Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Магнус Харальдссон (көне норвеж тілінде: Magnús Haraldsson; шамамен 1048 – 28 сәуір 1069) – 1066 жылдан 1069 жылға дейін, ал 1067 жылдан бастап інісі Олаф Кирремен бірге Норвегия королі болды. Ол бұрынғы норвегиялық патшалар тізіміне заманауи дәуірге дейін енгізілмеген, бірақ кейін Магнус II ретінде есептелді. Король Харальд Хардраданың ұлы Магнус 1058 жылы Ирландия теңізіне жасалған экспедицияның номиналды басшысы болып тағайындалды, ол кезде ол әлі бала болған. Ол Уэльс билеушісі Гриффид ап Льюэллин мен Мерсия графы Эльфгарға Уэссекске қарсы күресте көмектескен болуы мүмкін, бірақ оның басты мақсаты Оркней аралдарын бақылауға алу болған деуге болады. Кейіннен ол 1062 жылы әкесі Харальдтың Данияға жасаған жорығына қатысып, регент болып тағайындалды және Харальдтың 1066 жылы Англияға басып кіруі алдында король атанды. Содан кейін Магнус Норвегияны қысқа мерзімге жеке басқарды, бірақ 1067 жылы кіші інісі Олаф Англиядан оралғаннан кейін олар бірлесіп биледі. Олафтың Норвегияға оралуынан кейін Магнус онымен бірге билік етті, бірақ билік құрғаннан кейін үш жыл өтпей Магнус ауырып қайтыс болды. Оның патшалығы кейінгі тарихта осы себепті баяулатылды. Магнустың тек бір баласы болды – Хакон Торсфостре, ол Олафтан кейін қысқа уақытқа король болды, бірақ ол да жас кезінде қайтыс болды.
Magnus Haraldsson (Old Norse: Magnús Haraldsson; c. 1048 – 28 April 1069) was King of Norway from 1066 to 1069, jointly with his brother Olaf Kyrre from 1067. He was not included in official Norwegian regnal lists until modern times, but has since been counted as Magnus II. A son of King Harald Hardrada, Magnus was in 1058 appointed nominal leader of an expedition into the Irish Sea while still only a child. He appears to have assisted Welsh ruler Gruffydd ap Llywelyn and Ælfgar, Earl of Mercia in their struggles against Wessex, although his primary objective may have been to assert control over Orkney. He later accompanied his father in Harald's campaign against Denmark in 1062, and was appointed regent and made king before Harald's fatal invasion of England in 1066. Magnus briefly ruled Norway alone thereafter, until his younger brother Olaf returned from England in 1067. Magnus co ruled with Olaf following his brother's return to Norway, but less than three years into his reign, Magnus became ill and died. His kingship has been downplayed in later history in part due to this. Magnus had only one child, Haakon Toresfostre who was king briefly after Olaf, but who also died young.
Өмірбаян
Магнус 1048 немесе 1049 жылы дүниеге келген. Ол король Харальд Хардрада мен оның әйелі Тора Торбергсдаттердің екі ұлының үлкені болды. Сагаларда еске алынбаған Магнус 1058 жыл шамасында Ирландия теңізіндегі норвегиялық экспедицияны басқарғандығы туралы британдық дереккөздерде айтылады.
Magnus was born in 1048 or 1049. He was the first of two sons of King Harald Hardrada, by his consort Tora Torbergsdatter. While not mentioned anywhere in the sagas, Magnus appears in contemporary British sources around the year 1058 as the leader of a Norwegian expedition in the Irish Sea.
