Кіріспе

Билік басындағы марксистік-лениндік партияның Еуразия кеңістігіндегі құрылысы Кеңес Одағы Коммунистік партиясының ұйымы демократиялық централизм принципіне негізделген. Кеңес Одағы Коммунистік партиясының (КОКП) басқару органы – партия съезі болды, ол бастапқыда жыл сайын шақырылатын, бірақ оның отырыстары, әсіресе Иосиф Сталин билікке келгеннен бастап (1920-жылдардың соңынан 1953 жылға дейін) сиреп кетті. Партия съездері Орталық Комитетті сайлап, ол өз кезегінде Политбюро мен Хатшылықты сайлайтын. Сталин тұсында партиядағы ең ықпалды лауазым – Политбюро мен Хатшылықтың сайлаған Бас хатшысы болды. 1952 жылы Политбюро Президиумға айналды. Теория бойынша, партиядағы жоғарғы билік партия съезінде болды. Бірақ іс жүзінде билік құрылымы өзгеріп, Лениннің 1924 жылдың қаңтар айында қайтыс болғаннан кейін Бас хатшының қолына шоғырланды.

Жоғары деңгейлер

Кеңес Одағының соңғы жылдарында КОКП 15 құраушы республиканың коммунистік партияларын қосты (Ресей КСР-ның коммунистік тармағы 1990 жылы құрылды). 1990 жылға дейін Ресейдің облыстарындағы, автономиялық республикаларындағы және басқа да ірі әкімшілік бірліктердегі коммунистік партия ұйымдары тікелей КОКП Орталық Комитетіне бағынатын.

Төменгі деңгейлер

Төменгі деңгейдегі ұйымдық иерархияны партия комитеттері немесе парткомдар (партком) басқаратын. Парткомды сайланған "партком бюросының хатшысы" ("партком хатшысы", секретарь парткома) басқарды. Кәсіпорындарда, мекемелерде, колхоздарда және тағы да басқаларда олар "партком" деп аталды. Жоғары деңгейдегі комитеттер тиісті түрде қысқартылды: облыс деңгейінде обком (обком) (бұрынғы guberniyas үшін губком (губком)), аудан деңгейінде райком (райком) (бұрынғы uyezds үшін уком (уком)), қала деңгейінде горком (горком) және т.б. Сол терминология ("райком" және т.б.) комсомолдың ұйымдық құрылымында да қолданылды. Партияның ең төменгі деңгейі – алғашқы партия ұйымы (первичная партийная организация) немесе партия ячейкасы (партийная ячейка) болды. Ол кез келген түрдегі ұйымдық бірліктердің ішінде, ең болмағанда үш коммунист болған жағдайда құрылатын. Ячейканы басқару партия бюросы/партбюро (партийное бюро, партбюро) деп аталды. Партбюроны сайланған бюро хатшысы (секретарь партбюро) басқарды. Кішкентай партия ячейкаларында хатшылар тиісті зауыттың, аурухананың, мектептің және т.б. штатты қызметкерлері болды. Ал жеткілікті үлкен партия ұйымдары көбінесе партия қаражатынан жалақы алатын, жалақыдан босатылған хатшылармен басқарылатын.