Кіріспе

Хемер – Германияның Солтүстік Рейн-Вестфалия жеріндегі Märkischer Kreis ауданындағы қала.

География

Хемер Сауэрландтың солтүстік жағында, Рур өзеніне жақын орналасқан. Ең жоғары нүктесі – 546 метр, ол қаланың оңтүстігіндегі Балвер Вальд орманында. Ең төменгі нүктесі – 160 метр (525 фут), солтүстік-шығыстағы Эдельбургте орналасқан.

Тарих

М.э. 1250 жылдары қола дәуіріндегі малшылар мен егіншілер осы аймақта өмір сүргенін қазба жұмыстары көрсетіп тұр. 650 жыл шамасындағы меровингтік франктар дәуіріне жататын қабірлер қазіргі қала орталығының жанынан табылған. Хемер алғаш рет 1072 жылы Кельн архиепискобы Анно II-нің құжатында ежелгі аты – Хадемар деп тіркелген. Бұл құжатта жаңадан құрылған Бенедикт графшафт аббаттығына жер берілген, оның ішінде Сент-Витус шіркеуі және екі шаруашылық – кейіннен Хаус Хемер және Хедхоф кірген. 1124 жылы Сент-Витус приходы Менден приходынан бөлініп шықты. Хемер нарық құқықтарына ие болмай, маңызды емес елді мекен болып қала берді, тіпті 13 ғасырда Кельн епископтық мемлекетінен тәуелсіздік алғанда да Хемер екі мемлекеттің шекарасында қалды. Саяси тұрғыдан маңызды болмаса да, Kirchspiel Hemer ("Хемер приходы") Рейннен Орта Германияға дейінгі ескі жолдың (қазіргі Bundesstrasse 7) бойында орналасқандығы және осында темір кенін өндіру және қорыту өнеркәсібінің дамығандығының арқасында тығыз қоныстанған аймаққа айналды. Хемерден оңтүстік-шығысқа қарай Хонне өзенінің аңғарымен өтетін Кельнмен шекараны 1353 жылы салынған Клузенштейн қамалы қорғады. Хемер приходының жергілікті басқаруы 1647 жылға дейін Изерлонның "Амты" міндетіне кірді, содан кейін ол уақытта Хаус Хемерге ие болған Вахтендонк отбасына берілді. Реформация Хемерге 16 ғасырдың екінші жартысында келді, осы кезде Сент-Витус шіркеуі (Хемер) ([[:de:Vituskirche (Hemer)]) протестанттыққа айналды (ол 1818 жылы бұзылып, 1819/20 жылдары салынған жаңа Эббергкирхемен алмастырылды). 1697 және 1700 жылдар аралығында Хилдесхайм епискобы, сондай-ақ Хаус Хемердің жаңа иелерінің туысы римдік католиктер үшін барокко стилінде Киелі Петр мен Пауыл шіркеуін салды. Наполеон дәуірінде Хемер Наполеонның Берг ұлы герцогтығының Рур департаментіндегі Хаген округіндегі "мэрия" болып табылды.

Хемер кеңсесінің құрылуы

1841 жылғы 31 қазанда бұрын Изерлон аймағы басқарған 14 муниципалитеттен Хемер аймағы құрылды. Ол бастапқыда de:Becke, de:Brockhausen, de:Calle, de:Deilinghofen, de:Evingsen, de:Frönsberg, de:Ihmert, de:Kesbern, de:Landhausen, de:Lössel, de:Niederhemer, de:Oberhemer, de:Sundwig және de:Westig муниципалитеттерінен, сондай-ақ Эдельбург, Хаус Хемер және Клуштейн поместьелерінен (Риттергут) тұрды. Аймақ Изерлон округінің құрамына кірді. 1910 жылы Нидерхемер мен Оберхемер бірігіп Хемер қаласын құрады. 1920 жылы Лессель Острих аймағына қосылды.

