Кіріспе

Крефельд (Krefeld, /k//r//eɪ//f//ɛ//l//d/, /k//l//t/ KRAYfeld, felt; ), 1925 жылға дейін Крефельд деп те жазылатын (бірақ бұл жазу тәсілі Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде британдық баспасөздерде де қолданылып келген), Германияның Солтүстік Рейн-Вестфалия жеріндегі қала. Ол Дюссельдорфтың солтүстік-батысына қарай орналасқан, қаланың орталығы Рейн өзенінен батысқа қарай бірнеше шақырым жерде жатыр; Уердинген ауданы тікелей Рейн өзенінің жағасында орналасқан. Өзінің экономикалық тарихының нәтижесінде Крефельдті көбінесе "Барқыт және жібек қаласы" деп атайды. Қалаға A57 (Кельн–Нижмеген) және A44 (Аахен–Дюссельдорф–Дортмунд–Кассель) тас жолдары арқылы жетуге болады. Крефельд тұрғындары қазір [[Стандартты неміс тілінде]] сөйлейді, бірақ туған жердің диалектісі – Төменгі Франкондық диалектісі, кейде жергілікті жерде Krefelder Platt, Krieewelsch Platt немесе жай ғана Platt деп аталады. Германия мен көршілес герман тілдес елдердегі диалектілік аймақтарды бөліп тұратын Уердинген сызығы Крефельдтің Уердинген ауданы арқылы өтеді және осы ауданның атымен аталған, ол бұрын тәуелсіз муниципалитет болған.

Ерте тарих

1105 жылы Кринвельде деген атпен алғаш рет тілге алынған. 1598 жылдың ақпанында Вальбурга, Адольф ван Ниуэнаардың әйелі және Лимбург пен Моерс графтығының соңғы графинясы, Крефелді де қамтитын Моерс графтығын Морис, Оранж князіне сыйлады. 1600 жылы ол қайтыс болғаннан кейін Джон Вильгельм Клевес осы жерлерді иеленді, бірақ Морис 1601 жылы өз мұрасын сәтті қорғады. Крефелд пен Моерс Голландияның алтын ғасыры (1588-1672) кезеңінде Оранж әулетінің және Голландия Республикасының билігінде болды. Крефелд отыз жылдық соғыстың (1618-1648) қасіреттерінен құтылған сирек қалалардың бірі болды. 20 ғасырда Крефелдке қосылған Уердинген қаласы отыз жылдық соғыс кезінде Гессен әскерлерінің шабуылынан қирап, дерлік жойылды. 1702 жылы Оранж Вильгельм III қайтыс болғаннан кейін Крефелд Пруссия Корольдігіне қарады. Олар сол кезде Крефелді билеген, көбірек төзімділік танытқан Оранж-Нассау әулетінің жерлеріне паналады; 1657 жылы олардың қауымы ресми түрде мойындалды және 1693 жылы оларға өз шіркеуін салуға рұқсат берілді, бірақ ол артқы аулада жасырылған (қазір де бар, Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін қайта жаңартылып, шамамен 800 мүшесі бар). Сонымен қатар, квакер уағыздаушылары Крефелд, Гронау, Эмден және Алтона, Гамбург маңындағы ірі неміс меннонит қауымдарының арасында жақсы қабылдауға ие болды. 1683 жылы он үш меннонит отбасы (олардың он екісі меннонит квакерлері), соның ішінде Оп ден Граэф отбасыларының үш отбасы, «Түпкілікті он үш» деп аталды, діни бостандыққа қол жеткізу үшін Пенсильванияға қоныс аударды. Олар «Конкорд» кемесімен Атлант мұхитын кесіп өтіп, Уильям Пенн шақырған Германтаун (қазір Филадельфия құрамында) поселениесін құрды, осылайша Пенсильвания голландтарының этникалық ерекшелігі қалыптасты. Крефелдтің ең маңызды меннонит отбасы – жібек саудагерлері және жібек тоқу өнеркәсібімен айналысқан фон дер Лейендер болды, олар 1763 жылға қарай 6082 халқының жартысын өз фабрикаларында жұмыспен қамтыды. Олардың 1791 жылдан бастап салынған резиденциясы қазіргі қалалық әкімдік ғимараты болып табылады.

