Тайландтың ай-күн күнтізбесі – буддалық мерекелерді есептеуге арналған. Ай және күн циклдары негізінде құрылған, жылды 12 айдан тұрады, ал кей жылдары қосымша күн немесе ай қосылады.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Тайландтың діни күнтізбесі – Тайдың ай күнтізбесі (ปฏิทินจันทรคติ, , , әдеби аудармасы – ай циклының нормаларына сәйкес белгілі күндер) немесе Тай күнтізбесі – буддалық ай-күн күнтізбесі. Ол ай циклымен реттелетін қасиетті күндерді есептеу үшін қолданылады. Сурия Ятраға негізделген, сонымен қатар дәстүрлі индуистік Сурия Сиддхантаның ықпалына ұшыраған, оның ерекше құрылымы бар, сондықтан оны есептеу үшін Сурия Сиддханта қажет емес. Ай-күн күнтізбесі – 12 айдан тұратын номиналды жыл үшін ай және күн күнтізбелерін біріктіреді. Белгілі бір мерзімдерде қосымша бір күн немесе 30 күндік ай қосылады.
Religious calendar in Thailand
The Thai lunar calendar (ปฏิทินจันทรคติ, , , literally, Specific days according to lunar norms), or Tai calendar, is a lunisolar Buddhist calendar. It is used for calculating lunar regulated holy days. Based on the SuriyaYatra, with likely influence from the traditional Hindu Surya Siddhanta, it has its own unique structure that does not require the Surya Siddhanta to calculate. Lunisolar calendars combine lunar and solar calendars for a nominal year of 12 months. An extra day or an extra 30 day month is intercalated at irregular intervals.
Заңдық және діни күнтізбе
Тайланд күн күнтізбесі (ปฏิทินสุริยคติ, ), Грегориан күнтізбесінің Тайланд нұсқасы, заңдық және коммерциялық мақсаттар үшін 1888 / 2431 жылы патитин шантрахатини ығыстырды. Екі күнтізбеде де айдың төрт негізгі фазасы буддалық мерекелерді (Упосатта) анықтайды, олар сақты буддалар үшін міндетті қасиетті күндер. Маңызды күндерге мерекелер де кіреді. Тай және қытай ай күнтізбелері тікелей сәйкес келмейтінін ескеріңіз. Тайлық қытайлар да өздерінің мерекелерін және дәстүрлі қытай мерекелерін күн санағы бойынша сақтайды, олардың екеуі бір ай фазасына сәйкес келеді. Бұл күнтізбеге байланысты өзгереді, сондықтан тай күнтізбесі тай және қытай ай күнтізбесіне негізделген шараларды қамтиды. Дүниежүзілік астрология тай мәдениетінде маңызды рөл атқарады, сондықтан қазіргі тай туу куәліктерінде ай күнтізбесінің күндері және тай Хорасы (โหราศาสตร์, ) үшін тиісті тай зодиактық жануар жылының атауы көрсетіледі. Тай зодиакы қытай зодиакына ұқсас, бірақ Ажыдаһа Нагамен (งูใหญ่) алмастырылған, ал Солтүстік Тайландта шошқа кейде пілмен алмастырылады.
The Thai solar calendar (ปฏิทินสุริยคติ, , ), Thailand's version of the Gregorian calendar, replaced the patithin chanthrakhati in AD 1888 / 2431 BE for legal and commercial purposes. In both calendars, the four principal lunar phases determine Buddhist Sabbaths (Uposatha), obligatory holy days for observant Buddhists. Significant days also include feast days. Note that the Thai and the Chinese lunar calendars do not directly correspond. Thai Chinese likewise observe their Sabbaths and traditional Chinese holidays according to solar terms, two of which correspond to one lunar phase. These also move with respect to the solar calendar, and so it is common for Thai calendars to incorporate both Thai and Chinese lunar calendar based events. Mundane astrology also figures prominently in Thai culture, so modern Thai birth certificates include lunar calendar dates and the appropriate Thai Zodiacal animal year name for Thai Hora (โหราศาสตร์, ). The Thai Zodiac is similar to the Chinese, though the Dragon is replaced by the Naga (งูใหญ่), and in Northern Thailand the Pig is occasionally replaced with an Elephant.
