Кіріспе
Тронделаг муниципалитеті, Норвегия
Стёрдал немесе Скиерде* – Норвегияның Тронделаг округінің муниципалитеті. Ол Стьёрдален аймағының бір бөлігі. Муниципалитеттің әкімшілік орталығы – Стёрдал қаласы, сонымен қатар Стёрдалсхальсен деп те аталады. Муниципалитеттегі елді мекендердің ішінде Эльвран, Флоренс, Хегра, Хелл, Квитаммер, Престмоен, Скатвал, Скьелстадмарка, Сона және Вэрнес бар. Муниципалитет Стёрдалдың Ланке аймағында орналасқан Хелл ауылымен танымал. Хелл әсіресе теміржол стансасымен, Хелл стансасымен танымал, онда "Жүк экспедициясы" (яғни "Жүк тасымалдау") деген ескі жазуды табуға болады. Муниципалитет ауданы бойынша Норвегиядағы 356 муниципалитет ішінде 125-ші орында тұр. Стёрдал Норвегиядағы халық саны бойынша 51-ші орында, оның халқы 24 541 адамды құрайды. Муниципалитеттің халық тығыздығы – және соңғы 10 жылда халқы 9,7%-ға өсті.
Жалпы ақпарат
Стьёрдаленнің бұрынғы престегельді 1838 жылдың 1 қаңтарында Стьёрдален муниципалитеті ретінде құрылды (formannskapsdistrikt заңын қараңыз). 1850 жылдың 1 қаңтарында Стьёрдален муниципалитеті екі жаңа муниципалитетке бөлінді: Øvre Stjørdal (халық саны: 5 199) шығыста және Nedre Stjørdal (халық саны: 6543) батыста. Кейін, 1874 жылдың 1 қаңтарында Øvre Stjørdal муниципалитеті екі жаңа муниципалитетке бөлінді: батыста Hegra (халық саны: 3,409) және шығыста Meråker (халық саны: 1,861). 1902 жылдың 1 қаңтарында Nedre Stjørdal муниципалитеті үш жаңа муниципалитетке бөлінді: оңтүстікте Lånke (халық саны: 1449 адам), солтүстікте Skatval (халық саны: 2125 адам) және орталық бөлігінде Stjørdal (халық саны: 3158 адам). Бұл Stjørdal қазіргі көлемімен салыстырғанда өте кішкентай болған, бірақ уақыт өте келе ол кеңейтілді. 1960 жылдары Норвегияда Шей комитетінің жұмысы нәтижесінде көптеген муниципалитеттер біріктірілді. 1962 жылдың 1 қаңтарында Stjørdal (халық саны: 6204), Hegra (халық саны: 2704), Lånke (халық саны: 1967) және Skatval (халық саны: 1944) муниципалитеттері біріктіріліп, әлдеқайда ірі Stjørdal муниципалитеті құрылды. 2018 жылдың 1 қаңтарында муниципалитет бұрынғы Норд-Трёнделаг округінен жаңа Трёнделаг округіне ауысты.
Атауы
Муниципалитет (алғашқыда приход) Стьёрдален аңғарының атымен аталған. Бірінші элемент – жергілікті Стьёр өзенінің (қазір Стьёрдальсельва өзені деп аталады) атауының иелік жалғауы. Өзен атауының мағынасы белгісіз. Соңғы элемент – "долина" немесе "сай" дегенді білдіретін "далр". Тарихи тұрғыдан алғанда, муниципалитет атауы Stjørdalen деп жазылған. 1917 жылғы 3 қарашадағы патшалық қаулы муниципалитет атауын Стьёрдал деп өзгертті. "Стьёрдал" есімінің жергілікті диалектте айтылуы: .
Герб пен ту
1983 жылғы 29 қыркүйекте, қалалық кеңесінің шешімімен Стьёрдал қызыл және алтын түстердегі жаңа қалалық гербін қабылдады, онда қызыл фонда алтын немесе сары Линдворм (екі аяқты дракон немесе виверн) бейнеленген. Герб 1983 жылғы 25 қарашада бекітілді. Норвегияның көптеген муниципалитеттері өздерінің гербтерін ту ретінде қолданады, осыған сәйкес, Стьёрдал қаласының туы да қызыл фонда сары вивернді бейнелейді.
