Кіріспе
Француз протестант дін қызметкері және ғалымы Луи Каппель (15 қазан 1585 – 18 маусым 1658) – француз протестант дін қызметкері және ғалымы. Гугенот, ол Седан қаласының жанындағы Сент-Элиерде дүниеге келген. Теологияны Седан академиясында және Саумр академиясында, ал араб тілін Оксфорд университетінде оқыды, онда екі жыл өткізді. Жиырма сегіз жасында Саумрдағы еврей тілі кафедрасын қабылдады, ал жиырма жылдан кейін теология профессоры болып тағайындалды. Оның лекция оқыған әріптестерінің арасында Мұса Аймро және Жошуэ де ла Плейс болды.
Louis Cappel (15 October 1585 – 18 June 1658) was a French Protestant churchman and scholar. A Huguenot, he was born at St Elier, near Sedan. He studied theology at the Academy of Sedan and the Academy of Saumur, and Arabic at the University of Oxford, where he spent two years. At the age of twenty eight, he accepted the chair of Hebrew at Saumur and, twenty years later, was appointed professor of theology. Amongst his fellow lecturers were Moses Amyraut and Josué de la Place.
Еврей жазбаларындағы жазбалар
Еврей ғалымы ретінде Каппель еврей масорет мәтінінің тарихын жан-жақты зерттеді, бұл оны дауысты белгілер мен акценттер еврей тілінің бастапқы бөлігі емес, ал масорет яһудилері енгізген, бұл 5 ғасырдан бұрын болмаған деген қорытындыға әкелді; сондай-ақ, ол ежелгі еврей әріптері қазіргі самариялық әріптер деп аталатынын, ал төртбұрышты әріптер арамей тілінде жазылған және Вавилон тұтқындығы кезінде одан ертерек әріптердің орнына қойылған деген тұжырымға келді. Каппельдің пікірлері жаңалық емес еді. Осыдан шамамен бір ғасыр бұрын, 1538 жылы Элиас Левита (1469–1549) Иеронимнің де, Талмудтың да салыстырмалы түрде жаңадан пайда болған дауысты белгілермен таныс болмағанын көрсетті. Протестанттардың «тек Киелі кітапты ғана ұстану» (sola scriptura) туралы мәлімдемелеріне қарамастан, олардың шын мәнінде еврей дәстүріне тәуелді екенін айтқандарға жауап ретінде көптеген протестанттар дауысты белгілердің ежелгі және Құдайдан берілген Киелі кітаптың маңызды бөлігі екенін мәлімдеді. Бұл көзқарасты қолдаушылардың ішінде Йоханнес Буксторф аға және оның ұлы Йоханнес Буксторф II болды. 1634 жылы Каппель өзінің екінші маңызды еңбегін, Critica sacra: sive de variis quae in sacris Veteris Testamenti libris occurrunt lectionibus (Қасиетті сын: Ескі өсиет кітаптарындағы әртүрлі оқылымдар) аяқтады, бірақ дінге сенушілердің қатты қарсылығына байланысты оны 1650 жылға дейін басып шығара алмады, оған католик дініне өткен ұлының (Encyclopædia Britannica Eleventh Edition бойынша) немесе (2010 жылы Майкл С. Легаспидің мәліметі бойынша) католик діни қызметкері Жан Мориннің көмегі тиді. Осы кітабында Каппель еврей Киелі кітабындағы дауысты белгілердің жасы туралы ғана емес, сонымен қатар қазірге дейін сақталған ырғақты еврей мәтінінде де Киелі кітаптың түпнұсқасы сақталмағанын дәлелдеді. Ол Киелі кітаптың Құдайдан берілген мазмұны мен оның адам қолымен жасалған, жазушылардың қателіктерінен туындаған өзгерістерге ұшыраған және нұсқалар мен болжамдардың көмегімен түзетуді қажет ететін мәтіндер арқылы берілуінің толыққанды адамдық процесін ажыратып көрсетті. Мәтіннің әртүрлі нұсқалары мен ежелгі аудармалар мен масореттік мәтін арасындағы айырмашылықтар оны протестанттардың еврей мәтінінің толықтығына сенуінің негізсіз екендігіне көндірді. Бұл Киелі кітаптың сөздік шабытқа ие болуына жасалған шабуылға тең болды. Дегенмен, оның пікірлеріне қарсылық көрсетілгеніне қарамастан, оның нәтижелері көп ұзамай ғалымдар тарапынан қабылданып алынды.
Басқа жазбалар
Каппель «Vetus Testamentum-дағы Annotationes et commentarii» және басқа да библиялық еңбектердің, сондай-ақ еврей тіліне қатысты бірнеше трактаттардың авторы болды, олардың ішінде «Diatribe de veris et antiquis Ebraeorum literis» (1645) еңбегі бар. Оның Каппель отбасына, оған өзі де жатқан, арналған «Commentarius de Capellorum gente» еңбегін оның жүрегі жақын немере інісі Джеймс Каппель (1639–1722) жариялады. Джеймс он сегіз жасында Саумурда еврей тілінен профессор болды, бірақ Нант эдикты күшін жойғаннан кейін Англияға қашып кетті.