Кіріспе
1961 жылғы жапон фильмі, Акира Куросаваның туындысы.
Бұл 1961 жылғы жапон самурай фильмі, режиссері Акира Куросава. Ол сонымен қатар сценарийдің тең авторы және продюсерлердің бірі болды. Фильмде Тоширо Мифунэ, Тацуя Накадай, Йоко Цукаса, Исузу Ямада, Дайсуке Като, Такаси Шимура, Каматари Фудживара және Ацуси Ватанабе түскен. Фильмде ронин бәсекелес қылмыстық топтар билік үшін күрескен шағын қалаға келеді. Екі басшы да жаңа келген адамды күзетші ретінде жұмысқа алуға тырысады. "Йоджимбо" фильмінің сәттілігіне байланысты, Куросаваның келесі фильмі "Санджуро" (1962) осы фильмнің басты кейіпкерін қосу үшін өзгертілді. Екі фильмде де кейіпкер бір отбасының моны бар тозығы жеткен қара кимоно киеді. Фильм 1961 жылдың 25 сәуірінде "Тохо" компаниясымен шығарылды. "Йоджимбо" жоғары бағалы пікірлер алды және жылдар өте Куросаваның ең жақсы фильмдерінің бірі және жасалған ең ұлы фильмдердің бірі деп есептелді. Фильмнің бюджеті 90,87 миллион иенді құрады, ал әлем бойынша шамамен 2,5 миллион доллар табыс әкелді. Серджио Леоне бұл фильмді ресми түрде қайта жасамаса да, "Бір жұдырық доллар" (1964) атты спагетти-вестерн фильмін жасады, бұл "Тохо" компаниясының сотқа шағымдануына себеп болды.
Сюжет
1860 жылы, Эдо дәуірінің соңғы жылдары, ронин ескірген ауылды аралап жүрді. Жолдың қиылысына келгенде, ол кездейсоқ таңдаған жолды таңдайды. Бірде ол қожайынның үйіне су алуға келіп, қарт жұбайлардың жалғыз ұлының қамауға алынған "қомар ойыншыларына" қосылғанын естіп қалды. Қалаға кіргенде ронин шағын "изакя" (таверна) -да тоқтайды. Гонджи оған үйден кетуді кеңес береді. Гонджи ронинге екі жау бас, Ушитора мен Сейбейдің Сейбей басқаратын табысты құмар ойындар саудасы үшін күресіп жатқанын айтады. Сейбейдің оң қолы болған Ушитораның орнын ұлы Йоичиро алмақшы деп шешкеніне дейін, ол еш пайдасы жоқ жігіт еді. Қаланың мэрі, Тазаэмон есімді жібек саудагері, ұзақ уақыт бойы Сейбейдің қалтасында болды, сондықтан Ушитора өзін жергілікті саке өндіруші Токуэмонмен біріктіріп, оны жаңа мэр деп жариялады. Жағдайды бағалап, қаланы ешкімнің қақтығысты тоқтатуға мүдделі емес екенін түсінгеннен кейін, бейтаныс адам қалада қалуға ниетті екенін айтады, өйткені қала екі жақтың да өлі болуымен жақсы болады. Ол әлсіз Сейбейді Ушитораның үш адамын өлтіру арқылы өз қызметін жалдауға көндіреді. Өзінің есімін сұрағанда, ол шөп өсіретін егістікті көріп, өз есімін Куабатаке ("шөп өсіретін егістік") Санджуро ("отыз жастағы") (桑畑三十郎) деп айтады. Сэйбей рониннің көмегімен Ушиторамен күресуге шешім қабылдайды. Санджуро Сейбейдің әйеліне құлақ салады, ол Йоичироға алдағы шабуылдан кейін ронинді өлтіріп, өзін дәлелдеуді бұйырады, сонда оларды оған төлеуден құтқарады. Санджуро Ушитораның фракциясына шабуыл жасайды, бірақ Сейбейдің сатқындығы үшін "саудадан кетеді", екі жақ та бір-бірін өлтіреді деп күтеді. Оның жоспары күтпеген жерден келген бугио (үкімет өкілі) салдарынан бұзылады, бұл Сейбей мен Ушитораны қансыз шегінуге итермелейді. Бұл оқиғадан кейін бугио басқа қаладағы қызметкердің өлтірілуін тексеру үшін жолға шығады. Гонджидің қонақүйінде өлтіру туралы сөйлескен өлтірушілерді естіп, Санджуро оларды ұстап алады және Сейбейге сатады. Содан соң ол Ушитораға келіп, Сейбейдің адамдары өлтірушілерді ұстағанын айтады. Үрейленген Ушитора Санджуроға "көмек" жасағаны үшін жомарттықпен