Кіріспе
Соуста пісірілген бұршақ – дәстүрлі түрде ақ бұршақтан жасалатын, алдымен қайнатылып, содан кейін АҚШ-та төмен температурада соуста ұзақ пісірілетін тағам. Консервіленген соуста пісірілген бұршақ пісірілмейді, олар бу арқылы қайнатылады. Соуста пісірілген бұршақ ежелгі американдық асханада кездеседі және Америкаға тән бұршақтардан жасалады. Бүгінде соуста пісірілген бұршақ АҚШ-та барбекю тағамдарымен және пикниктерде жиі беріледі. Қоңыр қант, қант немесе жүгері сиропынан жасалған соустағы (томат қосылған немесе қосылмаған) бұршақ АҚШ-та кеңінен қолжетімді. "Буш Бразерс" компаниясы – ең ірі өндіруші. Америка Тәуелсіздік соғысынан кейін Тәуелсіздік күні тойлауларында соуста пісірілген бұршақ та жиі кездесетін. Консервіленген соуста пісірілген бұршақ ыңғайлы тағам ретінде қолданылады; көбінесе олар соустағы жарма бұршақтан жасалады. Оларды ыстық немесе суық, тікелей банкадан жеуге болады, себебі олар толық пісірілген. Х.Дж. Хайнц 1886 жылы консервіленген соуста пісірілген бұршақ өндіруді бастады. 20 ғасырдың басында консервіленген соуста пісірілген бұршақ халықаралық деңгейде танымал болды, әсіресе Ұлыбританияда, онда ол толық ағылшын таңғы асының бір бөлігіне айналды.
Baked beans are a dish traditionally containing white common beans that are parboiled and then, in the US, baked in sauce at low temperature for a lengthy period. Canned baked beans are not baked, but are cooked through a steam process. Baked beans occurred in Native American cuisine, and are made from beans indigenous to the Americas. Today, baked beans are served throughout the United States alongside barbecue foods and at picnics. Beans in a brown sugar, sugar, or corn syrup sauce (with or without tomatoes) are widely available throughout the United States. Bush Brothers are the largest producer. After the American Revolutionary War, Independence Day celebrations often included baked beans. Canned baked beans are used as a convenience food; most are made from haricot beans in sauce. They may be eaten hot or cold, and straight from the can, as they are fully cooked. H. J. Heinz began producing canned baked beans in 1886. In the early 20th century, canned baked beans gained international popularity, particularly in the United Kingdom, where they have become a common part of an English full breakfast.
Американың шығу тегі мен тарихы
Филадельфиядағы Сити-тавернаның шеф-аспазы және тағам тарихшысы Уолтер Стейбтің айтуынша, пісірілген бұршақтың тамыры Америкадағы жергілікті халықтардың тағамы ретінде қалыптасқан, бұл тағам батыс мәдениетінде танымал болғанға дейін болған. Олар бұршақтарды балшық ыдыстарға салып, шұңқырларға (жергілікті атауы "бұршақ шұңқыры") қойып, ыстық тастармен қаптаған. Бұршақ, кеспе қант және аю майын араластырып, ұзақ уақыт бойы баяу пісірген. Жаңа Англиядағы британдық отаршылар бұл тағамды жергілікті халықтардан алғашқы болып қабылдады және оны тез ұнатып алды, себебі ол бұршақ пудингін еске түсірді және Жаңа Дүниенің өнімдерін пайдаланды. Олар клен сиропының орнына меласса немесе қант, ал аю майының орнына бекон немесе шужық қолданды. Бұршақты жер астында емес, от үстінде саз ыдыстарда бірнеше сағат қайнатты. Бұл өзгерістердің себебі отаршылардың әртүрлі жергілікті халықтардан әртүрлі бұршақтар алғандығы болуы мүмкін. Дегенмен, ағылшын отаршылары казулет пісіру білімімен бұршақтың пісіру әдісін жергілікті американдықтардың дәстүрлі әдісінен өзгерткен болуы мүмкін. Олар бұршақты бір түн суға қойып, от үстінде қайнатып, содан кейін саз ыдыстарда пісірген, бұл пісіру уақытын қысқартуға көмектескен. Орта ғасырлық Англияда "бұршақ пен бекон" деп аталатын пісірілген бұршақтың алға батушысы белгілі болған. 