Батысқа экспедиция
1058 жылы Магнус Ирландия теңізінде норвегиялық билікті кеңейту мақсатымен экспедиция ұйымдастырды, онда норвегиялықтар скандинавиялық-гэль королі Эчмарках мак Рагнайлға қарсы күштермен бірікті. Экспедиция сонымен қатар Ирландия королі Диармайт мак Майл на Мбоға қарсы болған Ивар әулетінің бір тармағын қолдаған сияқты. Магнус Норвегиядан бөлек, Оркней, Гебрид аралдары және Дублиннен сарбаздар жинаған флотқа басшылық етті. Кейіннен оның әскерлері Уэльсте және, мүмкін, Англияда да активті болып, ағылшын жылнамашысы Джон Вурчестерлік норвегиялық флотты (Уэльс билеушісі Груффид ап Лливелинмен бірге) Мерсия графы Эльфгарды қуғыннан қайтарып, билікке орналастырумен байланыстырды. Тигернахтың ирландтық жылнамалары Магнустың мақсаты Англияда билікті басып алу болғанын айтады, бірақ бұл Уэльс және ағылшын деректерімен, соның ішінде Анналь Камбриа және Англосаксон жылнамасымен расталмайды. Магнустың жорығы оның әкесінің Англияға жорық жасау жоспарының бір бөлігі болуы мүмкін, себебі Аралдар Корольдігін бақылау оған қосымша әскерлерді қамтамасыз ететін еді. Тарихшы Келли ДеВриз сондай-ақ Харальдтың мүмкін жорыққа дейін Англиядағы жағдайды сынап көргісі келгенін, бірақ Даниямен де, Англиямен де бір уақытта соғыс жүргізе алмайтынын анықтағанын айтады. Магнустың экспедициясы Англияға маңызды шабуыл жасаған жоқ, бірақ Англия королі Эдуард Исповедник үшін бұл Харальд Хардраданың Норвегиядағы жаңа амбицияларының белгісі болды, ол өзін Эдуардтың заңды мұрагері деп есептеді. Сонымен қатар, Уэссекс графы Годвиннің және оның ұлдарының, әсіресе Гарольд Годвинсонның билікке өсуі Харальдтың талабына қауіп тудыра бастады. Екінші жағынан, тарихшы Алекс Вулф экспедицияның бастапқыда тек Оркнейге жорық ретінде жоспарланғанын және олжа іздеу кезінде Ирландия теңізіне жасалған экспедиция Магнусқа граф Эльфгармен бірлесіп шабуыл жасауға мүмкіндік бергенін ұсынады. Оркней графы Торфинн Сигурдсонның қайтыс болған жылы ешқандай жазбада көрсетілмеген, тек Оркнига сагасында оның Харальд Хардраданың өмірінің соңғы күндерінде болғаны айтылады. Осылайша, оның өлімі Магнустың экспедициясын тудырған болуы мүмкін, ал экспедиция Пауль мен Эрленд Торфиннсонның, Торфинннің ізбасарларының Харальдқа бағынуына куә болды. Вулф сондай-ақ Магнустың 1057–1058 жылдары Шотландиядағы соғысқа қатысқан болуы мүмкін екенін болжады, мүмкін ол Маэль Колуим мак Дончаданы Лулахқа қарсы қолдаған.
In 1058, Magnus headed an expedition into the Irish Sea that sought to extend Norwegian authority in the region, the Norwegians siding with a faction that opposed the Norse Gaelic king Echmarcach mac Ragnaill. The expedition also appears to have supported a branch of the Norse Gaelic dynasty of Ivar that opposed Irish king Diarmait mac Maíl na mBó. Magnus commanded a fleet that, in addition to Norway, recruited men from Orkney, the Hebrides, and Dublin. His forces were later active in Wales and perhaps in England, and English chronicler John of Worcester associates the Norwegian fleet (along with the Welsh ruler Gruffydd ap Llywelyn), with returning the exiled Ælfgar, Earl of Mercia to power. The Irish Annals of Tigernach goes further in claiming that Magnus's goal was to seize power in England, but this is not supported by Welsh and English sources which also includes the Annales Cambriae and the Anglo Saxon Chronicle. Magnus's campaign may have been part of his father's plans for an invasion of England, as control over the Kingdom of the Isles would have provided him with more troops. Historian Kelly DeVries has moreover proposed that Harald may have wanted to test the situation in England before a possible invasion, only to find that he could not be at war with Denmark and England at the same time. The expedition of Magnus never made significant landfall in England, but for English king Edward the Confessor it probably signalled renewed Norwegian ambitions from Harald Hardrada, who considered himself Edward's rightful heir. At the same time, the rise in power of Godwin, Earl of Wessex and his sons, in particular Harold Godwinson, had also started representing a threat to Harald's claim. On the other hand, historian Alex Woolf has suggested that the expedition originally may only have been intended for Orkney, and that in search for plunder it was followed by an expedition into the Irish Sea that by mere luck presented Magnus with the opportunity of raiding with Earl Ælfgar. The exact year that Thorfinn Sigurdsson, Earl of Orkney died is not recorded anywhere, other than that it is stated in the Orkneyinga saga that it was in the later days of Harald Hardrada. Thus, it may be that his death provoked Magnus's expedition, and that the expedition was the occasion on which Paul and Erlend Thorfinnsson, Thorfinn's successors as earls, submitted to Harald. Woolf has also proposed that Magnus may have played some part in the war in Scotland in 1057–1058, perhaps supporting Máel Coluim mac Donnchada against Lulach.
