Родезийский риджбек: тарихы, шығу тегі және ерекшеліктері. Африкада өсірілген, батыл, сақшы және аңшы ит тұқылы. Хойхой тайпаларының итінен бастау алады.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Родезиялық риджбек – Оңтүстік Африкада тегін шығарылған ірі ит тұқымы. Тұқымның алғашқы стандартын Ф. Р. Барнс 1922 жылы Оңтүстік Родезияда (қазіргі Зимбабве) Булавайо қаласында жасады, ал 1927 жылы Оңтүстік Африкалық Кинологиялық Одақ бекітті. Оның арғы тегі Хойхой тайпасының жартылай үйретілген, қырлы жүнді аңшы және күзетуші иттеріне жетеді. Кейп колониясының алғашқы отарлаушылары оларды еуропалық иттермен будандастырып, арыстан аударуға көмектесу үшін пайдаланды.
The Rhodesian Ridgeback is a large dog breed originally bred in Southern Africa. The original breed standard was drafted by F. R. Barnes, in Bulawayo, Southern Rhodesia (now Zimbabwe), in 1922, and approved by the South African Kennel Union in 1927. Its forebears can be traced to the semi domesticated ridged hunting and guardian dogs of the Khoikhoi. These were interbred with European dogs by the early colonists of the Cape Colony for assisting in the hunting of lions.
Тарих
Голландиялықтар 17 ғасырдың ортасында осы аймақпен сауда-саттық бастағанда, Кейп түбегінде тұратын Хойкой халқының жартылай жабайы аң аулайтын иті болды, оны еуропалықтар күзетші ит ретінде әрекет еткенде өте батыл және қатыгез деп сипаттады. Бұл иттің бойы шамамен бір қайыспен, ал дене бітімі арық, бірақ күшті болған. Құлақтары тік тұрған, бірақ кейіннен еуропалық иттермен будандасу салдарынан салбырап ілген деп сипатталған, бірақ ең ерекше белгісі – жиі кері бағытта өсетін ұзын жүні болды. Оңтүстік Африкаға голландиялықтар қоныс аударғаннан кейін 53 жыл өткен соң, еуропалықтар осы жергілікті иттерді өздері қолдана бастады. 1800 жылдардың басында еуропалық отарлаушылар Африканың осы аймағына, негізінен еуропалық ит тұқымдарын, соның ішінде Грейхаундтар, Мастифтер, Ұлы Даниялықтар және Бладхаундтар сияқты арнайы аң аулау иттерін әкелді. Дого Кубано (Куба қанды иті), күреске және күзетуге пайдаланылатын, қазір жойылған тұқым, ертедегі Родезия Риджбегінің құрамында маңызды рөл атқарды. Генетикалық талдау Родезия Риджбегі мен Ұлы Даниялықтың бірдей генетикалық топқа (кладқа) жататынын көрсетті, бұл Даниялықтың үлкен үлесін білдіреді. Бұл тұқымдар Хойкой халқының иті сияқты жергілікті африкалық иттермен шағылыстырылды, нәтижесінде буер аңшы иттері пайда болды, олар голланд тілінде boerhond (буер иті) деп аталады; содан кейін оның ұрпақ тілі – африкаанс тілінде, қазіргі заманғы Родезия Риджбегінің басты алғы тамыры болып табылады. Ежелгі иттердің геномдарына жасалған талдау Оңтүстік Африканың Родезия Риджбегінің отарлауға дейінгі 4% ата-тегін сақтап қалғанын көрсетті. Үміт бұлағы, қазір Булавайо қаласының бөлігі, Оңтүстік Африкадан келген Корнелиус ван Ройен (1860 ж. т., Уайтенхаге, қазіргі Шығыс Кейп провинциясы, Оңтүстік Африка), ірі аң аулаушы, 1879 жылы Чарльз Хелмнің Блумхофтан келген Мария Вермакқа үйленді. Сол жылы Хелм өзінің екі қара сұр суырын Миссияға әкелді. Ван Ройен Хелмнің екі суырын көріп, олардың күзету қабілеттерін арттыру үшін өз иттерін олармен шағылыстыруға шешім қабылдады. Хелмнің иттерінен туған бастапқыда сұр түсті, дөрекі жүнді ұрпақтардан кейін, ван Ройеннің кейіннен шағылыстырылған ұрпақтары қызыл түске айналды, оның геномдарында буер иттерінде бар Хойкой тұқымының жоталары енгізілді. Бұл иттер арыстан, шошқа және басқа да ірі аңдарды аулауға, сондай-ақ ауыл шаруашылығы жерлерін жабайы шошқалар мен бабуиндардан тазартуға пайдаланылды, олар адам аңшысының көмегінсіз бабуиндарды өлтіре алады. Тұқымның алғашқы стандарты 1922 жылы Ф. Р. Барнс Булавайо Кеннел клубының көрмесінде алғашқы Родезия Риджбек клубын құрғанда, содан кейін Оңтүстік Родезияда (қазіргі Зимбабведе) және далматиннің негізінде жасалды. 