Оппдал: Норвегияның қаласы және аймағы

Кіріспе

Норвегияның Trøndelag округіндегі муниципалитет. Бұл муниципалитет Довр аймағының бір бөлігі болып табылады. Муниципалитеттің әкімшілік орталығы – Оппдал ауылы. Муниципалитеттегі басқа ауылдарға Лёнсет, Вогниллан, Фагерхауг және Холан жатады. Оппдал әуежайы, Фагерхауг муниципалитеттің солтүстік-шығыс бөлігінде орналасқан. Норвегиядағы 356 муниципалитет ішінде аумағы бойынша 24-ші орында. Оппдал Норвегиядағы халық саны бойынша 139-шы муниципалитет, оның халқы 7 256 адамды құрайды. Муниципалитеттің халқы соңғы 10 жылда 6,8%-ға өсті.

Жалпы ақпарат

Оппдал престеджелді муниципалитет 1838 жылдың 1 қаңтарында құрылды (formannskapsdistrikt заңына қараңыз). Муниципалды шекаралар сол кезден бері өзгерген жоқ. 2018 жылдың 1 қаңтарында муниципалитет ескі Сор-Трёнделаг округінен жаңа Трёнделаг округіне көшті.

Атауы

Муниципалитет (бастапқыда приход) ескі Оппдал шаруашылығының атымен аталыпты, себебі алғашқы Оппдал шіркеуі сол жерде салынған. Атының бірінші бөлігі "upp" – "жоғарғы" дегенді білдіреді. Соңғы бөлігі – "dalr", ол "долина" немесе "арқалық" деген мағынаны білдіреді. Тарихи жазбаларда бұл атау Opdal деп те жазылған.

Елтаңба

Герб 1982 жылғы 19 ақпанда бекітілді (үкімет блазонның мәтінін сәл өзгерткеннен кейін 1983 жылғы 13 мамырда қайта бекітілді). Ресми блазон: "Көк түс, үш күміс үшбұрыш палл бойынша біріктірілген" (I blått tre motstøtende sølv spisser i form av et gaffelkors). Бұл гербтің көк фонда үшбұрыштардан тұратын Y пішіндес бейнесі бар екенін білдіреді. Үшбұрыштар күміс түспен белгіленген, яғни әдетте ақ түспен боялады, бірақ металдан жасалса, күміс қолданылады. Бұл бейне "жолдар тоғысқан жер" (vegamot) деп аталды, ол Оппдал қаласында қиылысатын үш маңызды жолды көрсетеді, бұл қаланы сауда және көлік орталығына айналдырды. Бір жол оңтүстіктегі Домбастан Довре таулары арқылы, екіншісі батыстан Нордмордегі Сунндалсорадан, ал үшіншісі солтүстік-шығыстан Тронхеймнен келеді. Тарихи тұрғыдан алғанда, бұл аймақ географиялық жағдайының арқасында жиын орын болған. Гербті Эйнар Х. Скьервольд жасаған. Муниципалдық тудың дизайны гербтің дизайнымен бірдей.

Шіркеулер

Норвегия шіркеуінің Оппдал муниципалитеті ішінде үш приход (sokn) бар. Ол Нидарос епархиясындағы Гаудал декандық (prosti) құрамына кіреді. Оппдалдағы шіркеулер:

Приход (sokn) | Шіркеу атауы | Шіркеудің орналасқан жері | Құрылған жылы
---|---|---|---
Фагерхауг | Фагерхауг шапкіл шіркеуі | Фагерхауг | 1921
Лонсет | Лонсет шапкіл шіркеуі | Лонсет | 1863
Оппдал | Оппдал шіркеуі | Оппдал | 1651
St. Микаэль | St. Микаэль шапкіл шіркеуі | Холанның оңтүстігі | 2012