Крефелд яһудилері

1617 жылдан бастап еврейлер Крефелд қаласының азаматтары ретінде тіркелді. 1764 жылы синагог салынды, ал 1812 жылы француз үкімділігі кезінде қалада 196 еврей отбасы және үш еврейге тиесілі банк болды. Наполеон тұсында қала, 5000-нан астам еврейді қамтитын айналағы еврей қауымдастықтарының орталығына айналды, ал 1897 жылы олар халықтың 1,8 пайызын құрады. 1846 жылы еврей өкілі қалалық кеңеске сайланды, сонымен қатар осы сайлау кезінде антисемитизмнің күшеюі байқалды. 2008 жылы бұрын бұзылған синагогтардың бірінің орнында жаңа синагог, кітапхана және еврей мәдени орталығы салынды. Сол кезде Крефелд және оның айналасында шамамен 1100 еврей тұрған.

Екінші дүниежүзілік соғыс

1941 жылы 11 желтоқсанда Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Крефелд пен оның айналасындағы еврейлерді тасымалдау туралы толыққанды мәліметтерде Крефелд пен Дюйсбургтен 1007 еврей Риганың жанындағы Шкиротава теміржол станциясына, кейіннен Юнгфернхоф концлагеріне жер аударылды. Олар екі күннен астам уақыт бойы суық жағдайда, ішуге сусыз тасымалданды. Олар келгеннен кейін дереу Румбула ормандық қырғынында атылып өлтірді. 1943 жылы 21 маусымда британ бомбалары қаланың шығыс бөлігіндегі көптеген ғимараттарды қиратты; үлкен өрт қала орталығының көп бөлігін жалмады (орталық теміржол вокзалынан басқа, ол аз ғана зақыммен сақталды). 1945 жылы 3 наурызда АҚШ әскерлері Крефелдке кірді, олардың арасында кейіннен АҚШ Мемлекеттік хатшысы болған Генри Киссинджер де болды. Суық соғыс кезінде қалада Ұлыбритания Корольдік сигнал корпусының 16-шы сигнал полкі Брэдбери казармасында орналасты. Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін қала Солтүстік Рейн-Вестфалияның жаңа штатының құрамына кірді.

Көлік

Крефелд бірнеше станциялар арқылы, ішінде қаланың басты станциясы – Krefeld Hauptbahnhof Deutsche Bahn желісімен байланысты. Олар Intercity, Regional Express және Regionalbahn пойыздарымен қамтамасыз етіледі. Дюссельдорф қаласындағы Rheinbahn орталықта орналасқан Rheinstraße аялдамасына қалалық теміржол (Stadtbahn) қызметін жүргізеді. Бұл желі 1898 жылы салынған және Еуропадағы алғашқы электрленген қалааралық теміржол болып табылады. Ол әдетте "К" әрпі Крефелдке бағытталған пойыздарды көрсету үшін қолданылғандықтан, К-бан деп аталады. Бүгінгі күні VRR жүйесінде ол U76 деп белгіленеді, ал таңғы және кешкі экспресс пойыздары U70 нөмірімен жүреді, бұл жол нөмірі U Bahn желілеріндегі әдеттегі көк түс орнына қызыл түспен боялған. Дегенмен, К-бан атауы күнделікті қолданыста кеңінен таралған. Крефелд қаласы SWK MOBIL компаниясы арқылы төрт трамвай және бірнеше автобус желілерін басқарады, бұл қалаға тиесілі компания. 2010 жылдан бері ескі Duewag GT8 типті 19 трамвай Bombardier Flexity Outlook типті заманауи, кедергісіз трамвайлармен алмастырылды. SWK Mobil соңғы 19 Duewag M8 трамвайларын ауыстыру үшін осы типтегі тағы 19 трамвай сатып алу құқығына ие. Нәтижесінде, барлық трамвайлар кедергісіз болады. Бұдан өзге, қала Крефельд Хюльс қаласындағы 044 желісін солтүстік Хюльс ауданын Крефельд қаласының орталық бөлігімен байланыстыру үшін кеңейтуді жоспарлап отыр.

Экономика

Үй жануарларына арналған тағамдарды сататын Fressnapf франчайзинг компаниясының бас кеңсесі Крефелд қаласында орналасқан. Бұрын ThyssenKrupp компаниясына тиесілі болған Nirosta болат зауыты 2012 жылы Outokumpu компаниясына сатылды.

Халықаралық қатынастар

1964 жылдан бері қалада АҚШ-тың Индиана штатының жоғары сынып оқушылары үшін "шетел тілі (неміс тілі) бойынша оқу бағдарламасы" ұйымдастырылып келеді. Бұл бағдарлама жыл сайын шамамен 30 мұқият іріктелген оқушыны Крефельд қаласы мен айналасындағы отбасыларға неміс тілін тереңдетіп оқуға орналастырады. 1973 жылдан бері Крефельд пен Лестер қалаларының өрттен қорғау қызметтері жыл сайынғы "достық" футбол матчында бақ сынасады.