Кіріспе

Анархистік мектеп

Анархо-пацифизм, сондай-ақ анархистік пацифизм және пацифистік анархизм ретінде де белгілі, әлеуметтік өзгерістер үшін күресте бейбіт, зорлық-зомбылықсыз қарсылықтың түрлерін қолдаушы анархистік мектеп. Анархо-пацифизм күш түрі ретінде қаралатын зорлық-зомбылық принципін қабылдамайды, сондықтан иерархия мен үстемдікті қабылдамау сияқты анархистік идеалдарға қайшы келеді. Көптеген анархо-пацифистер сонымен қатар христиан анархистері, олар соғыс пен зорлық-зомбылықты қабылдамайды. Анархо-пацифистер бейбіт ерікті қоғам құру мақсатында капитализм мен мемлекетке қарсы зорлық-зомбылықсыз революциялық әрекеттерді қабылдамайды. Бастапқы ықпалы Генри Дэвид Торо мен Лев Толстойдың философиялары болды, ал кейін Махатма Гандидің идеялары маңызға ие болды. "Мәселе қаруда емес, оны қолдану рухында" делінген. 1840 жылдары американдық аболиционист және қарсылықсыздықты жақтаған Генри Кларк Райт және оның ағылшын ізбасары Джозеф Баркер үкіметтер идеясын қабылдамай, пацифистік индивидуалистік анархизмнің бір түрін жақтады. Бір кезде анархо-пацифизмнің басты жақтаушысы христиан анархизмі болды. Ресейдегі Толстой қозғалысы – алғашқы кең ауқымды анархо-пацифистік қозғалыс. Анархизмде зорлық-зомбылық әрқашан даулы мәселе болды. XIX ғасырда көптеген анархистер зорлық-зомбылықпен әрекет етуді қабылдағанмен, анархо-пацифистер зорлық-зомбылықты өзгеріс құралы ретінде тікелей қабылдамайды. Толстой анархизмнің зорлық-зомбылықсыз болуы керек деп мәлімдеді, себебі ол мәжбүрлеу мен күшке қарсылық білдіреді, ал мемлекет табиғаты бойынша зорлық-зомбылыққа бейім болғандықтан, мағыналы пацифизм де анархистік болуы керек. Фердинанд Домела Ньювенхус анархистік қозғалыста пацифистік бағытты қалыптастыруға да үлкен үлес қосты. Толстойдың философиясы Үндістанның тәуелсіздік көшбасшысы және пацифист, өзін анархист деп таныстырған Мохандас Гандиге үлкен шабыт берді. "Гандидің идеялары Батыста Рихард Грегтің "Зорлық-зомбылықсыздықтың күші" (1935) және Барт де Лигттің "Зорлық-зомбылықты жеңу" (1937) сияқты кітаптарда танымал болды. Соңғысы анархистер үшін ерекше маңызды, өйткені де Лигт өзі революцияға құмарланғандарға арнайы сөз сөйледі. "Зорлық-зомбылық көп болған сайын, төңкеріс аз болады", - деді ол. Ол сондай-ақ Гандидің принциптік зорлық-зомбылықсыздығын синдикалистердің прагматикалық зорлық-зомбылықсыз тікелей әрекетімен байланыстырды. (Жалпылық ереуіл – жұмысшылардың толық ынтымақтастықтан бас тартуының көрінісі, бірақ синдикалистердің көпшілігі революцияны қарулы жұмысшылар қорғауы керек деп санайтынын атап өткен жөн.) Әлемдік қозғалыс ретінде анархистік пацифизм Екінші дүниежүзілік соғысқа дейін Нидерландыда, Ұлыбританияда және АҚШ-та пайда болды және ядролық қарусыздану науқандарында маңызды рөл атқарды. Америкалық жазушы Дуайт Макдональд 1940 жылдары анархо-пацифистік көзқарастарды қолдады және осы идеяларды насихаттау үшін өзінің "Politics" журналын пайдаланды. Эндрю Корнеллдің пікірінше, "Бұл кезеңнің көптеген жас анархистері пацифизмді қабылдап, авангардтық мәдениетті насихаттауға көбірек күш жұмсады, соның нәтижесінде Бит буынына негіз дайындады, бұрынғы буыннан ерекшеленді. Мысалы, анархистік журналдың редакторлары "Retort" Денбери, Коннектикут штатында тұтқындалған Екінші дүниежүзілік соғыстың қарсыластарының жазбаларын жинап, Кеннет Рексрот пен Норман Мейлер сияқты жазушылардың өлеңдері мен прозасын үнемі жариялады. 1940-1960 жылдары АҚШ-тағы радикалды пацифистік қозғалыста социал-демократтар мен анархистер бірге болды, анархистік қозғалыс өзінің соңғы кезеңінде болғандай көрінді". Британдық анархо-пацифисттердің жетекшісі Алекс Комфорт өзін "агрессивті антимилитарист" деп санады және пацифизмнің "тек анархизмнің тарихи теориясына" негізделгенін сенді. Ол CND-нің белсенді мүшесі болды. Комфорттың анархизм туралы еңбектерінің арасында "Peace and Disobedience" (1946) – "Peace News" және "Peace Pledge Union" үшін жазған көптеген кітапшалардың бірі, сондай-ақ "Authority and Delinquency in the Modern State" (1950) бар. 1950-1960 жылдары анархо-пацифизм "қалыптаса бастады, қатал анархистер мемлекетке сын айтуды, ал нәзік пацифистер зорлық-зомбылыққа сын айтуды қосты". Дороти Дей (8 қараша 1897 – 29 қараша 1980) – американдық журналист, әлеуметтік белсенді және католик дініне енген адам. Ол католиктердің дистрибьютизмнің экономикалық теориясын жақтады. Ол анархист деп есептелді және осы терминді пайдаланудан тартынбады. 1930 жылдары Дей белсенді Питер Моринмен бірге "Catholic Worker" қозғалысын құрды, ол кедейлер мен қарапайым халыққа тікелей көмек көрсетумен қатар зорлық-зомбылықсыз әрекеттерді біріктіретін зорлық-зомбылықсыз, пацифистік қозғалыс болды. Дейдің қасиеттілікке жататын мәселесі Католик шіркеуінде ашық. Аммон Хеннаси (24 шілде 1893 – 14 қаңтар 1970) – американдық пацифист, христиан анархисі, вегетариан, әлеуметтік белсенді, "Catholic Worker Movement" мүшесі және "Wobbly". Ол Солт-Лейк-Ситиде, Юта штатында "Joe Hill House of Hospitality" құрды және салық төлеуден бас тартты. Шарль Огюст Бонтемпс – анархистік, бос ойлы, пацифистік және табиғатты жақтаушы баспасөздерде көп жазған автор. Оның анархизмге қатысты көзқарасы "Әлеуметтік жеке тұлға" тұжырымына негізделген, осы тақырыпта көп жазды. Жерар де Лаказ Дютьер – француз жазушысы, өнер сыншысы, пацифист және анархист. Символизмнің "La Plume" журналының өнер сыншысы болған Лаказ Дютьер Оскар Уайльд, Ницше және Макс Штирнердің ықпалында болды. Оның (1906) "L'Ideal Humain de l'Art" еңбегі "Artistocracy" қозғалысын құруға көмектесті – өнерге қызмет етуді жақтаған қозғалыс. Оның идеалы элиталық емес эстетизм болды: "Барлық адамдар суретші болуы керек". Жан Рене Солье (сондай-ақ Рене Солье) (Бордо, 6 қыркүйек 1911 – 2 қаңтар 1999) – француз анархо-пацифисі, индивидуалистік анархист және бос ойлы жазушы және белсенді, Андре Арру псевдонимімен танылды. 1950 жылдардың соңында ол "Fédération des Libres Penseurs des Bouches du Rhône" ішінде "Francisco Ferrer" тобын құрды және 1959 жылы "Union des Pacifistes de France" (Францияның пацифистер одағына) қосылды. Эндрю Корнеллдің пікірінше, "MNS консенсус бойынша шешім қабылдауды танымал етті, АҚШ-тағы белсенділерге кеңес беру әдісін енгізді және қазіргі кезде "алдын ала саясат" деп аталатын көптеген тәжірибелерді – бірлескен тұрмыс, қанаушылық мінез-құлқынан арылу, кооперативтік кәсіпорындар құруды жақтады". MNS жетекшісі Джордж Лейки "анархистер маған талап қояды, бірақ мен олардың мұндай іс-әрекеттеріне таңғаламын, себебі мен Норвегияда дамыған социал-демократияны жақсы көремін" деді. Лейки сайлау саясатын қолдады, соның ішінде АҚШ президенті ретінде Барак Обаманы қайта сайлауды қолдады.