сыйақы береді және Йоичироны екі өлтірушіге айырбастау үшін ұрлап алады. Алмасу кезінде Ушитораның ағасы Уносуке қоқан-лоқышыларды тапаншамен өлтіреді. Осыны алдын ала білген Сейбей Токуемонның сүйіктісін ұрлауды бұйырғанын айтады. Келесі күні таңертең оны Йоитироға айырбастайды. Санжуро әуесқой Нуи жергілікті шаруаның әйелі екенін біледі. Ойын борышын өтеуге оны Ушитораға сатқаннан кейін, Ушитора оны Токуемонның қолдауына ие болу үшін оған мүлкі ретінде берді. Ушитораны Нуидің қайда ұсталғанын ашуға көндіргеннен кейін, Санджуро күзетшілерді өлтіріп, әйелді күйеуі мен ұлымен қайта қосып, оларға дереу қаладан кетуді бұйырады. Ол Ушитораға келіп, Сейбейдің өз адамдарын өлтіргенін айтады. Банда соғысы күшейеді, Ушитора Тазаэмонның жібек қоймасын өртеп жібереді, ал Сейбей Токуэмонның сыра зауытын қиратып, кек алады. Біраз уақыттан кейін Уносуке Санджуроға және Нуидің қашып кетуіне байланысты жағдайларға күдікпен қарай бастайды, ақырында рониннің сатқындық дәлелін ашып көрсетеді. Санджуроны Ушитораның қарақшылары қатты ұрып-соғып, түрмеге қамап, Нуидің қайда екенін білу үшін азаптайды. Ушитора Сейбейді біржола жоюды шешкенде, Санджуро қашып кетеді. Гонджи оны қаладан табытпен алып шығады, Санджуро Сэйбэй мен оның отбасының аяғына дейін қатыгездікпен күзетеді. Санжуро зираттың маңында орналасқан кішкентай ғибадатханада емделеді. Гонджиді Ушитора тұтқындағанын білген соң, қалаға қайта оралады. Ушитора, Уносуке және олардың тобымен соңғы кездескенде, Санджуро оларды жояды. Ол қорқып қалған жас жігітті (фильмнің ашылуындағы қарт жұптың ұлы) құтқарып, ата-анасына қайтарады. Санджуро зақымдануды бақылап отырғанда, енді ақылдан тайған Тазаэмон үйінен самурай киімінде шығып, Токуэмонды өлтіреді. Санджуро Гонджиді босатып, қалада енді тыныштық орнағанын жариялайды да, кетеді.
Жазу
Куросава сюжеттің басты көзі – 1942 жылғы классикалық нуар фильмі "Сынық кілт" екенін, ол Дэшиэлл Хэмметтің 1931 жылғы осы аттас романынан алынғанын айтты. "Йоджимбо" фильмінің жалпы сюжеті Хэмметтің тағы бір романы "Қызыл ораққа" (1929) көбірек ұқсайды деп есептеледі. Куросаваны зерттеуші Дэвид Дессер мен киносыншы Мэнни Фарбер "Қызыл орақ" фильге шабыт бергенін мәлімдейді; бірақ Дональд Ричи және басқа зерттеушілер бұл ұқсастықтардың кездейсоқ екенін санайды. Есімін сұрағанда, самурай өзін "Куабатаке Санджуро" деп атайды, бұл оның қаланың жанындағы тутарбақ даласына қарап тұрып ойлап тапқан есімі сияқты. Осылайша, бұл кейіпкерді "Аты жоқ адам" бейнесінің ерте мысалы деп қарастыруға болады (осы бейнеге ұқсас кейіпкерлер бұрынғы көптеген романда кездеседі, соның ішінде Дэшиэлл Хэмметтің "Қызыл орағында").
Кастинг
"Йоджимбо" фильмінде ойнаған көптеген актерлер, әсіресе Тоширо Мифунэ, Такаши Шимура және Тацуя Накадай, Куросавамен бұрын да, кейін де бірге жұмыс істеді.
Түсірілім
Куросава Мифунеге бір күні түсірілім алаңына кешігіп келгені үшін сөгіс берген соң, Мифуне фильмнің қалған түсірілім кестесі бойынша күн сайын таңғы сағат 6:00-де толық макияж және костюммен дайын болуға бекінді. Бұл режиссер Акира Куросаваның оператор Кадзуо Миягавамен жұмыс істеген екінші фильмі болды (біріншісі – 1950 жылғы «Рашомон»). Фильмдегі қылышпен қарулануға қатысты нұсқаулар мен хореографияны Tenshin Shōden Katori Shintō ryū мектебінің және Рю Кузе-нің өкілі Ёсио Сугино жасады.