Патшалық билік пен өлім
1062 жылы Магнус әкесімен бірге Данияға қарсы жорыққа қатысты. Данияға жол жүрісінде Харальдтың флоты Дания королі Свен Эстридссонның флотымен Ниссадағы маңызды теңіз шайқасында шайқасып, норвегиялықтардың жеңісімен аяқталды. Магнустың патшалығы кейінгі тарихта оның қысқа мерзімі және көп бөлігі ағасымен бірлесіп билеуі себепті көбінесе ескерілмейді. Олафтың соңынан ұзақ билеуі Магнустың патшалығын көлеңкеге түсірді, сондай-ақ Норвегияның кейінгі патшалық әулеттері тек Олафтан тараған (немесе тарағанын мәлімдеген). Бүгінде Магнус VI (норвегиялық патшалардың санын санауды бастаған король) ретінде танылған король, замандас латын жазуларында өзін IV деп атаған, Магнус Харальдссонды есепке алмаған. Санау жүйесі қазіргі заманда өзгергендіктен, Магнус Харальдссон бүгін Магнус II ретінде танылады.
Magnus accompanied his father in Harald's campaign against Denmark in 1062. On his way to Denmark, Harald's fleet clashed with the fleet of Danish king Sweyn Estridsson in a major naval battle at Niså that resulted in Norwegian victory. Magnus's kingship has been downplayed in later history partly due to his short tenure, and because most of it was together with his brother. The subsequently long reign of Olaf also contributed to overshadow Magnus's reign, combined with the fact that the later Norwegian royal dynasties only descended (or claimed descent) from Olaf. The king known today as Magnus VI (the first Norwegian king known to use regnal numbers) originally used the regnal number IV for himself in contemporary Latin letters, leaving out Magnus Haraldsson. As the numbering system has seen changes in modern times, Magnus Haraldsson is today included as Magnus II.
Отбасы
Магнустың Норвегияның Хакон Магнуссон есімді ұлы болды, ол Магнус қайтыс болған жылы туған болуы мүмкін. Хакон 1093 жылы оның әйелі Олаф Кир қайтыс болған кезде, әкесінен кейін патшалықтың өз үлесі деп санаған жерін талап етті және патшалықты өзінің туысы Магнус Бос аяқпен (Олаф Кирдің ұлы) бөлісті. Әкесінің билеуіне ұқсас, Хаконның билеуі де қысқа мерзімнен кейін күрт аяқталды, себебі ол 1095 жылы жас кезінде қайтыс болды.
Magnus had a son, Haakon Magnusson of Norway, who was probably born the same year that Magnus died. Haakon went on to claim what he considered his part of the kingdom (after his father) in 1093 when his uncle Olaf Kyrre died, and shared the kingdom with his cousin Magnus Barefoot (son of Olaf Kyrre). Similar to the reign of his father, Haakon's reign also ended abruptly after a short time as he died young in 1095.