Үкімет
Stjørdal муниципалитеті бастауыш білім беру (10-сыныпқа дейін), стационарлық емес денсаулық сақтау қызметтері, зейнеткерлерге қызмет көрсету, әлеуметтік қамтамасыздандыру және басқа да әлеуметтік қызметтер, жер учаскелерін жоспарлау, экономикалық даму, муниципалдық жолдар мен коммуналдық желілерге жауапты. Муниципалитет тікелей сайланған өкілдерден құралған муниципалдық кеңеспен басқарылады. Әкім муниципалдық кеңес мүшелерінің дауысымен тағайындалады. Муниципалитет Трёнделаг аймақтық сотының және Фростатинг апелляциялық сотының қарауына жатады.
Муниципалды кеңес
Стьюордаль муниципалитетінің кеңесі (Kommunestyre) 37 өкілден тұрады, олар төрт жылдық мерзімге сайланады. Келесі кестелерде саяси партиялар бойынша кеңестің қазіргі және өткен құрамы көрсетілген.
География
Stjørdal Skatval, Hegra, Lånke және Stjørdal ескі муниципалитеттерінен құралған. Стьёрдалльва өзені Стьёрдаллен аңғарынан ағып өтеді, ал солтүстік жағында Стьёрдалл түбегі орналасқан. Forbordsfjellet тауы муниципалитеттің солтүстік бөлігінде жатыр. Скарван және Ролтдален ұлттық паркі, сондай-ақ Ферен көлінің шағын бөлігі муниципалитеттің шығыс бөлігінде орналасқан. Стьёрдал ауылы 1997 жылы қала мәртебесін алды. Stjørdal, Тронхейм қаласына жақындығы және Statoil компаниясының болуы (ол Норвегия теңізіндегі мұнай қызметінің үлкен бөлігін Stjørdal қаласынан басқарады) себепті, Trøndelag аймағындағы ең қарқынды дамитын муниципалитеттердің бірі. Тронхейм Stjørdal қаласынан жолмен (Еуропалық E6 тас жолы) немесе пойызбен (Trønderbanen) саяхаттап жетуге оңай. Stjørdal мен Тронхейм аймақтық урбанизацияның белгісі ретінде "бірге дамуда". Штенкьерге дейінгі қашықтық шамамен , ал Левангер және Вердальсора қалалары солтүстікке қарай шамамен орналасқан. Бұл төрт қаланың барлығы да Тронхеймсфьордтың шығыс жағалауында жатыр.
Климат
Тронхейм әуежайы Вёрнес Стьёрдалда Норвегияның метеорологиялық қызметі Трёнделаг аймағы үшін климаттық эталондық станция ретінде пайдаланады, ал кейде Тронхейм қаласы үшін де эталондық станция ретінде қолданылады. Ауа райы станциясы 1946 жылы жұмыс істей бастады. Кең және терең Тронхеймсфьордқа жақын орналасқандықтан, қысқы температуралар жұмсақ болады. Værnes-те тіркелген ең суық ай 1966 жылдың ақпаны болды, орташа температурасы және күндізгі орташа ең жоғары температурасы. Ең жылы ай 2014 жылдың шілдесі болды, орташа температурасы және күндізгі орташа ең жоғары температурасы, ал жақын орналасқан Квитаммар метеостанциясы 2014 жылдың шілдесінде күндізгі орташа ең жоғары температурасын тіркеді. 2020 жылдың 27 маусымында Værnes 34,3°C жаңа рекордтық ең жоғары температураны көрсетті. Рекордтық ең төмен температуралардың барлығы 2000 жылға дейінгі кезеңде тіркелген, ең соңғысы 1996 жылдың қаңтарындағы рекордтық ең төмен температура. Айлық рекордтық ең жоғары температуралардың жартысы 2000 жылдан кейін тіркелген. Стьёрдалда тіркелген ең жоғары температура 1945 жылдың 17 шілдесінде бұрынғы метеостанцияда тіркелді, бұл бұрынғы Норд-Трёнделаг округінде тіркелген ең жоғары температура. Værnes-те ең құрғақ ай 1972 жылдың қаңтары, жауын-шашын мөлшері болды, ал ең жауын-шашынды ай 1975 жылдың желтоқсаны. Ең үлкен қар қалыңдығы 1956 жылдың наурызында тіркелді, ал 1980 жылдан кейін ең үлкен қар қалыңдығы 1986 жылдың қаңтарында тіркелді. 1971–2000 жылдар аралығындағы мәліметтерге сәйкес, қыс айларында жер бетінде кем дегенде 14 күн бойы кемінде қар жамылғысы байқалады. Соңғы онжылдықтарда температураның жоғарылауына байланысты қыста қардың мөлшері азайды. 1956 жылы тамыз айында ауа температурасының мұздануы тіркелді, ал тамыздағы екінші ең төмен температура 1966 жылы тіркелді. Маусым айында ауа температурасының мұздануы туралы жалғыз дерек 1975 жылға қатысты.