1927 жылы Барнстың стандарты Оңтүстік Африка Кеннел одағымен бекітілді. Субконтиненттен тыс және халықаралық деңгейде алғашқы Родезия Риджбектерді Ұлыбританияда 1928 жылы Эдвард Фолжамбе ханым көрсетті. 1950 жылы Аризонадан келген Уильям Х. О'Брайен және оның әйелі Оңтүстік Африкадан АҚШ-қа алты рет таңдалған Родезия Риджбекті әкелді. Олар және Калифорниядан келген Маргарет Лоутиан Американдық Kennel Club-та тұқымды қабылдау процесін бастады. Сол сияқты, 1952 жылы Ұлыбританияның Родезия Риджбек клубы Ұлыбританиядағы төрешілерге тұқымды көрсету үшін және тұқым стандарты мойындалуы үшін құрылды. 1954 жылы Ұлыбританиядағы жарыстарда Родезия Риджбек ретінде көрсетілген иттерге алғашқы сынақ сертификаттары берілді, осылайша Ұлыбританияның Kennel Club-ы оларды иттер тобының мүшесі ретінде мойындады.
The Khoikhoi people who lived the Cape Peninsula when the Dutch began trading with the area during the mid 17th century, had a semi wild hunting dog which was described by Europeans as absolutely fearless and ferocious when acting as a guard dog. This dog measured approximately at the withers, with a lean but muscular frame. The ears have been described both as erect but later described as hanging due to interbreeding with European dogs, but the most distinctive feature was the length of hair often growing in the reverse direction along its back. Within 53 years of the first Dutch settlements in Southern Africa, the Europeans were using these local dogs themselves. By the early 1800s, European colonists had also imported a variety of mainly European dog breeds to this area of Africa, including such dedicated hunting dogs as Greyhounds, Mastiffs, Great Danes and Bloodhounds. The Dogo Cubano (Cuban Bloodhound), an extinct breed used for dogfighting and guarding, was highly emphasized in the composition of the early Rhodesian Ridgeback. Genetic analysis indicates that the Rhodesian Ridgeback and the Great Dane fall within the same genetic clade (group), which implies the Dane's major contribution. These breeds were bred with the indigenous African dogs, including the dog of the Khoikhoi people, which resulted in the Boer hunting dogs, generically called names such as boerhond (Boer hound) in Dutch; then its descendant language of Afrikaans, which are the chief forerunners to the modern Rhodesian Ridgeback. The sequencing of ancient dog genomes indicates that the southern African Rhodesian Ridgeback retains 4% pre colonial ancestry. At Hope Fountain, now part of the city of Bulawayo, fellow South African transplant Cornelius van Rooyen (b. 1860, Uitenhage, modern Eastern Cape Province, South Africa), a big–game hunter, was married to Maria Vermaak of Bloemhof by Charles Helm in 1879 the same year Helm brought his two rough coated grey black bitches to the Mission. Van Rooyen saw Helm's pair of bitches and decided to breed his own dogs with them to incorporate their guarding abilities. After