші, шығыстанушы және көп дау тудырған тұлға.

Алғашқы жылдар

Саймон Дипптеде дүниеге келді. Оның алғашқы білімі сол жердегі ораториандық колледжде алды, ал қамтамасыз ету оған Парижге теологияны оқуға мүмкіндік берді, онда ол еврей және басқа да шығыс тілдеріне қызығушылық танытты. Ол 1662 жылы ораториандар қатарына жаңадан кірді. Жаңадан кірушілік бітірген соң, ол Жуилли колледжінде философиядан сабақ берді. Бірақ көп ұзамай оны Парижге қайта шақырып, Ораторий кітапханасындағы шығыс кітаптарының каталогын жасау жұмысына тартты.

Ораториан ретінде қақтығыстар

1670 жылы Симон дін қызметкері болып бекітілді. Одан кейін ол 1673 жылға дейін Жуилиде риторика пәнін оқытты, оның студенттерінің арасында белгілі философ, граф Анри де Буленвильер болды. Симон Исаак Ла Пейрердің идеяларына (бірақ егжей-тегжейлі мәліметтерді толық қабылдамаса да) және Барух Спинозаның ықпалына түсті. Симонның осы көзқарасы кейіннен оны "Жоғары сынның әкесі" деп тануына себеп болды, алайда бұл атақ келесі ғасырдың неміс жазушыларына, сондай-ақ Спинозаның өзіне де берілді. Симон заңдық дауға қатысып, жамандыққа ұшырады. Франсуа Вержус – ораториан және досы, Фэкамб аббаттығының бенедиктин сандарына қарсы, олардың басшысы, принц де Нюбур атынан күресіп жатқан еді. Симон қатаң пікірлерді білдірген меморандум жазды, ал монахтар 1672 жылдан бері Ораторияның бас провизоры Абель Луи де Сент-Мартеге шағым түсірді. Симонға иезуиттік көзқарас тағылды, себебі оның досының бауыры, отец Антуан Вержус, Иса қоғамының белгілі бір мүшесі болды.

Тарих сын-тегініне қарсылық

Симонның "Ескі Келісімді сынға алу тарихы" басылған кезде, еңбек Париж университетінің цензурасынан өтті және Оратория канцлері оған имприматура берді. Симон иезуит діни қызметкері Франсуа де ла Шазаның, корольдің рухани кеңесшісінің, және Монтаузиер герцогы Шарль де Сент-Мордің ықпалы арқылы Франция королі Людовик XIV-ке еңбегін арнауға үміттенді; бірақ король Фландрияда болды. Симонның ойын еркін білдіруі, әсіресе Мұса оған жатқызылған жазбалардың көп бөлігінің авторы бола алмайтынын мәлімдеген кезде, назар аударды. Ол кезде Франция дофинінің тәрбиешісі болған Жак-Беньинь Босуэдің ықпалы қолданылды; канцлер Михаэль ле Теллиер көмектесуге келді. Патшалық кеңесінің қаулысы алынды, және бірқатар ішкі сындардан кейін, 1300 данадан тұратын барлық басылым полициямен тартып алынып, жойылды.

Кейінгі өмірі

Оратория кейін Саймонды (1678) қуды. 1679 жылы Сейн-Маритимдегі Болвильге діни қызметкер болып кетті. Кейін Диппке қайтып келді, онда 1694 жылғы теңіз шабуылында кітапханасының көп бөлігі жойылды. Ол 1712 жылдың 11 сәуірінде жетпіс төрт жасында қайтыс болды.

Шығармалары

Саймонның Киелі кітапты сынап жазғандарының көп бөлігі жаңа емес еді, себебі Луи Каппель, Йоханнес Моринус және тағы басқалары сияқты бұрынғы сыншылардың жұмыстары бұдан бұрын жасалған. Алфонсо Сальмероннан бастау алған иезуиттердің Киелі кітапты сынау дәстүрі оның тәсіліне негіз салды.

