Кіріспе

Тіл ойыны

Pig Latin – ағылшын тіліндегі сөздерді өзгерту арқылы ойналатын тіл ойыны, жаргон немесе сөйлеу тілі. Әдетте, бұл өзгеріс жасалма суффикс қосу арқылы немесе сөздің басындағы дауыссыз әріп немесе дауыссыз әріптер тобын сөздің соңына жылжыту арқылы жасалады, содан соң суффикс құру үшін дауысты әріптен тұратын қосымша қосылады. Мысалы, Wikipedia сөзі Ikipediaway болады (суффикс жасау үшін 'W' және 'ay' әріптері қолданылады). Мұның мақсаты көбінесе ережелерді білмейтін адамдардан сөздерді жасыру болып табылады. Латын тіліне сілтеме жасау – қасақана жаңылыс айту; Pig Latin – латын тілімен байланысы жоқ, тек жаргонның бір түрі ғана, ал атауы ағылшын тіліндегі ерекше және шетел тілі сияқты естілетін тіл ретінде қолданылады. Оны көбінесе кішкентай балалар Pig Latin-мен таныс емес адамдарды қызықтыру және шатастыру үшін пайдаланады.

Шығуы мен тарихы

Алғашқы кездегі шошқа латыны немесе доңыз латыны туралы айтылғандар, қазіргі кездегі ит латыны деп аталатын латын тілінің пародиязын сипаттайды. Мұндай мысалдар Шекспирдің 1598 жылғы «Love's Labour's Lost» пьесасынан бұрын да кездеседі, онда ит латынына сілтеме бар:

Костард: Жарайды, сен оны саусақтарыңмен санағандай білесің. Олоферн: О, мен жалған латынды сезіп тұрмын; майы үшін майы. | Уильям Шекспир, «Love's Labour's Lost»

1866 жылғы мақалада қазіргі шошқа латынына ұқсас «доңыз латыны» туралы айтылады. Мақалада былай делінген: «Ол тыңдаушыларды шатастыру үшін балалардың «доңыз латынында» қолданатындай, көптеген жаңа әріптер қосады. Бір бала досына: «Сен маған барасың ба?» деп сұрайды. Екіншісі: «Ноге, Иге воге» деп жауап береді». Бұл Língua do Pê-ге ұқсас. Атаудың тағы бір ерте мысалы 1869 жылғы мамырдағы «Путнам журналында» кездеседі: «Менде резервте оқ-дәрі жеткілікті, Том, біздің шошқа латынымыз туралы айтпағанның өзінде. «Hoggibus, piggibus et shotam damnabile grunto» және осы сияқты нәрселер», дегенмен сөйлеу тілі ит латынында. 1895 жылғы қаңтардағы «Атлантик» журналында да осы тақырыпқа орай: «Олардың бәрі өздері ойлап тапқан ерекше жаргонмен сөйледі. Бұл барлық балалар ойнағанды жақсы көретін «шошқа латынына» ұқсас». Шошқа латынының қазіргі нұсқасы 1919 жылғы Columbia Records альбомында пайда болды, онда Артур Филдс атты әнші осы нұсқаға ұқсас дыбыстарды орындайды. «Pig Latin Love» деп аталатын әннің астында «I Yay Ove Lay oo yay earie day» деген сөздер жазылған. The Three Stooges оны бірнеше рет қолданды, әсіресе 1938 жылғы «Tassels in the Air» қысқаметражды фильмінде Мо Ховард Кёрли Ховардқа оны қалай қолдануға үйретуге тырысады, соның арқылы ережелерді көрермендерге жеткізеді. Алдыңғы (1934) эпизодта, «Үш кішкентай шошқа терісі» фильмінде Ларри Файн әйелді шошқа латынындағы шеберлігімен таң қалдыруға тырысады, бірақ ол да оны біледі. Ережелер туралы түсіндірме берілмейді. 1934 жылдың басында «Біздің топ» қысқаметражды фильмінде «Washee Ironee» Спанки азиялық баламен шошқа латынында сөйлесуге тырысады. Джинджер Роджерс 1933 жылғы «Gold Diggers» фильмінде Басби Берклидің қойылымында «We're in the Money» әнінің бір шумағын шошқа латынында орындайды. Сол жылдың үшінші ең табысты фильмі Ұлттық кино тізіліміне енгізілді және бұл ән Америка кино институтының барлық уақыттардағы 100 үздік кино әнінің тізіміне қосылды. Мерл Трэвис өзінің «When My Baby Double Talks To Me» әнін «Қайсы айбибай» деген сөзбен аяқтайды, соңғы сөз «бала» дегенді білдіретін шошқа латынындағы сөз. 1947 жылғы газеттегі сұрақ-жауап бағанында шошқа латыны бүгінгі түсінігімізде сипатталған: сөздің бірінші әрпін соңына жылдырып, содан кейін «ай» қосылады. Америка ағылшын тіліне енген екі шошқа латыны сөзі — «[[wikt:ixnay» немесе «icksnay», «[[wikt:nix#English» (неміс тілінен алынған «nichts») сөзінің шошқа латынындағы нұсқасы, ол жалпы теріс мағынада қолданылады; және «[[wikt:amscray», «[[wikt:scram#English» сөзінің шошқа латынындағы нұсқасы, «кетіп қал» немесе «мұнан шығып кет» дегенді білдіреді.

Қазіргі қолданылуы

Шошқа латыншасы көбінесе ойын үшін қолданылады. Балалар мен жасөспірімдер сырлы сөйлесу үшін де пайдалана алады. Мысалы, екі адамның бірге әңгімелесіп, үшінші адамның қатысуында: "ehay isway eryvay illysay" = "ол өте ақымақ".