Музыка
Фильмнің саундтрегі оң пікірлерге ие болды. Майкл Вуд Лондондық кітаптар шолуына ретроспективті жазғанда, Масару Сатоның фильмге жазған саундтрегін «қуаншақты және дыңғыл» әдісімен тиімді деп тапты: «Фильм музыкаға толы, мысалы, Масару Сатоның керемет әзіл-қалжыңға толы саундтрегі. Оның басты ықпалы Генри Манчини болған. Бірақ бұл «Тиффанидегі таңғы ас» немесе «Шарап пен гүлдер күндері» сияқты емес. «Зұлымдыққа бір тиіс» фильмінің латын ырғағы жақынырақ, бірақ сізге айтпаса, Манчини есімізге келмес. Сатоның музыкасы көптеген барабандардан, дәстүрлі жапон флейталары мен басқа да аспаптардың американдық биг-бендтерімен үйлесімінен тұрады. Ол бойымен қуаншақтық пен дыңғылдық сезімімен, сырттай аздап бұрыс нотада ойналғандай әсер қалдырады. Алдымен бұл алаңдатады, бірақ кейін бұл сәндеу емес, түсініктеме екенін түсінесіз. Бұл Санджуроның серігі, оның ой-санасының дыбысы, ол келіспейтін, үндемейтін, тіпті лас, үнсіз және салтанатты көрінгенде де, бейберекет. Шетелде фильм 1961 жылдың қыркүйегінде Солтүстік Америкада көрсетілді, бірақ осы көрсетілімнен түскен кассалық кіріс әзірге белгісіз. 2002 жылы өткен Куросава және Мифунэ фестивалінде фильм 561 692 доллар табыс етті. Оңтүстік Кореяда 2012 жылы қайта көрсетілген фильмнен түскен кіріс туралы мәлімет жоқ. Еуропада 1991 жылдың қаңтарында француз тілінде шектеулі көрсетілімде 14 178 билет сатылды, бұл шамамен 87 934 долларлық кіріске тең. 2000 мен 2018 жылдар аралығындағы басқа еуропалық шектеулі көрсетілімдерде 3 392 билет сатылды, бұл кем дегенде шамамен кіріс құрады. Майкл Вуд Лондондық кітаптар шолуына жазған мақаласында фильмге ретроспективті қарап, оның бірнеше жанрды қамтитынын айтты және оны 1950, 60 және 70 жылдардағы басқа батыс және самурай фильмдерімен – «Жеті самурай», «Бір жұтым доллар», «Ортатүндегі қақтығыс», «Заңсыз Джози Уэльс» және «Рашомон» сияқты фильмдермен салыстырды. Ол былай деді: «Бұл фильм комедия, сатира, халық ертегісі, әрекетке толы фильм, батыс фильмі, самурай фильмі және әнсіз мюзикл сияқты. Барша айтқандай, бұл туынды Рашомон сияқты терең емес және Жеті самурай сияқты бірден есте қалмайды. Бірақ ол әлемнің екі жағындағы кез келген батыс фильмінен де көңілді, ал оның жалғыз бәсекелесі, қараңғы стильде, Клинт Иствудтың «Заңсыз Джози Уэльс» (1976) фильмі болар еді». «Yojimbo» Empire журналының барлық уақыттың ең үздік 500 фильмі тізімінде 95-орында тұрды.
<blockquote>The film is full of music, for instance, a loud, witty soundtrack by Masaru Sato, who said his main influence was Henry Mancini. It doesn’t sound like Breakfast at Tiffany’s, though, or Days of Wine and Roses. The blaring Latin sound of Touch of Evil comes closer, but actually you wouldn’t think of Mancini if you hadn’t been told. Sato’s effect has lots of drums, mixes traditional Japanese flutes and other instruments with American big band noises, and feels jaunty and jangling throughout, discreetly off, as if half the band was playing in the wrong key. It’s distracting at first, then you realise it’s not decoration, it’s commentary. It’s a companion to Sanjuro, the sound of his mind, discordant and undefeated and unserious, even when he’s grubby and silent and apparently solemn. Overseas, the film had a September 1961 release in North America, but the box office income of this release is currently unknown. At the 2002 Kurosawa & Mifune Festival in the United States, the film grossed $561,692. In South Korea, a 2012 re release grossed
In Europe, a January 1991 limited French re release sold 14,178 tickets, equivalent to an estimated gross revenue of approximately ($87,934). Other limited European re releases sold 3,392 tickets between 2000 and 2018, equivalent to an estimated gross revenue of at least
In a retrospective look at the film Michael Wood writing for the London Review of Books found the film to span several genres and compared it to other western and samurai films from the 1950s, 60s, and 70s, such as Seven Samurai, A Fistful of Dollars, High Noon, The Outlaw Josey Wales, and Rashomon, stating, "(The film contains) comedy, satire, folk tale, action movie, Western, samurai film, and something like a musical without songs. As everyone says, this work is not as deep as Rashomon or as immediately memorable as Seven Samurai. But it is funnier than any Western from either side of the world, and its only competition, in a bleaker mode, would be Clint Eastwood’s The Outlaw Josey Wales (1976)." Yojimbo was also ranked at #95 in Empire magazine's list of the 500 Greatest Films of All Time.