initially greyer, rough coated litters originating from Helm's dogs, van Rooyen's subsequently crossed offspring turned to redder coats, incorporating the Khoikhoi landrace dog's ridges already carried in Boer dogs within his genomes. These dogs were used to hunt lions, boars and other big game as well as to clear farmlands of wild pigs and baboons, and they can kill a baboon independently of a human hunter's collaboration. The original breed standard was drafted in 1922 by F. R. Barnes on founding the first Rhodesian Ridgeback Club at a Bulawayo Kennel Club show, then in Southern Rhodesia (now in Zimbabwe), and based on that of the Dalmatian. In 1927, Barnes' standard was approved by the South African Kennel Union. Outside the subcontinent and internationally, the first Rhodesian Ridgebacks in Britain were shown by Mrs. Edward Foljambe in 1928. In 1950, Mr. and Mrs. William H. O'Brien of Arizona brought six carefully selected Rhodesian Ridgebacks to the US from South Africa. He and his wife and Margaret Lowthian of California began the process of getting the breed accepted by the American Kennel Club. Similarly, in 1952, The Rhodesian Ridgeback Club of Great Britain was founded at Crufts to promote the breed around the United Kingdom to show judges, so a standard for the breed might be recognised. In 1954 the first Challenge Certificates were awarded to dogs shown as Rhodesian Ridgebacks at United Kingdom competitions, toward their subsequent recognition by The Kennel Club of Great Britain, as a member of the hound group.
Жас күлдіршіндерді сою
Дәстүр бойынша, көптеген Родезиялық Риджбек күшіктері туылған кезде олардың риджі болмауы сияқты көптеген себептермен қырылып тасталатын. Еуропадағы кейбір тұқымдық клубтар мен иттер тізілімдері тіпті риджсіз күшіктерді өлтіруді міндетті етіп қойған. Заманауи өсірушілер осы ұрпақтарды хирургиялық түрде стерилизациялауға көбірек бейімделді, осылайша олар көбейтілмейді, бірақ ересекке дейін үй жануары ретінде өмір сүре алады. BBC One телеарнасының "Pedigree Dogs Exposed" атты зерттеу деректі фильмінде Ұлыбританияның Родезиялық Риджбек клубының "этика кодексінде", жыл сайын Kennel Club бекітетін, "Риджсіз күшіктер жойылсын" делінген, ал "дұрыс белгіленбеген" күшіктер көрсетілмейтін және стерилизацияланбаған жағдайда ғана сатылады. Күшіктерді қыруды насихаттау туралы жариялылықтан кейін ғана олар өздерінің этика кодексін өзгертіп, "ешқандай сау күшік қырылмайды" деді.
Traditionally, many Rhodesian Ridgeback puppies were culled at birth for numerous reasons, including ridgelessness. Some breed parent clubs and canine registries in Europe have even made the culling of ridgeless whelps a requirement. Contemporary breeders are increasingly opting for surgical sterilisation of these offspring to ensure they will not be bred but can live into maturity as non showing, non breeding pets. It was pointed out on the BBC One investigative documentary Pedigree Dogs Exposed that the Rhodesian Ridgeback Club of Great Britain's "code of ethics", which is ratified annually by the kennel club, states that "Ridgeless puppies shall be culled", and that "mismarked" puppies will only ever be sold on condition that they are never shown, and are neutered. It was only after the publicity surrounding the promotion of culling that they reversed their code of ethics to say "no healthy puppy will be culled".