Ескі Келісім

"Ескі Келісімнің тарихи сын-зертеуі" (1678) үш кітаптан тұрады. Біріншісі Еврей Библиясының мәтініне, оның өзгеру жолдарына, Мұсаның жазбаларының және Киелі кітаптың басқа да кітаптарының авторлығына арналған. Бұл кітапта Симонның теориясы бойынша, ерте яһуди тарихындағы әр кезеңнің оқиғаларын тіркеген жазушылар немесе жылнамалар болған, олардың жазбалары қоғамдық мұрағаттарда сақталған. Екінші кітап Ескі Келісімнің ежелгі және қазіргі заманғы негізгі аудармаларын баяндайды. Үшінші кітапта Киелі кітапқа түсіндірме жазушылар талқыланады. Кітаптың алғашқы дамуы күрделі болды. Ол 1685 жылы Роттердамдағы Рейнир Лирс баспасынан жарық көрді. Бұл голланд басылымы, шын мәнінде екінші басылым, француз тіліндегі бірінші басылымды ығыстырды, бірақ одан бірнеше жағынан өзгеше болды. Симон Боссуеттің қарсылығын жеңу үшін өзгерістер енгізуді үміттенеді; Боссуетпен келіссөздер ұзаққа созылды, бірақ ақырында нәтижесіз аяқталды. Кітаптың француз баспашысы сатуды ынталандыру үшін тараулардың тақырыптарын жеке басып, таратып жіберді. Бұл тақырыптар Пор-Рояльдықтардың қолына тиді, олар Брайан Уолтонның "Полиглотта" еңбегінің "Пролегомена" бөлімін француз тіліне аударуға кірісті. Осыған қарсы тұру үшін Симон "Пролегоменаның" түсіндірмелі басылымын жариялау ниетін жариялады және "Тарих сынына" осы еңбектің соңғы төрт тарауының аудармасын қосты, бұл бастапқы жоспарына кірмеген еді. Симонның бұл хабарламасы жоспарланған аударманың жарық көруіне кедерес келтірді. Бұрын Даниель Эльзевир Амстердамда "Histoire critique" кітабының кемшін басылымын жариялаған еді, ол кітаптың түпнұсқасының бір көшірмесінен алынған қолжазба көшірмесіне негізделген, ол Англияға жіберілген; және одан латын тіліндегі аударма (Historia critica Veteris Testamenti, 1681, Noël Aubert de Versé) және ағылшын тіліндегі аударма (Ескі Келісімнің сын тарихы, Лондон, 1682) жасалды. Лирс басылымы кітаптың алғашқы басылған нұсқасының қайта басылымы болды, жаңа алғы сөз, түсіндірмелер және сол кезге дейін кітапты қолдаған және қарсы шыққан жазбалар кірді; сонымен қатар Симонның Шарль де Вейль мен Фридрих Спангейм кішінің сын-ескертпелеріне берген жауаптары да қосылды.

Жаңа Келісім

1689 жылы Симонның 33 тараудан тұратын «Histoire critique du texte du Nouveau Testament» атты еңбегі жарық көрді. Онда ол әртүрлі кітаптардың шығу тегі мен ерекшеліктерін, сондай-ақ яһудилер мен басқалардың оларға қарсы келтірген шағымдарын қарастырды, Жаңа Келісімдегі Ескі Келісімнен алынған цитаталар, Жаңа Келісімнің құдайлық рухпен шабыттандырылуы (Барух Спинозаның пікірлерін жоққа шығара отырып), кітаптар жазылған грек диалектісі (Клаудий Сальмасиусқа қарсы) және сол кездегі грек қолжазбалары, әсіресе Беза (Cantabrigiensis) кодексі туралы мәліметтер келтірді. 1690 жылы ол «Жаңа Келісімнің тарихи сын-сараптамасы» («Histoire critique des versions du Nouveau Testament») атты еңбегін жариялады, онда ежелгі және қазіргі заманғы аудармалардың алуан түрлілігі туралы айта келіп, Жаңа Келісімнің қиын түсінікті тараптарының әртүрлі аудармаларда қалай берілгенін талқылады. 1693 жылы «Христиандық діннің бастауынан бері Жаңа Келісімнің маңызды түсіндірушілерінің тарихи сыны» («Histoire critique des principaux commentateurs du Nouveau Testament depuis le commencement du Christianisme jusque à notre temps») атты еңбегі жарық көрді. «Nouvelles Observations sur le texte et les versions du Nouveau Testament» (Париж, 1695) Жаңа Келісімнің мәтіні мен аудармаларына қатысты қосымша байламдарды қамтиды. 1702 жылы Симон Тревуда өзінің француз тіліндегі Жаңа Келісім аудармасын («де Тревукс нұсқасы») жариялады. Бұл аударма негізінен латын Вульгатасына негізделген, бірақ шіркеу билігімен бекітілген дәстүрлі түсіндірулерге күмән тудыратын түсініктемелермен толықтырылды. Босуэ бұл еңбектің таралуын тоқтату үшін бар күшін салды. Босуэ екі онжылдық бойы байланыстары арқылы ықпалын жүзеге асыра алғанына қарамастан, ол Симонға қарсы күш жинауды өз епархиясының шегінен тыс жерлерде де жалғастырды.