Құстар
Стьёрдал аймағы бай құс әлемімен мақтанады, 260-тан астам түрі тіркелген және құстарды бақылауға қолайлы бірнеше орны бар. Стьёрдалдың ұзын жағалауы болмаса да (ол тек қана ұзын), құстарды бақылауға ең жақсы аймақтар Стьёрдалфьорден бойында орналасқан. Халсён Стьёрдалдың орталығына жақын орналасқан, оны шығыстағы E6 тас жолынан немесе батыстағы Лангорадан бірнеше қолайлы нүктелерден оңай көруге болады. Бұрынғы өзен шығанағынан пайда болған бұл таяз сулы аймақты тексеруге тұрарлық. Судың тереңдігі аздығы және су тасқанда кең батпақты жерлердің болуының арқасында Халсён көптеген түрлер үшін қыстау орны және көші-қон тоқтау пункты ретінде пайдаланылады.
Мәдениет
Кимен мәдениет үйі – 2015 жылы ашылған, құрамында 3 залды кинотеатр, қоғамдық кітапхана және концерт залдары бар мәдени орталық. Radio Trøndelag радиостанциясы Стьёрдал қаласында орналасқан. Ол ауылдық Трёнделаг аймағына арналған бағдарламалар таратып, Тронхейм қалалық аймағында FM толқынында хабар тарататын жалғыз маңызды радиостанция болып табылады. Спорт саласында, Ланке ауданы – оңтүстік шаруашылық аймағы, және дәл осы жерде FIA World Rallycross Championship және FIA European Rallycross Championship жарыстары жыл сайын өткізілетін Ланкебанен ралликросс кешені орналасқан. Бұл муниципалитеттің басты спорт командасы – IL Stjørdals Blink, оның ерлер футбол командасы қазіргі таңда 2. divisjon лигасында өнер көрсетеді.
Көлік
Stjørdal – Тронхейм әуежайына, Вэрнске, сондай-ақ порттық инфрақұрылымға, Еуропалық E6 және E14 бағыттарына, және Тронхеймнен Бодёға муниципалитет арқылы өтетін Нордланд теміржол желісіне жақын орналасқан аймақтық көлік орталығы. Аталған теміржол желісінде Хелл, Тронхейм әуежайы, Stjørdal және Скатваль станциялары орналасқан. Сонымен қатар, Меркербанен теміржолы Хеллден шығысқа қарай Швециядағы Аре муниципалитетіне дейін созылады. Бұл теміржол желісінің станцияларына Хелл, Хегра, Сона және Флоренс станциялары кіреді. Stjørdal қаласын Тронхейм, Мелхус, Оркангер, Штенкьер және Селбу қалаларымен аптаның 7 күні аймақтық автобус қатынасы байланыстырады, ал Stjørdal қаласының орталық бөлігін солтүстік және оңтүстік шағын аудандарымен байланыстыратын екі жергілікті маршрут тиісінше аптаның 6 және 5 күні жұмыс істейді.