Тендерлік
Родезиялық риджбектер адал және ақылды болып танылады. Олар әдетте жат адамдарға салқын қарайды; бұл агрессиямен шатастырылмауы керек, өйткені жақсы мінезді Родезиялық риджбек еш себепсіз жат адамға шабуыл жасамайды. Оларға тұрақты жаттығу және дұрыс әлеуметтендіру қажет; сондықтан олар тәжірибесіз иелерге және кішкентай балалары бар отбасыларға жиі ең қолайлы таңдау емес. Родезиялық риджбектер өте белсенді және кейде әсерлі болғанымен, олардың нәзік жағы да бар. 1922 жылы тұңғыш стандартты жазған Фрэнсис Р. Барнс: «Бұл иттерге, әсіресе олар өте жас болғанда, ешқашан қаталдықпен қарауға болмайды. Мұндай қарым-қатынас оларды құлдырайды», – деген пікір білдірген. Родезиялық риджбек әділ және негізді болған жағдайда, сондай-ақ иттің білетін және сенетін адамынан келген түзетулерді қабылдайды.
Rhodesian Ridgebacks are known to be loyal and intelligent. They are typically somewhat aloof to strangers; this is not to be confused with aggression, a Rhodesian Ridgeback with a good temperament will not attack a stranger for no reason. They require consistent training and correct socialization; therefore they are often not the best choice for inexperienced dog owners and families with younger children. Despite Rhodesian Ridgebacks being extremely athletic and sometimes imposing, they do have a sensitive side. Francis R. Barnes, who wrote the first standard in 1922, acknowledged that, "rough treatment should never be administered to these dogs, especially when they are young. They go to pieces with handling of that kind." The Rhodesian Ridgeback accepts correction as long as it is fair and justified, and as long as it comes from someone the dog knows and trusts.
Тас жотасының генетикасы
Жақында Швеция ауыл шаруашылығы ғылымдары университетінің зерттеушілер консорциумы (Николетт Салмон Хиллберц, Геран Андерссон және т.б.), Уппсала университеті (Лейф Андерссон, Матс Нильссон және т.б.) және Брод институты (Керстин Линдблад Тох және басқалар) жотаға жауапты генотипті тапты. Осы тұқым үшін AKC стандартындағы жалғыз дисквалификация – «жотаның болмауы». Бұл термин гетерозиготалық ата-аналардың таза тұқымды ұрпақтарын білдіреді, олар ешбір ата-анасынан жота мутациясының көшірмесін мұра етпейді және осылайша классикалық жоталы арқадан айырылады. Ең соңғы зерттеулер жота мутациясының автосомдық доминантты екенін және дерлік толық экспрессияға ие екенін көрсетеді: гетерозиготалық иттердің 95%-ында жоталы арқа болады. Көптеген күшіктерде 25%-дан астам емес жота болмайды, бұл тұқымның маңызды бөлігі мутация бойынша гомозигота екенін көрсетеді. Доминантты гомозиготаларды (R/R – екі жота гені) гетерозиготалардан (R/r – бір жота гені) ажырататын генетикалық тест қолжетімді (www.genocan.eu/en). Генетикалық тестті пайдалану арқылы өсіруші жотасыз күшіктердің тууына дәл болжам жасай алады.
The genotype responsible for the ridge was recently found by a consortium of researchers at the Swedish University of Agricultural Sciences (Nicolette Salmon Hillbertz, Göran Andersson, et al. ), Uppsala University (Leif Andersson, Mats Nilsson, et al.) and the Broad Institute (Kerstin Lindblad Toh, et al.). The only disqualification in the AKC standard for this breed is "ridgelessness". This term refers to the purebred offspring of heterozygous parental animals that do not inherit a copy of the ridge mutation from either parent and thus lack the classic ridged back. The most current research suggests that the ridge mutation is autosomal dominant with near complete penetrance: 95% of heterozygous dogs have a ridged back. Well under 25% of puppies lack a ridge, indicating a significant proportion of the breed are homozygous for the mutation. The genetic test which distinguishes dominant homozygotes (R/R two ridge genes) from heterozygotes (R/r one ridge gene) is available (www. genocan. eu/en). Using the genetic test, a breeder may accurately predict birth of ridgeless puppies.
Денсаулық
Родезиялық риджбек тұқымына тән денсаулық мәселелері – жамбас дисплазиясы және дермоидтық синус. Американдық Ортопедиялық Фондының тіркеуі бойынша қалқанша безі ауруларына шалдыққан тұқымдардың арасында родезиялық риджбек алтыншы орында тұрады. Ұлыбританияда жүргізілген зерттеуде орташа өмір сүру ұзақтығы 12 жыл деп анықталды.