Басқа жұмыстар

Саймон даулы тұлға ретінде псевдонимдерді қолдануға және ащылық танытуға бейім болды. Саймон порт-роялистермен ертерек келіспеушілікке ұшырады. Антуан Арно басқалармен бірге «Сенімнің мәңгілігі туралы» (Perpétuité de la foi) атты еңбек құрастырған еді. Олардың екеуін де білетін Франсуа Дируи Саймонды осы еңбекке қатысты пікір білдіруге шақырғаннан кейін, 1669 жылғы Саймонның сын-пікірлері Арно лагерінде наразылық тудырды. Саймонның алғашқы маңызды жарияланымы – «Fides Ecclesiae orientalis, seu Gabrielis Metropolitae Philadelphiensis opuscula, cum interpretatione Latina, cum notis» (Париж, 1671) еңбегі, ол Габриэль Северийдің (1541–1616) еңбегіне арналған. Оның мақсаты – грек шіркеуінің Евхаристияға қатысты сенімі Рим шіркеуінің сенімімен бірдей екенін көрсету. 1670 жылы Саймон христиан баласын өлтірді деген айыппен сотталған Мец еврейлерін қорғап, памфлет жазды. 1675 жылы Саймон Гироламо Дандинидің Ливанға жасаған саяхатының аудармасын «Voyage au Mont Liban» (1675) деген атпен жариялады. Дандини зейінді бақылаушы болды, ал Саймон алғы сөзінде теологтар үшін саяхаттаудың пайдалы екенін айтты. 1676 жылы Шаронтондағы гугеноттармен байланыс Саймонды Киелі кітаптың жаңа нұсқасының қолжазба жобасын таратуға итермеледі. Бұл Джованни Диодати аудармасының жақсартылған басылымының үлгісі болды; бірақ Саймон Бес кітапты аударғаннан кейін қаржыландыру тоқтатылды.

Қабылдау

"Ескі Келісімнің тарихи сыны" Симонның шіркеу әкелерінің билігін азайтуына наразылық білдірген католиктердің күшті қарсылығына тап болды. Протестанттар көпшілігі Симонның еврей мәтінінің сандығына күмән келтіруі қатесіз Киелі кітапқа қауіп төндіреді деп санады; шындығында, Симон негізгі ұстанымдарында "sola scriptura"ға қарсы және католик шіркеуінің түсіндіру дәстүріне жақтас болды. Жан Ле Клерк 1685 жылғы "Сентимен де кюэльк теоложиен де Голланд" еңбегінде Симонның көзқарастарына өткір қарсылық білдірді және білімі жоқ оқырман Симонды кальвинист, яһуди немесе жасырын Спиноза деп қабылдауы мүмкін екенін мәлімдеді; Боссуэ бұл кітапты да тыйым салуға ұмтылды, себебі ол Симонның кітабынан да қауіптірек деп есептеді. Симон 1686 жылы "Респонс о Сентимен де кюэльк теоложиен де Голланд" еңбегінде жауап берді. Францияда Симонның еңбегі кеңінен танылып, тарады, Боссуэдің қарсылығына және оны маңызсыз етуге жасаған тырыстарына қарамастан. Этьен Фурмонт, әрине, Симонның шәкірті болды, тіпті оны мойындамаса да. Симонның ықпалында болған тағы бір шығыстанушы Николас Барат еді. Франциядағы XVIII ғасырдағы маңызды Киелі кітапты сынға алған Жан Аструк Симонның еврей Киелі кітабына қатысты еңбегін пайдаланды. 1682 жылғы ағылшын нұсқасының, "Ескі Келісімнің тарихи сынының" аудармашысының кім екені белгісіз, көбінесе Генри Дикинсон деп аталады, ол түсініксіз тұлға, кейде Джон Хэмпден деп айтылады; Джон Драйден өзінің "Religio Laici" еңбегін Дикинсонға арнап жазды, ал кейін Сэмюэл Кларк 1699 жылы Симонға жауап ретінде "Киелі жазбалардың құдайлық билігі" атты еңбегін жариялады. Симонның еңбектері кейін Иоганн Саломо Семлерге әсер етті. Рим папасы XIII Леоның 1897 жылғы айыптаулы кітаптар тізімінде Ричард Симонның бірнеше еңбектері бар. Ричард Симон – белгілі тұлға, оның "Ескі Келісімнің тарихи сыны" 1682 жылы Боссуэдің талабымен тыйым салынды және осы көрнекті дін қызметкері оны "зияраттардың жиынтығы және еркіндік ойлаудың (либертинаж) бекінісі" деп сипаттады. Ол Киелі кітапты ғылыми принциптер бойынша зерттеудің қазіргі заманға ашып берді. Лео XIII-нің айыптау тізіміне Симонның бес еңбегі кіреді, оның ішінде француз тіліндегі Жаңа Келісімнің аудармасы да бар.