Артур I: Британия герцогі және Ричмонд графы

Кіріспе

Бреттань герцогы 1196–1203 жылдары. Артур I (; ) (1187 жылдың 29 наурызы – шамамен 1203 жыл) – Ричмонд графының 4-шісі және 1196–1203 жылдары Бреттань герцогы болған. Ол Бреттань герцогы Джеффри II және Бреттань герцогинясы Констанцияның дүниеден өткен соң туған ұлы еді. Оның әкесі Джеффри – Англия королі Генрих II-нің ұлы. 1190 жылы Артурды оның ағасы Ричард I Англия тағының және француз иеліктерінің мұрагері етіп белгіледі, Ричардтың кіші інісі Джонға қарағанда Артурдың Ричардты қысқасымен алмастыруы тиіс еді. 1203 жылы Руан қамалында түрмеге қамалғаннан кейін Артур туралы ешқандай мәлімет жоқ, оның нақты тағдыры белгісіз болғамен, оны Джон өлтірді деп саналады. Оның қалай өлтірілгені туралы әртүрлі болжамдар мен әңгімелерде Джон оны көлге батырып өлтірген немесе мас күйінде пышақтап өлтірген деген сөздер бар.

Ерте өмір

Артур 1187 жылы туған, ол герцогиня Констанция мен герцог Джеффри II Бретаньдің ұлы, ол туылмай жатып қайтыс болды. Бала кезінде Артур кейбір адамдарға оның әкесінің әкесі Англия королі Генрих II-нің мұрагерлік кезегінде ағасы Ричардтан кейін екінші болады деп ойлатқан. Алайда Генрих II мұрагерлік туралы ресми шарттарды белгілемеді, тіпті Ричардты өлімге жақын болғанға дейін мұрагер ретінде ресми түрде жарияламады. Тұңғыштық қағидасы әлі орнатылмаған еді, сондай-ақ тақтың қалай мирас етілуі керектігі де белгісіз болды. Генрих патша Артур 2 жаста болғанда қайтыс болды, ал оның орнына Ричард I жаңа патша болды. Ричард үшінші крест жорығына кеткен кезде Артурдың анасы Констанция Бретань герцогтігін тәуелсіз етуге тырысты. 11 қарашада 1190 жылы Артур Ричардтың мұрагері деп жарияланды және келісімнің бір бөлігі ретінде Сицилия королі Танкредтің қызына үйленуге міндеттелді. Алайда 1194 жылы император Генрих VI Сицилия патшалығын басып алды, сондықтан Артурдың үйленуі күшін жойды. Бастапқыда Ричард патша мен Франция королі Филипп II арасында одақ құру мақсатында Артурдың үлкен әпкесі Элеонораны Филипптің ұлы Луиге үйлендіру жоспары да сәтсіз аяқталды. 1196 жылы Констанция жас Артурды 9 жасында Бретань герцогы және оның серігі ретінде жариялады. Сол жылы Ричард Артурды, сондай-ақ Артурдың анасы Констанцияны Нормандияға шақырды, бірақ Артурдың әкесі, 6-шы Честер графы Ранулф де Блондевилл Констанцияны ұрлап кетті. Бұл келісім бойынша жасалған деп есептеледі, тіпті Ричардтың Констанция мен Артурды өзінің бақылауына алуға уәде бергенімен, Ранулфтың Ричардтың қарындасы мен немересіне қарсы мұндай қадам жасауы өте күмәнді. Констанция тұтқындалды, бірақ Артур Франция королі Филипп II-нің сарайына жеткізіліп, Луимен бірге тәрбиеленді. Ричард 1199 жылдың 6 сәуірінде қайтыс болғанда, өлім төсегінде ағасы Джонды мұрагері деп жариялады, Артурдың таққа қарау үшін тым жас екенін қорқынышпен қарады, сонымен қатар Филипп II-нің ықпалында болды. Артур сол кезде он екі жаста еді. Джон дереу Англия тағына талап етті, бірақ Норман ақсүйелігінің көп бөлігі оны бұрынғы тәжірибелері мен онымен болған мәселелер негізінде өздерінің үстемдігін мойындауға наразы болды немесе алаңдады, мысалы, Ричард крест жорығында болған кезде және Джон Плантагенет жерлерін Филипп II-ге беруге тырысты. Олар Артурды артық көріп, оның Филипптің вассалы екенін жариялады, бірақ сонымен қатар Бретань герцогы болды. Филипп Артурдың Анжу, Мэн және Пуатуға құқығын мойындады. Ричардтың қайтысынан кейін Артур Анжу мен Мэнге әскер жіберді. 18 сәуірден бастап ол өзін Бретань герцогы, Анжу графы және Ричмонд графы деп атады. 18 қыркүйекте Джон Анжу сенаторы Уильям де Рошті Артурдың Капетиялықтардың құрылысы болады деп, дезертирлік жасауға көндірді. Төрт күннен кейін Уильям Артур мен Констанцияны тұтқынға алып, Ле-Манға аттанды. Джон тағайындаған сенатор виконт Эймери Артур мен Констанцияны алып, Анжеге, кейіннен Филипп II сарайына қашып кетті.