Жылдар
Жылдарды маусымдармен үндестіре сақтау үшін тай күнтізбесінің жылдары 7-ші айға бір күн қоса немесе 8-ші айды қайталай алады. Сондықтан жылдардың ұзақтығы 354, 355 немесе 384 күнге дейін болуы мүмкін, бірақ номиналды түрде он екі айдан тұрады. 354 күндік жылдар 12 "қалыпты айдан" құралады, және мұндай жыл "қалыпты ай жылы" деп аталады. 355 күндік жылдар әдетте 29 күндік 7-ші айға қосымша бір күн қосады; мұндай жыл "қосымша күндік жыл" деп аталады. 384 күндік жылдар 30 күндік 8-ші айды қайталайды, осылайша айлар саны 12-ге тең болады. Дегенмен, 384 күндік жыл "қосымша айлық жыл" деп аталады.
To keep the years in sync with the seasons, Thai lunar years may add a day to the 7th month or repeat the 8th month. Therefore, years may have one of three lengths – 354, 355 or 384 days – yet retain a nominal length of twelve months. The 354 day long years consist of 12 "normal months", and such a year is called a "normal month year" ((ปี) ปกติมาส, , ). The 355 day long years add an extra day to the normally 29 day long 7th month; such a year is called an "extra day year" ((ปี) อธิกวาร, , ). The 384 day long years repeat the 30 day long 8th month, thus keeping the month count at 12. Nevertheless, a year of 384 days is called an "extra month year" ((ปี) อธิกมาส, , ).
Жаңа жыл
Тайландтың ай күнтізбесі 1-ден 12-ге дейінгі жаңа санау басталғанда жаңа жылдың басталуын белгілемейді, бұл көбінесе желтоқсан айында болады. Тайландтың күн күнтізбесі адамның заңды жасын және азаматтық жаңа жылды, сондай-ақ дәстүрлі тай жаңа жылдың үш күнін қоса, зайырлы мерекелердің күндерін анықтайды, олар келесі он екі жылдық жануарлар циклын бастайды. Егер мерекелер соңғы күндерге түсіп қалса, оларға, сондай-ақ маңызды ай мерекелеріне де үстеме демалыс (วันชดเชย, ) беріледі.
The Thai lunar calendar does not mark the beginning of a new year when it starts a new 1 to 12 count, which occurs most frequently in December. The Thai solar calendar determines a person's legal age and the dates of secular holidays, including the civil new year and the three days of the traditional Thai New Year, which begin the next Twelve year animal cycle. Should the holidays fall on a weekend, it also accommodates these as well as some of the principal lunar festivals with a compensatory day off (วันชดเชย, ).
Айлар
Қазіргі тай күнтізбесінде айлар (เดือน, , , "ай" немесе "ай фазасы" дегенді білдіреді) ай циклдарымен анықталады. Тай жылдығының бірінен соң бірі келетін айлары (немесе ай фазалары) 1-ден 12-ге дейін нөмірленеді. Басқа буддалық күнтізбелердегідей, бұл айлардың санскрит тілінен алынған атаулары бар, бірақ көбінесе тек тай астрологтары ғана біледі. Екі бір-бірінен кейін келетін ай фазасы 59 күннен сәл артық уақытқа созылады. Тай ай күнтізбесі бұл мерзімді "қалыпты ай" жұптарымен (ปกติมาส, ) ауыстырады, олар кезекпен 29 және 30 күндік болады. 29 күндік "кемшік айлар" (เดือนขาด, , ) тақ нөмірлермен (เดือนคี่, , ) белгіленеді; 30 күндік "толық айлар" (เดือนถ้วน, , ) жұп нөмірлермен (เดือนคู่, , ) белгіленеді. Айдың басы жаңа аймен сәйкес болу үшін, кейде әдеттегі "кемшік" 7-ші айға қосымша күн қосылады, немесе қалыпты "толық" 8-ші айдан кейін қосымша "толық" 8-ші ай келеді. 1-ші және 2-ші айлар ескі нөмірлермен аталады, ал қалғандары заманауи нөмірлермен аталады.