Жалғасы
1962 жылы Куросава "Санджуро" фильмін түсірді, ол бастапқыда Шугоро Ямамотоның "Хиби Хэйан" (日日平安) атты қысқа әңгімесінің тікелей адаптациясы ретінде қарастырылды, бірақ "Йожимбо" фильмінің табысынан кейін Мифунэ мен оның кейіпкерін қосу үшін қайта өңделді. "Затоичи Йоджимбомен танысады" (1970) фильмінде Мифуне ұқсас кейіпкер ретінде көрінеді. Бұл соқыр семсерші Затоичидің бейнеленген фильмдер сериясының жиырмасы. Мифунэ екі Куросава фильмдеріндегідей "Йожимбо" рөлін ойнамайтыны анық (оның аты Саса Дайсаку 佐々大作, және оның тұлғасы мен тарихы көптеген маңызды жағынан әртүрлі), фильмнің атауы мен оның кейбір мазмұны бір-біріне қарама-қарсы тұрған екі әйгілі жидаигеки кейіпкерінің бейнесін ұсынуға ниетті. Сол жылы түсірілген "Қан өтпесіндегі оқиға" (1970) фильмінде Мифунэ Санджуроға ұқсайтын ронин рөлін ойнайды. Мифуне кейіпкері Джон Белушидің "Saturday Night Live" бағдарламасындағы "Самурай Футаба" кейіпкерінің үлгісіне айналды. Star Wars Episode IV: A New Hope (1977) фильмнің басында кантина көрінісі кезінде Йоджимбоға наративтік және визуалды құрмет көрсетеді. Люк Скайуокер барға жақындағанда, оған Понда Баба мен Доктор Эвазан жақындайды. Санджуроға қарсы тұрған құмар ойыншылар сияқты олар оны қорқыту үшін басқа жерлерде алған ауыр қылмыстық жазалар туралы хабарлайды (12 юрисдикцияда өлім жазасы). Оби Ван Кеноби Люктің өміріне қауіп төндірген кезде араласады, ол қысқа уақыт бойы жарық қылымен жұмыс істегеннен кейін камера сонымен қатар кейіпкердің қарумен шеберлігін көрсету үшін еденде кесілген қолды көрсетеді. Сол сияқты, "Жұлдызды соғыстар: Соңғы джедай" (2017) фильмінде де Йоджимбо қатты әсер етті. Фильмнің үшінші актісінде Люк Скайуокердің киімі Санджуроны еске салады, екі кейіпкер де кең кадрмен түсіріледі және екеуі де үлкен қауіппен күресуге мәжбүр болған жалғыз батырлар ретінде суреттеледі, Санджуро Ушитора, Уносуке және олардың тобымен кездеседі, ал Люк бүкіл Бірінші тәртіппен кездеседі. Кайло Ренмен кездесу кезінде Люктің соңғы сөзі "Кейін көрісеміз, бала", бұл Санджуроның соңғы сөзі "Аба йо", яғни "Кейін көрісеміз" дегенді еске түсіреді. "Жауынгер мен сиқыршы" (1984) - бұл тағы бір оқиға, бұл фантастикалық әлемде. Last Man Standing (1996) - Уолтер Хиллдің режиссері және Брюс Уиллис ойнаған тыйым салған кезеңдегі экшн фильм. Бұл Йоджимбоның ресми қайта жасалуы, Кикусима мен Куросава бұл фильмнің кредиттерінде түпнұсқалық әңгімені ұсынған ретінде көрсетілген. Самурай Джек (2002; S02) анимациялық сериясының XXIII (S02E10) эпизодының соңында, жеңімпаз Джек Йоджимбоның жабылу сахнасы мен музыкасының әсерінен сахнада (және музыкамен бірге) жалғыз жүреді. XXVI эпизодта (S02E13) Джек өзінің сандалдарын жойған топпен бетпе-бет келеді, Клинт Иствудтың "Бір қол доллар" романындағы жолдарын қолданады, бірақ "балуан" деген сөзді "аяқ киім" деп ауыстырады. Анимациялық сериалға әсіресе Йоджимбоның (әрі жалпы Куросава фильмдерінің) әсерін DVDtalk-тегі Мэтью Миллхайзер атап өтті.