Arthur was born in 1187, the son of Duchess Constance and Duke Geoffrey II of Brittany, who died before he was born. As an infant, Arthur was thought by some to be second in line to the succession of his paternal grandfather King Henry II of England, after his uncle Richard. Henry II however would not name official terms of succession, not even officially naming Richard as his heir until he was close to death. Primogeniture was not yet established, nor the pathway that the crown should take. King Henry died when Arthur was 2 years old, and Richard I became the new king in his place. While Richard was away on the Third Crusade, Arthur's mother Constance sought to make the Duchy of Brittany more independent. On 11 November 1190, Arthur was named as Richard's heir presumptive and was betrothed to a daughter of King Tancred of Sicily as part of their treaty. However, Emperor Henry VI conquered the Kingdom of Sicily in 1194, so the betrothal of Arthur came to nothing. A marriage plan, originally aiming to establish an alliance between King Richard and King Philip II of France to marry Arthur's elder sister Eleanor to Philip's son Louis also failed. In 1196, Constance had the young Arthur proclaimed Duke of Brittany and her co ruler as a child of nine years. The same year, Richard summoned Arthur, as well as Arthur's mother, Constance, to Normandy, but Ranulf de Blondeville, 6th Earl of Chester, stepfather of Arthur, abducted Constance. It is believed that this was completed under the agreement, and even promiting of Richard to bring Constance and Arthur under his control, it is extremely unlikely that Ranulf would have made such a move against Richard's sister in law and nephew without such permission. Constance was captured, but Arthur was spirited away to the Court of Philip II of France, to be brought up with Louis. When Richard died on 6 April 1199, on his deathbed he proclaimed his brother John as his heir, fearing Arthur was too young to look after the throne, but also under the influence of Philip II. Arthur was only twelve years old at the time. John immediately claimed the throne of England, but much of the Norman nobility were resentful, or concerned, at recognising him as their overlord based upon previous experiences and issues with him, such as when Richard was away on Crusade and John gave away Plantagenet lands to Philip II in an attempt to take control while Richard was absent. They preferred Arthur, who declared himself vassal of Philip, but also was the Duke of Brittany. Philip recognised Arthur's right to Anjou, Maine, and Poitou. Upon Richard's death Arthur led a force to Anjou and Maine. From 18 April, he styled himself as Duke of Brittany, Count of Anjou and Earl of Richmond. On 18 September, John persuaded the seneschal of Anjou, William des Roches, to defect, claiming Arthur would be a Capetian puppet. Four days later William took Arthur and Constance prisoners to Le Mans. Viscount Aimery, the seneschal appointed by John, took Arthur and Constance and fled the court to Angers, and later the court of Philip II.

Ле Гуле келісім-шарты

Ле Гуле шарты 1200 жылдың мамыр айында Англия королі Джон мен Франция королі Филипп II қол қойды. Бұл шарт Англияның нормандық корольдерінің Франция жерлеріне, соның ішінде, уақытша болса да, Бретаньға нормандық герцогтар ретінде талап етуін біржола шешуді мақсат еткен. Шартының талаптарына сәйкес, Филипп Джонды оның ағасы Ричард I-нің мұрагері ретінде Англия королі ретінде мойындады және осылайша Артурға кез келген қолдау көрсетуден ресми түрде бас тартты. Джон өз тарапынан Филиппті Анжу империясының континенттік иеліктерінің жоғары билеушісі деп мойындады. Филипп бұрын Джонды Анжу және Бретань герцогтығының жоғары билеушісі ретінде мойындаған еді, бірақ осы үшін Джонның Бретань егемендігін мойындауы үшін 20 000 фунт стерлинг төлеуді талап етті.

Англияның Джонға қарсы шайқас

Ле Гуле шартына қол қойылғаннан кейін, Филиппке ренжіген Артур Джонға, қарындасының күйеуіне қашып кетті және оған мейірімділікпен қарады, кемінде бастапқыда. Бірақ кейін ол Джонға күдікпен қарап, Анжеге қайта қашты. 1202 жылдың сәуір айында Артурдың тағы да Францияның Мариесіне, Филипп II және Андекс-Мераниялық Агнес қызына куәлік беруге келісімін бергені белгісіз дерек көздерде айтылады. Францияға оралғаннан кейін, Филипп II-нің қолдауымен Артур 1202 жылы Джонға қарсы Нормандияға жорыққа шықты. Поиту Артурды қолдап көтеріліс жасады. Бриттания герцогы Джонның анасы, Элеонора Аквитаниялықты Миребо қамалында қоршауға алды. Джон 1202 жылдың 31 шілдесінде Артурды күтпеген жерден Миребоға шабуыл жасады. Артур 1 тамызда Джонның барондарымен тұтқындалды және Нормандиядағы Фалез қамалына қамалды.