Тарих

Оппдал – норвегиялық темір дәуіріне дейін тарихы бар альпілік қауымдастық. Ол Тронхейм, Довре таулары және батыс жағалаудағы Сунндал қаласынан келетін көліктердің тоғысқан жерінде орналасқан. Бұл елтаңбадағы үш сәуледе бейнеленген. Оппдал алғаш рет 600 жылға дейін қоныстанған. Сол кезде аймақта 50-ге жуық шаруашылық болған, ал викингтер дәуірінде бұл көрсеткіш тағы 20-ға артқан. Вангта 700-ден астам язычниктердің зираттарының қалдықтары табылды, онда британ аралдарынан әкелінген зергерлік бұйымдар және басқа да заттар кездесті. Бұл аймақтың сол кезде өркендегенін және викингтер саудасына қатысқанын көрсетеді. Мұндай өркендеудің көп бөлігі, әсіресе аймақтағы және жақын таулардағы аң аулаудың нәтижесі болған болу керек. Оппдалдың төңірегіндегі тауларда бүгілерге арналған орлар сияқты, әлі де бірнеше аң аулау тұзақтарын көруге болады. Аймақта кем дегенде екі түрлі жебе ұшынан 80-нен астам табылды. Археологиялық зерттеулер Норвегияның басқа аймақтарымен салыстырғанда Оппдалда экономикалық теңсіздіктердің азырақ болғанын көрсетеді. Аштықтан сақтану және қиындықтарды бөлісу үшін бірігіп жұмыс істеу бірнеше ғасыр бойы кең таралған. Христиандық дәуірінде язычниктердің қасиетті орындары мен зираттары шіркеулер мен шапкелдермен алмастырылды. Сол кезде Оппдалда Ванг, Альбу, Лёнсет, Ло және Нордскогенде бес ауылдық шіркеу салынды. 1653 жылы ескі тақта шіркеудің орнына салынған Оппдал шіркеуі бүгінгі күнге дейін сақталған. Оппдал қара өлімге (қара обаға) ұшырады, бұл көптеген шаруашылықтардың тасталуына әкелді. Климаттың нашарлауына байланысты 170 жыл өткен соң да қауымдастық толыққанды қалпына келмеді, тек 35 шаруашылық және 350 адам қалды. Вангтағы бір ғана шіркеу пайдаланылып келді. 1742 жылға дейін Оппдал тұрғындары аштықтан көз жұмды. 17 ғасырдың басында Оппдалдың жағдайы жақсарып, халық саны артты. 1665 жылы Оппдалда 2200 адам тұрды, Вангта жаңа шіркеу, Оппдал шіркеуі салынды, ол бүгінгі күнге дейін сақталған. Лёнсет және Фагерхауг шапкелдері қайта жаңартылды, ал Оппдалда басқа да діни қауымдастықтар бар. 18 ғасырдан бері Оппдал тұрғындары білім беруге үлкен инвестиция жасады, нәтижесінде бірнеше шағын ауылдық мектептер және соңғы кезде орта мектеп ашылды. 19 ғасырда тууының артуы және өлім-жітімнің азаюына байланысты халық саны өсті, бірақ бұл өсімді ауыл шаруашылығы ресурстарымен қамтамасыз ету мүмкін болмады. Көптеген адамдар жалға берілген фермерлерге айналды, соңында Оппдалдан көптеген адамдар Америка Құрама Штаттарына эмиграциялады. Халық саны 1910 жылға дейін азайды, содан кейін Ослодан Тронхеймге Довре арқылы (Довре желісі) темір жол салынуы жұмыс орындарын ашып, аймақты туризмге ашты. 1952 жылы алғашқы шаңғы көтергіші ашылды, ал одан әрі кеңейтулер нәтижесінде Оппдал қазір Норвегиядағы ең ірі тау-шаңғы курорттарының біріне айналды. 2013 жылы NRK телеканалы Еңбек партиясының саясаткері босқындар орталығын құруға қарсы күресіп жатқанын хабарлады.

Oppdal is an alpine community which dates back to the Norwegian Iron Age. It is located at a crossroads for traffic from Trondheim, the Dovrefjell mountain range, and Sunndal on the west coast. This is reflected in the three rays in the coat of arms. Oppdal was first settled sometime before 600 CE. By then there were about 50 farms in the area, and this number grew by about 20 more in the Viking Age. There are remnants of over 700 Pagan grave mounds from the time at Vang, in which jewelry and other pieces from the British Isles were found. This indicates that the area was relatively affluent and participated in the Viking trade. Much of the affluence was likely derived from the availability of game, both in the area and from nearby mountain ranges. Several game traps can still be seen in mountains around Oppdal, particularly ditches for reindeer. There have been more than 80 finds of at least two different types of arrowheads in the area. Archeological finds in Oppdal indicate that there were less pronounced economic disparities than elsewhere in Norway. Communal efforts to hold off famine and share burdens appear to have been common throughout several centuries. During the Christian era, Pagan shrines and grave mounds were replaced by churches and chapels. Five rural churches were built in Oppdal at the time, in Vang, Ålbu, Lønset, Lo, and Nordskogen. The Oppdal Church, built to replace an earlier stave church in 1653, stands to this day. Oppdal was particularly affected by the Black Plague, which led to the abandonment of a number of farms. With a worsening of the climate, the community hadn't recovered 170 years later, and there were only 35 farms and 350 people left. Only one church at Vang was still in use. As late as 1742, people in Oppdal died of hunger. In the early 17th century, Oppdal's fortunes turned and population grew. By 1665, 2,200 people lived in Oppdal, and a new church was built at Vang, the Oppdal Church, which stands to this day. The Lønset Chapel and Fagerhaug Chapel have been re established, and Oppdal houses several other religious communities. Since the 18th century, the inhabitants of Oppdal have made significant investments in education, leading to the establishment of several small rural schools and, recently, a high school. In the 19th century, increased fertility and reduced mortality led to population growth that could not be sustained by agricultural resources. Many became tenant farmers, and eventually a large proportion of people from Oppdal emigrated to the United States. The population decreased until 1910, when the railroad from Oslo to Trondheim via Dovre (the Dovre Line) created employment and opened the area for tourism. In 1952, the first ski lift opened, and with further expansions Oppdal now offers one of Norway's largest downhill networks. In 2013, NRK said that a Labour Party politician was fighting against the establishment of a refugee center.