1929 жылғы коммуналдық реформа

Бірінші дүниежүзілік соғысқа дейін Хемер, Сандвиг және Вестиг үш өнеркәсіптік муниципалитеті біртұтас қалалық аймаққа бірігіп кеткен еді. Үш муниципалитетті біріктіру туралы идея соғыстан бұрын талқыланған, бірақ соғыс салдарынан 1920 жылға дейін ресми ұсынылмады. Дегенмен, Сандвиг пен Вестиг бастапқыда ынтасыздық танытты және кейіннен екеуі де бірігуге қарсы шықты, себебі екі жердегі өнеркәсіпшілер салық ставкалары Хемердегідей жоғарылап кетіп қалды деп алаңдады. Сонымен қатар, Изерлон қаласы бірнеше муниципалитеттерді – батыстағы Летматте мен Острихті, сондай-ақ Амт Хемердің өнеркәсіптік муниципалитеттерін қосып алуға тырысты. Қарсылықтардың кесірінен үш муниципалитеттің бірігуі 1929 жылға дейін кешіктірілді, содан кейін Пруссияның Ішкі істер министрлігінің бұйрығымен жүзеге асырылды. Осыған сәйкес, Калле муниципалитеті төрт бөлікке бөлінді: солтүстік Грисенбраук Ландхаузенге қосылды; Бильверингсен Хемерге өтті; Вермингсен төңірегіндегі орталық бөлігі Изерлонға қосылды; ал оңтүстік бөліктері Вестигке қарасты. 1929 жылдың 1 тамызынан бастап Хемер, Сандвиг және Вестиг, сондай-ақ Ландхаузен және Калле муниципалитетінің қалдықтары біріктіріліп, 26,82 км² (10,36 шаршы миль) аумақты алып, 13 809 тұрғыны бар болды. Сондай-ақ 1929 жылдың 1 тамызынан бастап Брокхаузен муниципалитеті Делингхофенге қосылды. Ауылдық Брокхаузенде бар болғаны 588 тұрғын болды және оның кірісі төмен болғандықтан, дербес бірлік ретінде қаржылық тұрғыдан тиімді емес деп есептелді. 1936 жылдың 30 қаңтарында Хемер муниципалитеті өзін қала (Stadt) деп атауға құқық алды.

