Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Кіріспе
Еуропалық Одақ шешімі ішкі шекараларды бақылау туралы,
қазіргі ережелер, саясат және мүше елдер тізімі
European Union treaty on internal border controls
the current rules, policy and list of member countries
Шенген келісімі (/lang/'/ʃ//ɛ//ŋ//ə//n/ SHENGən, ) – ішкі шекаралық бақылаулар негізінен жойылған Еуропаның Шенген аймағын құруға әкеп соққан келісім. Ол 1985 жылғы 14 маусымда Люксембургтің Шенген қаласының жанында сол кездегі Еуропалық экономикалық қауымдастықтың он мүшесінің бесеуі қол қойды. Келісімге қол қойған елдердің ортақ шекараларында шекаралық бақылауды кезең-кезеңімен жоюға бағытталған шаралар ұсынылды, соның ішінде көлік құралдарының тоқтамай өтуіне мүмкіндік беретін жылдамдықты төмендету, шекаралық аймақтардағы тұрғындарға бекітілген бақылау-өткізу пункттерінен тыс жерде шекарадан өтуге мүмкіндік беру және виза саясатын үйлестіру. 1990 жылы Келісімге Шенген конвенциясы қосылды, ол жүйелі ішкі шекаралық бақылаудың толық жойылуын және ортақ виза саясатын ұсынды. Шенген аймағы халықаралық саяхаттар үшін бір мемлекет сияқты жұмыс істейді, оған кіретін және шығатын саяхатшылар үшін сыртқы шекарада бақылау жүргізіледі, сондай-ақ ортақ визалар қолданылады, бірақ ішкі шекараларда бақылау жоқ. Қазіргі уақытта ол 29 еуропалық елден тұрады, олардың халқы 400 миллионнан астам адамды құрайды және аумағы 4,312,099 шаршы километрді (1,664,911 шаршы миль) құрайды. Бастапқыда Шенген келісімдері мен олар бойынша қабылданған ережелер Еуропалық Одақтан тәуелсіз жұмыс істеді. Алайда, 1999 жылы Амстердам шарты арқылы олар Еуропалық Одақ заңнамасына енгізілді, сонымен қатар Аймақтан тыс қалған екі ғана ЕО мүшесіне – Ирландия мен Ұлыбританияға (кейін 2020 жылы ЕО-дан шықты) қосылмау мүмкіндігі берілді. Шенген қазіргі таңда Еуропалық Одақ заңнамасының маңызды бөлігі болып табылады және Шенген аймағына әлі қосылмаған, бірақ қосылмауға құқығы жоқ барлық Еуропалық Одақ мүшелері техникалық талаптар орындалған жағдайда оған қосылуға заңды міндетті. Бірнеше Еуропалық Одаққа кірмейтін елдер арнайы қауымдастық келісімдері арқылы осы аймаққа қатысады.
The Schengen Agreement (/lang/'/ʃ//ɛ//ŋ//ə//n/ SHENGən, ) is a treaty which led to the creation of Europe's Schengen Area, in which internal border checks have largely been abolished. It was signed on 14 June 1985, near the town of Schengen, Luxembourg, by five of the ten member states of the then European Economic Community. It proposed measures intended to gradually abolish border checks at the signatories' common borders, including reduced speed vehicle checks which allowed vehicles to cross borders without stopping, allowing residents in border areas freedom to cross borders away from fixed checkpoints, and the harmonisation of visa policies. In 1990, the Agreement was supplemented by the Schengen Convention which proposed the complete abolition of systematic internal border controls and a common visa policy. The Schengen Area operates very much like a single state for international travel purposes with external border controls for travellers entering and exiting the area, and common visas, but with no internal border controls. It currently consists of 29 European countries covering a population of over 400 million people and an area of 4,312,099 square kilometres (1,664,911 sq mi). Originally, the Schengen treaties and the rules adopted under them operated independently from the European Union. However, in 1999 they were incorporated into European Union law by the Amsterdam Treaty, while providing opt outs for the only two EU member states that had remained outside the Area: Ireland and the United Kingdom (which subsequently withdrew from the EU in 2020). Schengen is now a core part of EU law, and all EU member states without an opt out which have not already joined the Schengen Area are legally obliged to do so when technical requirements have been met. Several non EU countries are included in the area through special association agreements.