Үкімет

Оппдал муниципалитеті бастауыш білім беру (10-сыныпқа дейін), амбулаториялық денсаулық сақтау қызметтері, зейнеткерлерге қызмет көрсету, әлеуметтік қамтамасыздандыру және басқа да әлеуметтік қызметтер, жер учаскелерін жоспарлау, экономикалық даму, муниципалдық жолдар мен коммуналдық желілерге жауапты. Муниципалитет тікелей сайланған өкілдерден құралған муниципалдық кеңеспен басқарылады. Әкім муниципалдық кеңес мүшелерінің дауысымен тағайындалады. Муниципалитет Трёнделаг аймақтық сотының және Фростатинг апелляциялық сотының қарауына жатады.

Муниципалды кеңес

Оппдал коммунасының кеңесі (Kommunestyre) 25 өкілден тұрады, олар төрт жылдық мерзімге сайланады. Келесі кестелерде саяси партиялар бойынша кеңестің қазіргі және бұрынғы құрамы көрсетілген.

География

Оппдал Тронделаг округінің екі муниципалитетімен (солтүстік-шығыста Реннебу және батыста Риндал), Мёре-ог-Ромсдал округінің екі муниципалитетімен (солтүстікте Сурнадал және батыста Сунндал) және Иннланд округінің үш муниципалитетімен (шығыста Тинсет және оңтүстікте Фоллдал және Довре) шектеседі. Еуропалық бағыт Е6 Oppdal сауда орталығы арқылы солтүстікке және оңтүстікке қарай өтеді, ал Норвегияның Ұлттық жолы 70 Oppdal-ды батыстағы Кристиансун қаласына жалғастырады. Троллхеймен тау тізбегінің оңтүстік-шығыс бөлігі муниципалитет аумағында орналасқан. Муниципалитеттің ауданы бүкіл Вестфолд округінің ауданымен тең. Әкімшілік орталық теңіз деңгейінен жоғары орналасқан. 2001 жылы Oppdal-дың ауыз суы Норвегиядағы ең жақсы деп танылды. Oppdal ауданының көп бөлігі таулы, кең аумақтары ағаштардан биік жатыр. Биіктігі 1580 метр болатын Сторскрымтен округтегі ең биік тау. Басқа таулардың ішінде Blåhøa және Allmannberget бар. Speilsalen туннелі – Blåhøa маңындағы мұздық құрылым. Аңғарларда шырша және қарағай ормандарымен қоршалған өзендер мен бұлақтар бар, ал ағаш шегіне жақын жерде қайың ағаштары басым. Муниципалитетте бірнеше көл бар, олардың ең танымалдарының бірі – Gjevilvatnet, айналасында жаяу және тау шаңғысымен жүруге арналған жолдары бар көрнекті көл. Fundin көлі муниципалитеттің оңтүстік бөлігінде орналасқан. Жаз айларында жайылымдар мен альпілік шалғындар қойлардың жайылуына мүмкіндік береді. Таулардың шамамен бір бөлігі ежелден бері жергілікті шаруалардың ортақ иелігінде (almenning) болып келеді, бұл оларға аң аулау, балық аулау және коттедждерді жалға алу құқығын береді.

Климат

Оппдалдың климаты боралдық, көктемгі маусым ең құрғақ, ал жазғы маусым ең жауын-шашынды кезең. Климаты шамалы континенталды, жылдық жауын-шашын мөлшері орташа есеппен тек қана. Ішкі орналасуы мен теңіз деңгейінен жоғары орналасуын ескере отырып, қыстары салыстырмалы түрде жұмсақ. Абсолюттік ең жоғары температура 2019 жылдың 26 шілдесінде тіркелді. Абсолюттік ең төменгі температура 2010 жылдың ақпан айында тіркелді. Oppdal Sæther (биіктігі: ) метеостанциясы 1999 жылдың желтоқсанынан бастап деректерді тіркеуге кірісті. Алдыңғы Oppdal Bjørke метеостанциясы (биіктігі: ) 1975 жылдан 1992 жылдың тамызына дейін деректерді тіркеді. Жауын-шашын күндері туралы деректер Oppdal Mjøenнен (биіктігі: ), 1961–1990 жылдары жылдық орташа көрсеткішін құрады. Ешқашан жыландар Оппдалға келген емес, ал 17 мамыр Ұлттық мерекесінде қар жаууы да сирек емес.

Экономика

Қазіргі уақытта Оппдалдың басты салалары – ауыл шаруашылығы, туризм және жеңіл өндіріс. Норвегиядағы кез келген муниципалитеттен көп қойға ие, әр жыл сайын тауға жаюға 45 мың бас қой шығарылады. Бұл Норвегияның үздік шаңғы курорттарының бірі және ұлттық саябақтармен оралаған. Сондай-ақ, тақта тас карьері де бар.