Әскери

1934 жылы Хемер гарнизондық қалаға айналды. 1934 жылдың қаңтарында көршілес Изерлон қаласында үш казарма салу туралы шешім қабылданды, бірақ ол оқу алаңына жеткілікті жерді қамтамасыз ете алмады. Маусым айында өткен жиналыста Априке ауылының айналасындағы жер таңдалды, оның 3 км² сол жылдың күзінде мемлекет сатып алды. Аурухана да тексеріліп, кейін әскери аурухана ретінде сатып алынды. Бұл Хемерге өте қолайлы болды, өйткені аурухана Amt үшін тым үлкен және тым қымбат болып шықты, сондықтан кейіннен кішігірім аурухана салуға мүмкіндік туды. 1934 жылдың желтоқсанында Хемерде бір батальонға арналған уақытша казармалар да салынды. 1936 жылдың 30 қазанында Хемер мен мемлекет арасында тұрақты казармаларды салуды қамтитын ресми гарнизондық келісімшартқа қол қойылды. 1939 жылы Екінші дүниежүзілік соғыс басталғанда құрылыс әлі аяқталмаған еді, бірақ содан кейін жұмыстар аяқталды және ғимараттар әскери тұтқын лагері – Сталаг VI A ретінде қайта тағайындалды. 1939 жылдың қазан айында алғашқы поляк тұтқындары келді, төсектер әлі дайын болмағандықтан, олар еденде ұйықтауға мәжбүр болды. Лагерьде жабдықтар жетіспеді, материал фронтта қажет болды және лагерь үнемі толып тұрды, бұл соғыс бойы проблема болып қала берді. Бастапқыда тұтқындар негізінен Польша мен Франциядан келген, бірақ 1941 жылы Кеңес Одағымен соғыс басталғаннан кейін совет тұтқындары басымдыққа ие болды. Соғыстың алты жылы ішінде лагерьде 200 мыңнан астам тұтқын ұсталды. Мәжбүрлі еңбекке қабілеттілер әдетте жұмыс орындарына жақын жерде тұратын, сондықтан негізгі лагерь жағдайы нашар және еңбегі ауыр болғандықтан ауырып қалғандар үшін бір жағынан «өлім лагері» болды. Хемерде шамамен 24 мың тұтқын жерленген. «Харт соғысы» көркем фильмі 1945 жылдың басында осы лагерьде түсірілген. Соғыстан кейін Сталагтың казармалары, «Рузвельт лагері» деп аталды, алдымен нацистік тұтқындарды ұстау лагері ретінде пайдаланылды. 1947 жылы ол «Казернес Арденн» деп аталды және Бельгия әскері 1955 жылға дейін пайдаланды. Неміс Бундесвері құрылғаннан кейін 1957 жылы казарма танк батальонының орны болды. Бастапқыда Юберг төбесіндегі орналасқан жерімен ғана аталған, ол 1964 жылы «Блюхер казармасы» деген соңғы атын алды. 1953 жылы канадтық әскерлер Делингхофендегі жаңа салынған казармаларға (Маклеод және Уэльс принці форттары), сондай-ақ Изерлондағы екі бұрынғы неміс казарма кешендеріне (Кве-Аппель және Бозжур форттары) көшіп келді. Канадтық сарбаздар мен олардың отбасылары Хемердегі екі бөлек жерде тұрды. Негізгі орны Берлинер Штрасседе орналасқан, онда мектеп және қоғамдық орталық болды. Екінші орынның орталығы бұрын бельгиялықтар пайдаланған Бредде Штрасседе орналасқан. 1970 жылы канадтық әскерлер Қара Орман аймағындағы (Баден-Баден және Лар) базаларға көшірілді және бұрынғы канадтық иеліктердің көп бөлігі, Хемердегі үйленген кварталдары да британдық әскерге берілді. 1994 жылы британдықтар кетіп қалды және Делингхофен казармалары азаматтық мақсатта пайдаланыла бастады, ал Изерлондағы казармалар Бундесверге қайтарылды немесе азаматтық мақсатта пайдаланылды. Бундесвердің міндеттерінің өзгеруіне байланысты танкілерге бұрынғыдай қажеттілік болмады. Казармалардың жабылуы 2004 жылы жарияланды, ал 2007 жылдың 23 қаңтарында соңғы сарбаздар Хемерден кетті, бұл Бундесвер казармаларға көшіп келгеннен кейін 50 жыл өткен соң болды.

1975 жылғы коммуналдық реформа

1974 жылы аудандар мен муниципалитеттердің қайта ұйымдастырылуына байланысты Amt таратылды. Евингсен 1969 жылы Altena қаласының құрамына енген болатын. 1974 жылы Кесберн Изерлон қаласына қосылды, ал Беке, Дейлингхофен, Френсберг және Имерт муниципалитеттері Хемер қаласына қосылды.