Health conditions that are known to affect the Rhodesian Ridgeback breed are hip dysplasia and dermoid sinus. The Rhodesian Ridgeback ranks number six in terms of most affected breeds for thyroid problems recorded by the Orthopedic Foundation for Animals. A UK study found the average life expectancy to be 12 years.
Дермоидтық синус
Дермоидтық синус – бұл осы тұқымға тән туа біткен нейрондық түтік ақаулығы. Дермоидты көбінесе тері астындағы жұқа "спагетти жіпшесімен" салыстырады. Күшіктерді өсіруші және ветеринар міндетті түрде туған кезде тексеруі керек, сондай-ақ күшіктер жаңа үйге көшу алдында өскен сайын қайта-қайта тексеруден өтуі керек. Бұл бас сүйегінің негізінен құйрық тірегіне дейін тері астындағы арқалық орта сызықты пальпациялау арқылы жасалады. Зардап шеккен жаңа туған күшіктерде, күшіктерде және ересек иттерде хирургиялық жолмен алып тастау мүмкін. Хирургиялық түзету жасалғандарды қоса, барлық зардап шеккен иттерді стерилизациялау немесе кастрациялау қажет, оларды көбейтуге болмайды, себебі дермоидтық синусты хирургиялық жолмен алып тастау өте қымбатқа түсуі мүмкін, ал көптеген дермоидтық синустар ақырында абсцесске ұшырайды. Абсцесске ұшыраған дермоидтық синус – бұл ең болмағанда қайталамалы, ауыр проблема, және егер синус омыртқа миының айналасындағы тіндермен байланысса, менингитке және көбінесе өлімге әкелуі мүмкін. Дегенмен, ұрғашы иттің жұптасу алдында және жүктілік кезінде диетасына фолий қышқылын қосу дермоидтық синус кездесуін азайтатыны дәлелденді. Швециядағы халықтың 8-10% дермоидтық синуспен ауырады деген есеп бар. АҚШ тұқымдық клубтарының сауалы бойынша, Родезиялық риджбектердің 5%-дан азы осы жағдайдан зардап шеккен.
Dermoid sinus is a congenital neural tube defect that is known to affect this breed. The dermoid is often likened to a thin "spaghetti strand" beneath the skin. Puppies should always be screened at birth by the breeder and veterinarian, and the examination repeated as the puppies grow before they go to their new homes. This is done by palpation of the subcutaneous dorsal midline from the base of the skull to the insertion of the tail. Surgical removal is an option for affected neonates, puppies and adult dogs. All affected dogs, even those surgically corrected, should be spayed or neutered and never be bred, since surgical dermoid sinus removal can be extremely cost prohibitive, and because many unremoved dermoid sinuses will eventually abscess. Abscessed dermoid sinuses will be at best a recurrent, painful problem, and if the sinus communicates with the tissues around the spinal cord, cause meningitis and often death. However, it has been shown that supplementation of folic acid to the diet of the brood bitch before mating and during pregnancy reduces the incidence of dermoid sinus. One study on the Swedish population estimates that 8 10% are affected. Slightly less than 5% of Rhodesian Ridgebacks were reported to be affected with the condition in a US breed club survey.
Дегенеративті миелопатия
Дегенеративті миелопатия (ДМ) – омыртқа миының прогрессивті парапарезге алып келетін неврологиялық ауруы, ең көп кездесетіні неміс шопандары тұқымында. Родезиялық риджбактарда бұл аурудың таралу деңгейі тек 0,75% құрайды. Дегенеративті миелопатияның белгілері бастапқыда аяқтарды сүйреу және артқы аяқтардың сырғанауымен көрінеді. Ауру прогрессірлеп, жануардың өздігінен тұруы немесе жүруі мүмкін болмайтын жағдайға жетеді. Аурудың даму мерзімі алты айдан бірнеше жылға дейін созылуы мүмкін. Бұл генді анықтауға арналған ДНК-тест бар. Ауруға бейім жануарларды басқа да қауіпті жануарлармен шағылыстыруға болмайды, себебі бұл аурудың болашақ ұрпақтарға берілуіне себеп болады.