19 ғасырда Жаңа Англияда жарияланған пісірілген бұршақ рецепттеріне пияз және горчица қосу, Англияның Стаффордшир аймағындағы казулет рецепттеріне негізделген болуы мүмкін, онда горчица, бұршақ және пиязық қолданылған. Кірпіш пеш болмаған жағдайда, бұршақтарды оттың сыртындағы көмірдің үстіне қойып, оттан шамамен 30 см қашықтықта пісірген. Бүгінде пісірілген бұршақты баяу пісіру пешінде немесе дәстүрлі пеште, бұршақ ыдысы, голланд пеші немесе кастрюльде жасауға болады. Дәмделген бұршақтың бірнеше фунттарын күлге салып, топырақпен жауып, бір түн немесе одан да ұзақ уақыт пісіруге қалдыратын. Бұл бұршақтар Мейн штатындағы орман шаруашылығы лагерлерінде әр тамақта берілетін маңызды тағам болды. Пісірілген бұршақ бастапқыда Жаңа Англияның аймақтық тағамы болғанымен, бүкіл АҚШ-та танымал болды және қазір барбекюдің әртүрлі түрлерімен және пикниктерде жиі берілетін тағамға айналды. Бұл оның дайындалуының қарапайымдығына байланысты, оны ыстық немесе суық, тікелей банкадан беруге болады, бұл оны сыртта тамақтануға ыңғайлы етеді. Томат негізіндегі тәтті соус көптеген барбекю түрлерімен де үйлеседі. Алдын ала пісірілген бұршақты шикі беконның кесілген қабаттарымен жабылған табада пісіруге болады, бекон қызарғанша пісіріледі. Соустың дәмін күшейту үшін қосымша қоңыр қант немесе горчица сияқты қосымша дәмдеуіштерді де қолдануға болады. АҚШ-та пісірілген бұршақтың кең көлемде өндіріліп, консервіленген алғашқы өндірісі 1895 жылы Пенсильвания штатындағы H. J. Heinz компаниясымен басталды. Олар 1901 жылы Ұлыбританияда пісірілген бұршақ сатуды бастады, және пісірілген бұршақ көп ұзамай ағылшын толық таңғы асының бір бөлігіне айналды. Бастапқыда Heinz Baked Beans Ирландия мен Ұлыбританияда сату үшін дәстүрлі АҚШ әдісімен дайындалды. Бірақ уақыт өте келе, рецепт Ұлыбритания тұрғындарының талғамына сәйкес келу үшін клен сиропы, меласса немесе қоңыр қант қосылмайтын, азырақ тәтті томат соусына өзгертілді. Бұл пісірілген бұршақтың АҚШ-тан тыс жерлерде ең көп таралған түрі. Пісірілген бұршақ көбінесе тостқа ("тост үстінде бұршақ") немесе толық таңғы астың бір бөлігі ретінде жейді. Уэльстің Порт-Талбот қаласындағы Пісірілген Бұршақ Мұражайы осы тағамға арналған.
Денсаулық
2002 жылы Британдық диетологтар қауымдастығы консервіленген пісірілген бұршақ өндірушілеріне өнімнің бір адамға тәуліктік ұсынылатын 5-6 көкөніс тұтынуына үлес қосатынын жарнамалауға рұқсат берді. Бұл шешімді жүрек мамандары сынға алды, олар өнімдегі қант және тұздың жоғары деңгейін көрсетті. Дегенмен, пісірілген бұршақтарды тұтыну жалпы холестерин деңгейін және төмен тығыздықты липопротеин холестеринін деңгейін төмендететіні, тіпті қалыпты холестерин деңгейі бар адамдарда да дәлелденді. Кейбір өндірушілер өнімнің қант және тұз мөлшері азайтылған, "денсаулыққа пайдалы" нұсқасын шығарады.