1904 жылғы муниципалитеттер

Бекке: Брелен, Эдельбург, Хёклингсен, Местершайд, Озе, Урбеке елді мекендерінен тұрады. Ауданы 5,50 км² (2,12 миль²), халқы 501 адам. Брокхаузен: Априке, Бэйнгсен, Брокхаузен, Гревенборн, Им Хаген, Хённеталь, Клустенштейн, Риемке. Ауданы 9,29 км² (3,59 миль²), халқы 526 адам. Калле: Бильверингсен, Бреденбрук, Зур Калле, Дюингсен, Францберг, Гризенбраук, Магней, Шледденхоф, Вермингсен. Ауданы 8,59 км² (3,32 миль²), халқы 900 адам. Делингхофен: Баутенхайде, Делингхофен, Хабихтсейл, Хембекке, Хохенштейн, Лангенбрух, Ниерунгсен. Ауданы 9,68 км² (3,74 миль²), халқы 1124 адам. Эвингсен: Эвингсен, Гибель, Хайде, Хайдермюле, Хайдерзипен, Хюингсен, Хуте, Кольберг, Лотрингсен, Лотрингсерхан, Неттеншайд, Рюссенберг, Шварцпауль, Спринген, Штот, Тюссенберг. Ауданы 6,97 км² (2,69 миль²), халқы 1049 адам. Фрёнсберг: Бекмерхаген, Друббельхелле, Эбберг, Фрёнсберг, Хеппингсен, Хеппингсербах, Хестерн, Хюльтершаген, Испей, Роланд, Стефанопель, Вахмеке, Винтерхоф. Ауданы 6,03 км² (2,33 миль²), халқы 323 адам. Имерт: Бреденбрук, Дикграбен, Эльфенфорен, Хасберг, Холмеке, Имерт, Ихмертербах, Ихмертерорт, Йоханнисталь, Роттмеке, Стеммессипен, Стемпен, Сюльберг, Тюттебелле, Вестендорф. Ауданы 9,00 км² (3,47 миль²), халқы 987 адам. Кесберн: Атерн, Брейке, Обердальсен, Нидердальсен, Эйххольц, Эйлеррингсен, Гунзенхайде, Хаген, Хардорн, Хегенсхайд, Вюрм Хей, Кесберн, Лохсипен, Ленненштук, Мёрбраук, Оштель, Шла, Сипен, Восвинкель, Виксберг. Ауданы 13,40 км² (5,17 миль²), халқы 552 адам. Ландхаузен: Крепсбах (Танненберг), Ландхаузен, Штубекен. Ауданы 5,12 км² (1,98 миль²), халқы 338 адам. Лёссель: Бюле, Дюмпель, Дюстернзипен, Эмберг, Гросенштук, Хэкен, Хайде, Хилкенхоль, Лангенштук, Лиехард, Лиет, Лёссель, Люзекен, Мооскамп, Пилингсен, Пилингсербах, Роден, Роланд, Заат, Шмидхаке, Шорхелле, Зельберг, Зиешотте, Зильберинг, Стемпен, Штюбке, Ам Юлер. Ауданы 6,86 км² (2,65 миль²), халқы 1214 адам. Нидерхемер: Хаус Хемер, Нидерхемер, Розенхофф. Ауданы 3,15 км² (1,22 миль²), халқы 2477 адам. Оберхемер: ауданы 3,43 км² (1,32 миль²), халқы 2524 адам. Зундвиг: Дикен, Эйхенуфер (Эйкенуфер), Грунтал (Грунтал), Сигелох, Зундвиг, Зундвигербах, Венхаген. Ауданы 6,23 км² (2,40 миль²), халқы 1383 адам. Вестиг: Вестиг, Вестигербах, Вестигеркрейз. Ауданы 4,11 км² (1,59 миль²), халқы 1756 адам.

Дін

2005 жылы 15 982 азамат протестант, 11 998 азамат римдік католик, ал 10 111 азаматтың діні басқа немесе дінсіз болған. Қала ішінде бес римдік католик приходы орналасқан: Санкт-Петер және Пауыл (Нидерхемер, Бекке), Христос Королі (Штатмитте), Санкт-Петер Канизий (Вестиг), Әулие Мария (Бреденбрук, Ихмерт) және Санкт-Бонифаций (Сундвиг, Делингхофен). Барлық бес приход бірлесіп, приходтық топта (Pastoralverbund) жұмыс істейді. Олар Падерборн архиепископтығының Märkisches Sauerland деканатының құрамына кіреді.

Қызықты орындар

Генрихсхоле – Хемердегі девон кезеңінің әктас үңгірі. Ол ресми түрде 1812 жылы ашылған, бірақ жергілікті тұрғындар бұл үңгірді одан да ертерек білген болуы мүмкін. Үңгір жүйесінің 470 метрі келушілерге ашық, онда сталактиттер мен үңгір аюының қаңқасы қойылған. Жақын орналасқан Фельзенмеер – ортағасырлық кен өндірісінің нәтижесінде пайда болған, қазір бук ағаштарының орман ішінде орналасқан шағын карст аймағы. Хоннетал аңғары Менден және Балве қалаларымен ортақ, бұл аңғар Хонне өзенімен әктас тау жынысына қашалған әдемі жартастарға толы тар шатқал.