Түрмеге қамау және жоғалуы

Артурды Хьюберт де Бург Фалаз қамалында күзетіп отырды. Сол замандағы жылнамашы Ральф Когжесхоллдың айтуынша, Джон екі құлшынына герцогты соқыр етуге және қастрациялауға бұйрық берді. Де Бург Артурдың мүгедек болуына көнбеді. Джоннан қорқып, де Бург Артурдың табиғи себептерден қайтыс болғанын хабарлады. Бұл жаңалық Бриттанияны ашуландырып, Артурдың өлтірілгенін күдіктендірді. Келесі жылы Артур Уильям де Брауздың басшылығымен Руанға ауыстырылды. 1203 жылдың сәуір айында Артур жоғалып кетті, Францияның Филипп II-сі король Джонға қарсы бірнеше әскери жеңіске жеткен кезде. Артурдың жоғалуы түрлі әңгімелерге себеп болды. Бір дерек бойынша, Артурдың түрме сақшылары оған зиян келтіруден қорқып, Джон оны өзі өлтірген және денесін Сенаға тастаған. Маргам жылнамалары Артурдың өлімі туралы мынадай мәліметтерді келтіреді:

Уильям де Брауз да Артурды өлтірген деген қауесет бар. Жас жігіт жоғалып кеткеннен кейін, Джонның құрметіне ие болып, Уэльс шебінде жаңа жерлер мен лауазымдар алды. Артурдың жоғалуынан көп жыл өткен соң, король Джонмен қақтығысқа дейін, де Брауздың әйелі Мод де Брауз корольді Артурды өлтірген деп айыптады. Бреттондықтар ғана емес, тіпті Филипп II де не болғанын, Артурдың тірі ме, өлген ме екенін білмеді. Тағдыры қандай болғанымен, Артурдан белгілі ұрпақ қалмады. Уильям Артурдың тағдыры туралы кеңес алған жағдайда Миребоға шабуыл жасауға уәде берді, бірақ Джон уәдесін бұзды, осыдан ол Джонды Аимери де Туармен бірге тастап, Анжерді қоршауға алып шықты.

Мұрагерлік

Артурдың өлімі төңірегіндегі құпия оның мұрагерлік мәселесін ушықтырды. Бұл мұрагерлікке патша Иоанн мен Филипп II-нің әсер еткені болжамдалады. Дүкенің ер балалары болған жоқ, сондықтан оның герцогтыққа мұрагерлігі әпкелерінің арасынан бірнеше таңдаумен шектелді. Оның әпкесі Элеонора, "Бретаньнің әдемі қызы", сондай-ақ король Иоаннның тұтқыны болды. Элеонора Джонның Англия тағына отыру жоспарларына тікелей қауіп тудырмаса да, оны қиындататын фактор болды. Джон оған Ричмондты алмастырып, Бретаньге құқығын талап етуге рұқсат бергенімен, ол өмірінің соңына дейін, Джонның нақты мұрагері, оның ұлы Англияның Генрих III билігі кезінде де түрмеде қалды. Түрмеде ол ешқашан үйленбеді және баласы болмады. Оның түрмеде болуы және Англияда орналасқандығы Бретань герцогинясы ретінде билік етуіне мүмкіндік бермеді. Артур I-ге оның жарты әпкесі, Аликс Туарс, Констанция мен оның үшінші күйеуі Гви Туарстың қызы мұрагерлік етті.

Ескерткіш

1268 жылы Генрих III Уилтширдегі Мелкшам поместьесін Элеонора мен Артурдың жаны үшін Эймсбери монастыріне берді және монастырьға барлық патшалар мен патшайымдармен қатар оларды еске алуды тапсырды.

Музыка саласында

1912 жылы бретондық композитор Жозеф Гай Ропарц Бризеудің өлеңі бойынша "Принц Артурдың аң ауы" атты симфониялық поэма жазды. Бретондық фольк-рок тобы Три Янннің 1995 жылғы "Портреттер" альбомында Артур туралы ән бар.

Теледидарда

Артур мен оның анасы Констанс 1950-ші жылдардағы британдық "Робин Гудтың оқиғалары" телесериалының бірнеше эпизодында кейіпкерлер ретінде көрінеді. Артурды актерлер Питер Ашер (үш эпизод, бірінші және екінші маусымдар), Ричард О’Салливан (бір эпизод, үшінші маусым) және Джонатан Бейли (бір эпизод, төртінші маусым) сомдайды. Саймон Гипс Кент 1978 жылғы BBC-нің "The Devil's Crown" сериалында Артурдың өмірін және қиын өлімін бейнеледі.