Ойлау

Anarchist FAQ авторларының пікірінше, "пацифизмнің анархистерге тартымдылығы айқын. Зорлық авторитарлық және мәжбүрлеуші болып табылады, сондықтан оны қолдану анархистік принциптерге қайшы келеді (Эрико). Малатеста одан да нақты айтады, "анархизмнің басты қағидасы – адам қатынастарынан зорлықты жою" деп жазған. Анархопацифистер мемлекетті 'ұйымдастырылған зорлық' деп қарастырады, сондықтан "анархистердің барлық зорлықты қабылдамауы логикалық көрінеді" дейді. Христиан дінінің анархистік ерекшеліктері туралы грек авторы Александр Христояннопулос, мемлекеттің ұғымын христиандар діннің негізгі қағидаларымен қарама-қайшы болғандықтан қабылдамауы керек деп санайды. Макс Вебердің 1921 жылғы "Саясат ретінде кәсіп" атты мақаласында берілген мемлекет туралы анықтамаға сүйене отырып, Христояннопулос мемлекет заң мен тәртіпті сақтау үшін зорлық қолдану монополиясына негізделгенін, демек Иса Мәсіхтің негізгі үйретімдеріне тікелей қайшы келетінін айтады. Осы қайшылықтың салдары туралы ой жүгіртіп, Христояннопулос Толстойдың сот жүйесі арқылы сот шешімдерін орындау үшін қолданылатын күштің де христиандық үйретімдерге қайшы келетіні туралы пікірін келтіреді. Айлмер Мод (Лев Толстойдың досы, өмірбаяншысы және аудармашысы) христиандық анархизмді қамтиды, себебі ол "барлық міндетті заңнаманы, соттарды, полицияны және түрмелерді, сондай-ақ адамды адамға күшпен бағындыруды жоюды" талап етеді. Толстойдың діни көзқарастарымен және мемлекеттің және оның аппаратын толық жоюды, ерікті қоғам құруды қолдауының нәтижесінде ол христиандық анархизмнің маңызды идеологы ретінде қарастырылады. Дегенмен, қозғалыста жиі кездесетін капитализмге қарсы социалистік сын, анархопацифизмнің табиғаты бойынша әлеуметтік анархизм екенін білдірмейді. Зорлыққа қарсылық анархопацифистерге қарсылық таныту принципін немесе тіпті революциялық әрекеттерді қабылдауға кедерес келтірмейді, егер бұл зорлыққа әкелмесе. Олардың билікке қарсы тұрудың мұндай формаларын мақұлдауы, кейбір анархопацифистерді жалпы ереуілді анархосиндикалистік қару ретінде қолдауға итермеледі.