Кіріспе

Коммунистік партияның атқару комитеті. Политбюро немесе саяси бюро – коммунистік партиялардың орталық комитетіндегі ең жоғары саяси орган. Бұл орган бұрынғы және қазіргі коммунистік мемлекеттердің көпшілігінде кездеседі.

Аттар

Политбюро термині ағылшын тілінде орыс тіліндегі политбюродан (политбюро) келген, ол өзі politicheskoye byuro (политическое бюро 'саяси бюро') деген сөздің қысқартылған түрі. Испан тіліндегі Политбюро термині орыс тілінен тікелей алынған, неміс тіліндегі Политбюро да солай. Қытай тілінде бұл сөз калька (calque) арқылы берілген, ал одан вьетнам тіліндегі (Bộ Chính trị 部政治) және корей тіліндегі (정치국, 政治局 Jeongchiguk) терминдері туындаған.

Тарих

Бірінші политбюро 1917 жылы Ресейде, сол жылы болған Ресей революциясы кезінде большевиктер партиясы құрды. Бірінші Политбюроның құрамына жеті мүше кірді: Владимир Ленин, Григорий Зиновьев, Лев Каменев, Леон Троцкий, Иосиф Сталин, Григорий Сокольников және Андрей Бубнов. 20-шы ғасырда көптеген коммунистік мемлекеттерде политбюролар құрылды. Олардың ішінде КСРО, Шығыс Германия, Ауғанстан және Чехословакия политбюролары болды. Бүгінде политбюро жүйесіне бес ел ие: Қытай, Солтүстік Корея, Лаос, Вьетнам және Куба.

Марксистік-лениндік мемлекеттер

Марксистік-лениндік мемлекеттерде коммунистік партия халықтың авангарды екенін, демек мемлекетті басқаруға заңды құқыққа ие екенін мәлімдейді. Партия саяси бюроға қызмет ететін лауазым иелерін таңдайды, олар партия саясатын анықтайды. Бір партиялық мемлекет болғандықтан, партия саясаты міндетті түрде мемлекеттік саясатқа айналады. Әрбір партия съезі Орталық комитетті сайлайды, ол өз кезегінде саяси бюроның, хатшылықтың және бас хатшының мүшелерін сайлайды. Бұл процеске демократиялық орталықтану деп аталады. Теория бойынша, саяси бюро Орталық комитетке есепті болады, бірақ іс жүзінде барлық билік саяси бюрода шоғырланған.

Троцкистік партиялар

Троцкишіл партияларда Политбюро – Орталық Комитеттің күнделікті саяси шешімдер қабылдаумен айналысатын бюросы, олар кейін Орталық Комитетпен бекітілуі тиіс. Оның мүшелері Орталық Комитет тарапынан тағайындалады. Бұл модельде Бас хатшы лауазымының мәні зәулім емес. Мысалы, Ланка Сама Самажа партиясын қараңыз.