Кіріспе
Шарль Бодлердің француз поэзиясының томы "Зұлымдық гүлдері" (le flœʁ dy mal; Les Fleurs du mal) – Шарль Бодлердің француз поэзиясының томы. "Зұлымдық гүлдері" кітабына Бодлердің 1840 жылдан бастап 1867 жылдың тамызындағы қазасына дейін жазылған поэзиясының көбісі кірген. 1857 жылы алғаш рет жарық көрген бұл туынды символизм және модернизм ағымдарында маңызды рөл атқарды (соның ішінде сурет өнерінде де). Басылған кезде ол өте даулы болды, алты өлеңі олардың әдепсіздігіне байланысты цензураланды, бірақ қазір француз поэзиясының маңызды туындысы саналады. "Зұлымдық гүлдері" жинағындағы өлеңдер көбінесе дәстүрден жаңылған, көркемдік бейнелер мен ерекше формаларды қолданады. Олар құмарлық пен эротизм, әсіресе азап пен оның түбіртектік күнәмен байланысы, жамандыққа және өзіне деген жирену, өлімге құштарлық және идеалды әлемге ұмтылыс тақырыптарын қамтиды. "Зұлымдық гүлдері" Пол Верлен, Артур Рембо және Стефан Малларме сияқты бірнеше белгілі француз ақындарына зор әсер етті.
Les Fleurs du mal (le flœʁ dy mal; The Flowers of Evil) is a volume of French poetry by Charles Baudelaire. Les Fleurs du mal includes nearly all Baudelaire's poetry, written from 1840 until his death in August 1867. First published in 1857, it was important in the symbolist—including painting—and modernist movements. Though it was extremely controversial upon publication, with six of its poems censored due to their immorality, it is now considered a major work of French poetry. The poems in Les Fleurs du mal frequently break with tradition, using suggestive images and unusual forms. They deal with themes relating to decadence and eroticism, particularly focusing on suffering and its relationship to original sin, disgust toward evil and oneself, obsession with death, and aspiration toward an ideal world. Les Fleurs du mal had a powerful influence on several notable French poets, including Paul Verlaine, Arthur Rimbaud, and Stéphane Mallarmé.
Париждік көріністер (Tableaux Parisiens)
Бодлердің екінші басылымда (1861) қосылған «Париж кестелері» бөлімі 19 ғасырдағы француз модернизміне жасалған ең қатаң сынның бірі саналады. Бұл бөлімде 18 өлең бар, олардың көпшілігі Хаусманның Парижді қайта жаңарту кезінде жазылған. «Париж кестелері» бөліміндегі өлеңдер жиынтығы Париждің 24 сағаттық циклі ретінде танылады, екінші өлең «Күн» (Le Soleil) арқылы басталып, соңғы екінші өлең «Таңғы суық» (Le Crépuscule du Matin) арқылы аяқталады. Осы Париж циклындағы өлеңдердің барлығы жаңадан жаңарған қаладағы анонимділік және бөтендік сезімдерімен байланысты. Бодлер Париждің таза және геометриялық түрде салынған көшелерін сынап, ақынға шабыттанған Париждің белгілі емес анти-каһармандары – қаңғыбас, соқыр, өнеркәсіп жұмысшысы, құмар ойыншы, жезөкше, қарттар мен империализмнің құрбандарын бөледі. Бодлер бұрын Париждің тірегі деп бағалаған бұл кейіпкерлер енді оның ностальгиялық өлеңдерінде еске алынады. Бодлер үшін қала, бір кезде үйі деп атаған Парижді мойынсұнбайтын біртекті буржуазияның құмырсқа ұясына айналдырған, ол бұрын таныс болған, бірақ енді танымайтын жаңа, біртекті құрылымдармен толы.
Әдеби мәні және сын
Автор мен баспагер Екінші империяның режимі кезінде "жақсы әдеттерге қарсы келу" ("халық әдептілігіне нұқсан келтіру") ретінде сотталды. Осы соттаудың салдарынан Бодлер 300 франк айыппұл төледі. Алты өлең шығарылып, 1949 жылға дейін Францияда жариялануына тыйым салынды. Бұл өлеңдер "Лесбос"; "Femmes damnées (À la pâle clarté)" (немесе "Қиындыққа ұшыраған әйелдер (сары жарқырауда) "); "Le Léthé" (немесе "Лете"); "À celle qui est trop gaie" (немесе "Тым көңілді әйелге"); "Les Bijoux" (немесе "Зергерлік бұйымдар"); және "Les Métamorphoses du Vampire" (немесе "Вампирдің метаморфозалары"). Кейіннен олар Брюссельде "Қалдықтар" атты кішкентай жинақта жарық көрді. Екінші жағынан, Виктор Гюго "Гүлдердің жамандығынан" ("Les Fleurs du mal") алынған "Лебедь" (немесе "Le Cygne") өлеңін оқығаннан кейін, Бодлер әдебиетте "жаңа діріл (жаңа қозғалыс, жаңа сезім)" тудырды деп мәлімдеді. Соттаудан кейін 1861 жылы екінші басылым шығарылды, онда 35 жаңа өлең қосылды, алты өлең алынып тасталды және "Парижтік суреттер" ("Tableaux Parisiens") деп аталатын жаңа бөлім қосылды. Жаңа өлеңдердің арасында кеңінен зерттелген "Альбатрос" ("L'albatros") өлеңі де бар. 1868 жылы Теофил Готье алғы сөзін жазған және бұрын жарияланбаған 14 өлеңі қосылған үшінші, өлімнен кейін шыққан басылым жарық көрді.