Экономика

Қазіргі Маркишер Крайс аймағының солтүстік бөлігінің көпшілігі сияқты, Хемердің де ұзақ өндірістік тарихы бар. 20-шы ғасырдың басындағы ең маңызды салалар сым өндіру және сым өңдеу өнеркәсібі, сондай-ақ доңғалақ шығару, құю заводтары және машина жасау болды. Қағаз өндірісі сол кезде-ақ азайып кеткен еді. 1927 жылы Хемер мен Имерт бірлесіп 27 сым зауытына ие болды, бұл сол кездегі Германиядағы барлық сым зауыттарының 23,7% құрады. Дегенмен, зауыттардың көлемі шағын болғандықтан, жұмыспен қамтылғандар саны бойынша бұл көрсеткіш осыншалықты әсерлі емес. Хемер қаласы Фридрих Кларфельд пен Генрих Спрингмейердің шамамен 1870 жылы құрған Clarfeld & Springmeyer компаниясының туған жері болды. 1931 жылы фирманың атауы Clarfeld & Co. KG болып өзгерді. Олар 1970-ші жылдарға дейін күміс және күміс жалатылған үстел жинақтарын өндірді. Ұлы экономикалық дағдарыс кезінде, сондай-ақ Екінші дүниежүзілік соғыстың соңғы кезеңінде көптеген компаниялар банкротқа ұшырады, бірақ бүгінгі күнге дейін Хемердегі өнеркәсіптік сектор орташа көрсеткіштен жоғары деңгейде сақталып тұр. Әлемдік деңгейде танымал Grohe және Keuco санитарлық арматура өндірушілері Хемерде орналасқан.

Көлік

Хемер 46 автобанында орналасқан, ол 1976 жылдан бері Изерлон қаласының Бильвергенсен ауданында, Хемердің шекарасында аяқталады. Арнсбергтегі A46 автобанының тағы бір бөлігімен байланыс сол кезден бері кешіктіріліп келеді, себебі бастапқы маршрут Мендендегі табиғат қорғау аймағынан өтуі тиіс еді. Хемер теміржол желісіне 1882 жылдың 1 қыркүйегінде қосылды, Менденнен Хемерге дейінгі желі ашылғанда. 1885 жылы Изерлонға дейінгі бөлім ашылды. 1891 жылы Сандвигке дейін қысқа тарам салынды; бастапқыда оны Нойенрадеге дейін ұзарту жоспарланған, бірақ ол ешқашан салынбады. Хемерде екі теміржол станциясы болды – біреу Оберхемерде, екіншісі Вестигте. Жолаушылар санының және тауар айналымының күрт төмендеуіне байланысты қызмет тоқтатылды, ал соңғы рейс 1989 жылдың 27 мамырында Хемер арқылы өтті. Изерлонға дейінгі жол алынып тасталды, ал Менденге дейінгі жолды Bundeswehr кейіннен танктерін тасымалдау үшін пайдаланды, бұл қызмет 2006 жылы тоқтатылды. Қалыпты теміржолдан басқа, 1000 калибрлі тар теміржол алғаш рет 1909 жылы Хемер округінің Бухенвельдшен (Калле) коммунасына жетті, ол Изерлонмен байланыстырылды. Ол тез кеңейтілді: 1913 жылы Хемердің дерлік барлық коммуналары Вестфальская Кляйнбан AG желісіне қосылды. Бұл теміржол трамвай және тауар тасымалы үшін пайдаланылды, Вестигтегі теміржол станциясы тар және қалыпты теміржол арасындағы түйіскен нүкте ретінде қызмет етті. 1942 жылы Изерлохнер Кряйсбан AG деп аталды, және екінші дүниежүзілік соғыстан кейін қысқа ғана уақытқа тоқтатылды. Алайда, 1950 жылдары тар теміржолдың көп бөлігі пайда табуын тоқтатқандықтан жабылуға мәжбүр болды. Трамвайлар автобустармен ауыстырылды, ал жүк көліктері тауар тасымалын қажетсіз етіп жіберді. 1964 жылы Вестигтегі тауар тасымалы тоқтатылды; трамвайлар 1959 жылы жабылған еді.