Тарих
Адамдардың еркін қозғалысы Рим шартының маңызды бөлігі болды және Еуропалық экономикалық қауымдастығының алғашқы күндерінен бастап, ЕЭҚ мүше мемлекеттерінің азаматтары өздерінің паспорттарын немесе жеке куәліктерін көрсету арқылы бір мүше мемлекеттен екіншісіне еркін саяхаттауға мүмкіндік алды. Дегенмен, көптеген мүше мемлекеттер арасындағы шекараларда жүйелі тексерулер сақталды. Мүше мемлекеттер арасындағы келіспеушіліктер қауымдастық ішіндегі шекаралық бақылауды жою мәселесінде тоқтап қалды, бірақ 1985 жылы он мүше мемлекеттің бесеуі – Бельгия, Франция, Люксембург, Нидерланды және Батыс Германия – ортақ шекаралық бақылауды біртіндеп жою туралы келісімге қол қойды. Келісімге Франция, Германия және Люксембург территорияларының кездесетін Шенген қаласының жанындағы Мозель өзеніндегі Princess Marie Astrid кемесінде қол қойылды. Бельгия, Люксембург және Нидерланды сияқты үш мемлекет Бенилюкс экономикалық одағы аясында бұрыннан-ақ ортақ шекаралық бақылауды жойған еді. Шенген келісімі Еуропалық Одақтан тәуелсіз түрде жасалды, себебі Еуропалық Одақ мүше мемлекеттері арасында шекаралық бақылауды жою құзыретына Еуропалық Одақтың құқығы бар ма, жоқ па деген мәселеде келісім болмады, сондай-ақ идеяны жүзеге асыруға дайын болғандар басқаларын күтіп қалғысы келмеді (сол кезде күшейтілген ынтымақтастық механизмі болған жоқ). Келісімде виза саясатын үйлестіру, шекаралық аймақтардағы тұрғындарға бекітілген бақылау-өткізу пункттерінен тыс жерде шекараны еркін кесіп өтуге мүмкіндік беру, паспорттық тексерулерді көлік құралдарын жай жылдамдықпен визуалды бақылаумен алмастыру және көлік құралдары тоқтамай шекарадан өтуіне мүмкіндік беретін тексерулер қарастырылды. Келісімге Ирландия мен Ұлыбританияның (кейіннен 2020 жылы ЕО-дан шыққан) Шенген аймағынан тыс қалуы туралы келісімдер де қоса тіркелді. 1996 жылдың желтоқсан айында ЕО-ға мүше емес Норвегия мен Исландия мемлекеттері Шенген аймағына кіру үшін келісімге қол қойған елдермен қауымдастық келісімін жасасты. Бұл келісім күшіне енбесе де, екі ел де Еуропалық Одақпен ұқсас келісімдер жасағаннан кейін Шенген аймағына қосылды. Шенген конвенциясы ЕО-ға мүше емес мемлекеттерге қол қоюға ашық болған жоқ. 2009 жылы Швейцария 2005 жылы халықтың референдумы арқылы қабылдаған қауымдастық келісіміне қол қою арқылы Шенген аймағына ресми түрде кіруін аяқтады. Шенген келісімі енді "Community acquis" құрамына кіргендіктен, ол Еуропалық Одақ мүшелері үшін тек өз шарттарына сәйкес өзгертілуі мүмкін келісім-шарт мәртебесін жоғалтты. Оның орнына, өзгерістер Еуропалық Одақтың келісімшарттарына сәйкес Еуропалық Одақтың заң шығару процедурасы бойынша жасалады. Бұрынғы келісімге қол қойған мемлекеттердің ратификациясы бұрынғы Шенген acquis-тің бір бөлігін немесе барлығын өзгерту немесе жою үшін қажет емес. Шенген аймағына кіру шарттарын белгілейтін құқықтық актілер қазірде Еуропалық Одақтың заң шығару органдарында көпшілік дауыспен қабылданады. Жаңа мүше мемлекеттер Шенген келісімін жеке қол қоймайды, керісінше, Шенген ережелерін бар болған Еуропалық Одақ заңдарының бөлігі ретінде жүзеге асыруға міндетті, оны әрбір жаңа қатысушы қабылдауы тиіс. Бұл жағдай Шенгенге мүше емес мемлекеттердің Шенген ережелерін қалыптастыру мен дамытуға ресми түрде міндетті ықпалы шектеулі екенін білдіреді; олардың мүмкіндіктері келісімге келісуге немесе келісімнен шығуға дейін төмендеді. Алайда, жаңа заңнаманы қабылдау алдында зардап шеккен елдермен консультациялар жүргізіледі. 2016 жылы Еуропадағы мигранттық дағдарысқа жауап ретінде жеті Шенген елінде (Австрия, Дания, Франция, Германия, Норвегия, Польша және Швеция) шекаралық бақылау уақытша қайта енгізілді. Португалия 2004 жылғы UEFA Еуропа чемпионаты және 2010 жылы Лиссабонда өткен НАТО саммиті кезінде Испаниямен шекарасында бірнеше рет тексерулерді қайта енгізді. Португалия сонымен қатар 2017 жылдың 10 мамырынан 14 мамырына дейін Папа Францисктың Португалиядағы Фатима қаласына сапары кезінде шекаралық бақылауды қайта енгізді. COVID-19 пандемиясы кезінде бүкіл аймақта шекаралық бақылау қайта енгізілді. 2022 жылдың 8 желтоқсанында Әділет және ішкі істер кеңесі Хорватияны Шенген аймағына қабылдау туралы дауыс берді, бірақ Болгария мен Румынияны қабылдамады. Австрия мен Нидерланды Болгария мен Румынияны қосуға қарсы дауыс берді, Австрия Батыс Балқан жолы арқылы Еуропалық Одаққа заңсыз кірушілердің саны күрт өскенін мәлімдеді. 2023 жылдың 30 желтоқсанында Еуропалық Одақ Болгария мен Румынияны Шенген аймағына қосуға келісті, Австрия енді аймақтың кеңеюіне вето қоймады. Әуе және теңіз порттары 2024 жылдың 31 наурызынан бастап шекаралық бақылауды жүргізбейді, ал құрлық шекарасындағы бақылауды тоқтату туралы мәселелерді талқылау қажет.