Ағылшын тіліндегі аудармалары
Бодлер, Шарль (1936). Зұлымдық гүлдері. Аударған: Диллон, Джордж; Милла, Эдна Сент-Винсент. Харпер және ағайындылар. Бодлер, Шарль (1954). Зұлымдық гүлдері. Аударған: Аггелер, Уильям. Академия кітапханасы гильдиясы. Бодлер, Шарль (1955). Зұлымдық гүлдері. Мартиел мен Джексон Мэтьюс редакциялаған. Жаңа бағыттар. 1963 жылы қайта қаралып, жаңартылған басылым. Бодлер, Шарль (1961). Зұлымдық гүлдері және Шарль Бодлердің басқа да өлеңдері. Аударған: Дьюк, Фрэнсис. Вирджиния университетінің баспасы. Бодлер, Шарль (1982). Зұлымдық гүлдері: Екі тілді басылым. Аударған: Хауард, Ричард. Дэвид Р. Годин. Бодлер, Шарль (1993). Зұлымдық гүлдері. Аударған: МакГоуэн, Джеймс. Оксфорд университетінің баспасы. Бодлер, Шарль (2006). Зұлымдық гүлдері. Аударған: Уолдроп, Кит. Веслиан университетінің баспасы. Бодлер, Шарль (2021). Зұлымдық гүлдері. Аударған: Poochigian, Аарон. Liveright.
Кино және теледидар
1945 жылы түсірілген "Дориан Грейдің суреті" фильмі Лорд Генри Уоттонның Базил Холлвардтың үйіне таксиде бара жатқанда кітап оқып отыруымен басталады. Лорд Генридің өмірге аморалды көзқарасын сипаттаған дауыс былай деп қорытындылайды: «Ол өзгелердің өміріне сырттай ықпал ету арқылы көңіл көтеріп жүрді». Таксиге күте тұруға бұйырып, кітапты оған лақтырады. Жан-Люк Годардың 1965 жылы түсірілген "Пьерро ле Фу" фильміндегі басты кейіпкер Фердинанд бір кешкі асқа қатысады, онда ол америкалық режиссер Сэмюэл Фуллермен (оның өзі ойнайды) әңгімелеседі. Фуллер Парижге «Зұлымдық гүлдері» атты фильм түсіру үшін келгенін айтады. Фердинанд Бодлер туралы айтылған сөзді таниды және режиссермен кино туралы әңгімелеседі. 1960-жылдардағы «Бэтмен» телешоуының бір бөлімі поэмаға сілтеме жасай отырып «Fleurs du Mal» деп аталды. Сонымен қатар, эпизодтағы гүл дүкенінің аты Бодлер есіммен аталады. «Бізді зұлымдықтан құтқарма» (1971) – француздық қорқыныш фильмі, онда екі жасөспірім қыз сахнада өзін-өзі өртеуге дейін «Les Fleurs Du Mal» жинағынан әртүрлі өлеңдерді оқып, екі рет суицид жасайды. 1997 жылғы қаңтарда «Достар» ситкомының «Барлық қызғанышпен» деп аталатын эпизодында Моника (Кортни Кокс) әріптесі Хулиодан кітабы туралы сұрайды. Ол «Бодлердің «Зұлымдық гүлдері» дейді». Моника «Сізге ұнады ма?» деп сұрағанда, ол: «Ұнайды деп ойладым, бірақ аудармасы жақсы емес» деп жауап береді. «Saving Hopes» телесериалының бірінші маусымының (2012 ж.) 13-шы эпизодында «The Flowers of Evil» кітабы бір науқастың жеке заттарының арасында табылады. Эпизодтың соңында дәрігер Бодлер және кітаптан алынған бір фраза туралы сол науқаспен қысқаша әңгімелеседі. «Immortal» (2004, Dominique Brunner) фильмінде; Эйфель мұнарасындағы сахнада Джилл (Линда Харди) «Les Fleurs Du Mal» кітабынан оқып жатыр. Ол «XLIX. У» өлеңінен үшінші шумақты оқиды.
Театр
Чикаголық көркем ұжым «Театр Ооблек» Бауделердің «Жамандық гүлдері» өлеңдер жинағын мәтін ретінде пайдаланып, кантасториялар сериясын жасады.
Поэзия
Т. С. Элиоттың 1922 жылғы "Шөл дала" поэмасында "Au Lecteur" деген сөздер келтіріледі: "Сен! Екі жүзді оқырман! – Менің өзім сияқты, менің бауырым!" Роджер Зелазнидің "Жол белгілері" кітабында басты кейіпкер Ред Доракин "Жұрттың гүлдері" деп аталатын "Les Fleurs du mal" кітабының кибернетикалық қосымшасы ретінде жасырынып жүрген, сезімтал, сөйлей алатын компьютермен бірге саяхаттайды. Ол Уолт Уитменнің "Жасыл жапырақтар" кейіпінде жасырынып жүрген тағы бір компьютермен дос болады.
Прозалық шығарма
Географ және саяси экономист Дэвид Харви "Кедейлердің көздері" өлеңін "Қоғамдық кеңістіктің саяси экономикасы" деп аталатын кітабының бір тарауына қосты.
Аниме және манга
2009 жылғы "Аку но Хана" мангасы "Жаман гүлдер" атты туындымен аталған. Басты кейіпкер Такао Касуга кітапқа және оның көрсететін ересектердің бұзықтығына құмар. 2013 жылы 13 бөлімдік аниме нұсқасы көрсетілді.