Degenerative myelopathy (DM) is a neurological disease of the spinal cord causing progressive paraparesis, most commonly in the German shepherd dog breed. It affects Rhodesian Ridgebacks at a rate of only 0.75%. Signs of degenerative myelopathy are characterised at the beginning with foot dragging, and slipping of the rear limbs. The disease progresses to the point where the animal can no longer stand or walk on its own. Progression has been known to take as little as six months, or several years. There is a DNA test available to test for the gene. Animals who are at risk for the disease should not be bred to other animals at risk, as this creates future generations of this debilitating disease.
Гипотиреоз
Родезиялық риджбектерде гипотиреоз көбейіп бара жатқан мәселе, және бұл жағдай көптеген белгілерге, соның ішінде салмақ арту мен түк түсіп кетуге себеп болады. Иттердегі гипотиреозды емдеу үшін тәулігіне бір рет қабылданатын, арзан бағалы ауыздық дәрі қолданылады. Англиядағы Манчестер университетінің Интегралды геномдық медициналық зерттеулер орталығының докторы Лорна Кеннеди лимфоциттік тиреоидитке байланысты гипотиреозға шалдығу ықтималдығын екі есеге арттыратын гаплотипті (гендер тобын) анықтады. Бұл тұқым үшін маңызды, себебі лимфоциттік тиреоидит Родезиялық риджбектердегі гипотиреоздың басты себебі болып табылады.
Hypothyroidism is a growing problem in the Rhodesian Ridgeback, and this condition causes a multitude of symptoms, including weight gain and hair loss. Treatment for hypothyroidism in dogs consists of an inexpensive once daily oral medication. Dr. Lorna Kennedy at the University of Manchester's Centre for Integrated Genomic Medical Research in England has found the haplotype (group of genes), which, when present, double the chances of a Rhodesian Ridgeback becoming hypothyroid due to lymphocytic thyroiditis. This is important to the breed because lymphocytic thyroiditis is the overwhelming cause of hypothyroidism in Rhodesian Ridgebacks.
Асқазанды кеңейтудің ұшқырлығы
Көптеген басқа терең кеуделі тұқымдар сияқты, Родезиялық Риджбек те асқазанның кеңеюі және бұрылысы (гастрик дилатация-волвулус), көбінесе "үрлеу" деп аталады, дегенге бейім. Бұл өлімге алып келуі мүмкін, дереу емдеуді талап ететін қауіпті жағдай.
Like many other deep chested breeds, the Rhodesian Ridgeback is prone to gastric dilatation volvulus, commonly known as bloat. This is a potentially fatal condition that requires immediate treatment.
Ресурстар
RRCUS H&G, АҚШ-тың Родезиялық Риджбек Клубы тұқымның денсаулық мәселелеріне арналған веб-сайтты ұстап тұрады, сонымен қатар олардың Денсаулық және генетика комитеті үшін жүргізіліп жатқан зерттеулерді жинақтайды. Бұл топ өсірушілерге кем дегенде төрт денсаулық тексеруінен өтуді ұсынады: жамбас, шынтақ, қалқанша безі және көздер, ал жүрек және есту тексерулері міндетті емес. CRRHS, барлық риджбек иелері өз иттерінің ақпаратын Родезиялық Риджбектердің денсаулығына арналған кешенді сауалнамаға енгізуі де ұсынылады.
RRCUS H&G the Rhodesian Ridgeback Club of the United States maintains a web site devoted to the breed's health issues that also gathers ongoing research for their Health & Genetics Committee. This group recommends that breeders perform at least four health screenings: hips, elbows, thyroid and eyes, with cardiac and hearing tests optional. CRRHS it is also recommended that all ridgeback owners enter their dogs' information in the Comprehensive Rhodesian Ridgeback Health Survey.