In the modern Thai calendar, months (เดือน, , , meaning "month" or "Lunation") are defined by lunar cycles. Successive months (or lunations) are numbered from 1 to 12 within the Thai year. As in other Buddhist calendars, these months have names that derive from Sanskrit, but for the most part are only known by Thai astrologers. Two successive lunations take slightly more than 59 days. The Thai lunar calendar approximates this interval with "normal month" pairs (ปกติมาส, ) that are alternately 29 and 30 days long. 29 day "hollow months" (เดือนขาด, , ) are odd numbered (เดือนคี่, , ); 30 day "full months" (เดือนถ้วน, , ) are even numbered (เดือนคู่, , ). To keep the beginning of the month in sync with the new moon, from time to time either the normally "hollow" Month 7 takes an extra day, or an extra "full" Month 8 follows a normal "full" Month 8. Months 1 and 2 are named in archaic alternate numbers, with the remainder being named in modern numbers.
1 - 6 ай
1-ай, "дуэан ай" (เดือนอ้าย, ), айларды жаңадан санау циклын бастайды, көбінесе желтоқсанда, бірақ жаңа жылдың басталуын білдірмейді. "Ай" – тай тілінде ескі сөз, бірақ басқа диалекттерде қолданылмайды, "бірінші" деген мағынаны білдіреді. Жұп санды, толық емес ай, ол 29 күнге созылады. 2-ай, "дуэан йи" (เดือนยี่, , архаикалық ญี่ сөзінен, 2 мағынасында), айналымдар туралы сөз болғанда, бұл квартилдік ай фазалары арасындағы 7, 8 немесе (сирек) 9 күндік аралықты білдіреді; яғни, бір ван фрадан (วันพระ) келесі ван фраға дейін.
Month 1, "duean ai" (เดือนอ้าย, ), begins the cycle of counting the months anew, most frequently in December, but does not signify the beginning of a new year. Ai, an archaic word in Thai but not in other dialects, means first. An odd numbered hollow month, it is 29 days long. Month 2, "duean yi", (เดือนยี่, , from archaic ญี่ meaning 2) When referring to lunations, however, it is the 7 , 8 or (rarely) 9 day interval between quartile lunar phases; that is, from one wan phra (วันพระ) to the next.
Күндер
Күн күнтізбесіндегі апта күндерінің атаулары болса, ай күнтізбесіндегі күндер 1-ден 14-ке дейін немесе 15-ке дейін, ай өсіп тұрғанда немесе азайып тұрғанда екі бөлікке бөлініп ретімен нөмірленеді. Мысалы, "raem 15 kham duean 12 แรม ๑๕ ค่ำ เดือน ๑๒" дегеніміз "12-ші айдың 15-ші азаятын түні" дегенді білдіреді. Kham ค่ํา, кеш, күннің қараңғыда басталып, түстен кейін аяқталатын кешкі бөлігі емес, түн ортасында басталып, аяқталатын күннің кешкі уақыты болып саналады. Бұрынғы дәстүрлер басқаша болуы мүмкін.
While solar calendar weekdays have names, lunar calendar days number sequentially from 1 to 14 or 15 in two segments depending on whether the moon is waxing or waning. For example, "raem 15 kham duean 12 แรม ๑๕ ค่ำ เดือน ๑๒" means "Waning of the 15th Night of the 12th Lunar Month". Kham ค่ำ , evening, is considered to be the evening of the common day that begins and ends at midnight, rather than of a day that begins and ends at dusk. Past practice may have been different.