Free movement of people was a core part of the original Treaty of Rome and, from the early days of the European Economic Community, nationals of EEC member states could travel freely from one member state to another on production of their passports or national identity cards. However, systematic identity controls were still in place at the border between most member states. Disagreement between member states led to an impasse on the abolition of border controls within the Community, but in 1985 five of the then ten member states – Belgium, France, Luxembourg, the Netherlands, and West Germany – signed an agreement on the gradual abolition of common border controls. The agreement was signed on the Princess Marie Astrid boat on the river Moselle near the town of Schengen, Luxembourg, where the territories of France, Germany and Luxembourg meet. Three of the signatories, Belgium, Luxembourg, and the Netherlands, had already abolished common border controls as part of the Benelux Economic Union. The Schengen Agreement was signed independently of the European Union, in part owing to the lack of consensus amongst EU member states over whether or not the EU had the jurisdiction to abolish border controls, and in part because those ready to implement the idea did not wish to wait for others (at this time there was no enhanced co operation mechanism). The Agreement provided for harmonisation of visa policies, allowing residents in border areas the freedom to cross borders away from fixed checkpoints, the replacement of passport checks with visual surveillance of vehicles at reduced speed, and vehicle checks that allowed vehicles to cross borders without stopping. into the main body of European Union law was agreed along with opt outs for Ireland and the United Kingdom (which subsequently withdrew from the EU in 2020), which were to remain outside of the Schengen Area. In December 1996 two non EU member states, Norway and Iceland, signed an association agreement with the signatories of the Agreement to become part of the Schengen Area. While this agreement never came into force, both countries did become part of the Schengen Area after concluding similar agreements with the EU. The Schengen Convention itself was not open for signature by non EU member states. In 2009, Switzerland finalised its official entry to the Schengen Area with the acceptance of an association agreement by popular referendum in 2005. Now that the Schengen Agreement is part of the acquis communautaire, it has, for EU members, lost the status of a treaty, which could only be amended according to its terms. Instead, amendments are made according to the legislative procedure of the EU under EU treaties. Ratification by the former agreement signatory states is not required for altering or repealing some or all of the former Schengen acquis. Legal acts setting out the conditions for entry into the Schengen Area are now made by majority vote in the EU's legislative bodies. New EU member states do not sign the Schengen Agreement as such, instead being bound to implement the Schengen rules as part of the pre existing body of EU law, which every new entrant is required to accept. This situation means that non EU Schengen member states have few formally binding options to influence the shaping and evolution of Schengen rules; their options are effectively reduced to agreeing or withdrawing from the agreement. However, consultations with affected countries are conducted prior to the adoption of particular new legislation. In 2016, border controls were temporarily reintroduced in seven Schengen countries (Austria, Denmark, France, Germany, Norway, Poland, and Sweden) in response to the European migrant crisis. Portugal reintroduced checks several times along its border with Spain, during the UEFA Euro 2004 championships and when Portugal hosted the NATO 2010 Lisbon summit. Portugal also reintroduced border checks from 10 May 2017 to 14 May 2017, during Pope Francis's visit to Fátima, Portugal. Border controls were reintroduced throughout the area during the COVID 19 pandemic. On 8 December 2022 the Justice and Home Affairs Council voted to admit Croatia to the Schengen Area, but rejected Bulgaria and Romania. Austria and the Netherlands voted against the inclusion of Bulgaria and Romania, with Austria claiming that there had been a rapid increase in the number of migrants using the West Balkan route to enter the EU illegally. On 30 December 2023 the EU agreed to include Bulgaria and Romania in the Schengen Area, with Austria no longer vetoing the enlargement of the area. Air and sea ports no longer conduct border checks from 31 March 2024, while the end of land border checks require further discussions.