Кіріспе
Жылумен өңдеуде қолданылатын әдіс. Дифференциалдық жылумен өңдеу (сонымен қатар таңдамалы жылумен өңдеу немесе жергілікті жылумен өңдеу деп аталады) – болаттың белгілі бір аймақтарын қатайту немесе жұмсарту үшін қолданылатын әдіс, бұл аймақтар арасындағы қатаңдық айырмашылығын тудырады. Қасиеттердегі айырмашылықты жасаудың көптеген тәсілдері бар, бірақ көпшілігі дифференциалдық қатайту немесе дифференциалдық қайта қатайту ретінде сипатталады. Бұл әдістер Еуропа мен Азияда тарихи түрде кеңінен қолданылған, ең танымал мысалы – жапондық қылыш жасау өнері. Кейбір қазіргі заманғы түрлері металлургиялық білім мен технологияның қарқынды дамуымен байланысты ХХ ғасырда пайда болды. Дифференциалдық қатайту екі тәсілдің бірімен жүзеге асырылады. Біріншісі – болатты біркелкі түрде қызғылт қызыл температураға дейін қыздырып, содан кейін бір бөлігін жылдам салқындату арқылы өте қатаң мартенситке айналдыру, ал қалған бөлігін баяу салқындату арқылы жұмсақ перлитке айналдыру. Екіншісі – болаттың тек бір бөлігін қыздырып, қызғылт қызыл температураға дейін жеткізіп, содан кейін оны тез сөндіру арқылы қайтадан мартенситке айналдыру, ал қалған бөлігін өзгеріссіз қалдыру. Керісінше, болатты дифференциалдық қайта қатайту арқылы, яғни оны біркелкі түрде қызғылт қызу температураға дейін қыздырып, содан кейін сөндіріп мартенситке айналдырып, кейін бір бөлігін әлдеқайда төмен температураға қыздырып, тек сол бөлігін жұмсарту арқылы таңдап қатайтуға болады.
Differential heat treatment (also called selective heat treatment or local heat treatment) is a technique used during heat treating of steel to harden or soften certain areas of an object, creating a difference in hardness between these areas. There are many techniques for creating a difference in properties, but most can be defined as either differential hardening or differential tempering. These were common heat treatment techniques used historically in Europe and Asia, with possibly the most widely known example being from Japanese swordsmithing. Some modern varieties were developed in the twentieth century as metallurgical knowledge and technology rapidly increased. Differential hardening is done by either of two methods. One of them is heating the steel evenly to a red hot temperature and then cooling part of it quickly, turning that part into very hard martensite while the rest cools more slowly and becomes softer pearlite. The other is heating only part of the steel very quickly to red hot and then rapidly cooling it by quenching, again turning that part into martensite, but leaving the rest unchanged. Conversely, one may selectively harden steel by differential tempering, that is, by heating it evenly to red hot and then quenching it, turning it into martensite, and then tempering part of it by heating it to a much lower temperature, softening only that part.
Кіріспе
Дифференциалды жылулық өңдеу – болаттан жасалған бұйымның әртүрлі бөліктерінің қасиеттерін әртүрлі түрде өзгертуге арналған әдіс, оның нәтижесінде кейбір бөліктері басқаларына қарағанда қатты немесе жұмсақ болады. Бұл, мысалы, семсердің айбат немесе омыртқасы сияқты, қажетті бөліктерінде беріктікті арттырады, ал жиегінде немесе соққыға төзімділік, тозуға төзімділік және күш қажет болатын басқа жерлерде қаттылықты арттырады. Дифференциалды жылулық өңдеу кейбір аймақтарды болат біркелкі өңделген немесе «өткізу арқылы өңделген» кезде мүмкін болатыннан қаттырақ ете алады. Болатты дифференциалды жылумен өңдеу үшін бірнеше әдіс қолданылады, бірақ оларды әдетте дифференциалды қатаю және дифференциалды темперлеу әдістеріне бөлуге болады. Жылумен өңдеу кезінде қызыл қызған болат (әдетте 800-1200°C аралығында) сөндірілген кезде ол өте қатты болады. Алайда, ол тым қатты болып, шыны сияқты өте сынық бола алады. Сөндірілген болат әдетте қайтадан баяу және біркелкі (әдетте 150-300°C аралығында) қыздырылады, бұл темперлеу процесі деп аталады, металлдың жұмсаруын қамтамасыз етеді, соның салдарынан беріктігі артады. Алайда, металдың жұмсаруы пышақтың сынуға бейімділігін азайтатын болса да, жиегін тозу, қақырылу немесе иілу сияқты деформацияға көбірек сезімтал етеді. Дифференциалды қатаю – бүкіл пышақтың сынығыш болуын болдырмай, жиегінің қаттылығын арттыру үшін қылыштар мен пышақтарды жылумен өңдеуде қолданылатын әдіс. Мұны істеу үшін, сөндіру алдында айбатқа жылу оқшаулағышы қосылып, жиек омыртқадан тез суытылады. Оқшаулау үшін балшық немесе басқа материал қолданылады. Жарылудың және беткі көміртектің жоғалуының алдын алу үшін, әдетте, жиекті кесу, пішіндеу және өткірлеуден бұрын сөндіру жүргізіледі. Кейбір кукрилерді жасау кезіндегідей, жиектің үстіне (бәлкім, алдын ала қыздырылған) су құю арқылы да осы нәтижеге қол жеткізіледі. Дифференциалды қатаю технологиясы Қытайда пайда болып, кейін Корея мен Жапонияға тарады. Бұл әдіс негізінен кейінгі қытайлық джиан, қытайлық дао, дәстүрлі жапондық семсері катана және дәстүрлі непалдық пышақ хукуриде қолданылады. Осы әдіспен жасалған көптеген пышақтарда көзге көрінетін темперлеу сызықтары болады. Ежелгі дәуірдегі қытайлық джиан (мысалы, Соғысқан мемлекеттер мен Хан әулеті) дифференциалды жылулық өңдеудің орнына темперлеуді қолданды. Бұл әдіс кейде дифференциалды темперлеу деп аталады, бірақ бұл термин Еуропаның кең қылыштарынан шыққан басқа әдіске қатысты. Дифференциалды қатаюдың қазіргі заманғы нұсқалары металлдарды тез қыздыру көздері ойлап табылған кезде жасалды, мысалы, оксиацетилен оттығы немесе индукциялық қыздыру. Жалынды қатату және индукциялық қатату әдістерімен болат жергілікті аймақта қызыл қызғанға дейін қыздырылады, содан кейін сөндіріледі. Бұл нысанның бір бөлігін ғана қатайтады, ал қалған бөлігі өзгеріссіз қалады. Дифференциалды темперлеу көбінесе кескіш құралдарды жасау үшін пайдаланылды, бірақ кейде пышақтар мен семсерлерде де қолданылды. Дифференциалды темперлеу семсерді біркелкі сөндіру арқылы, содан кейін оның бір бөлігін, мысалы, айбатын немесе екі қырлы пышақтардың ортаңғы бөлігін темперлеу арқылы жүзеге асырылады. Бұл әдетте оттық немесе басқа бағытталған жылу көзімен жасалады. Бұл процесте металдың қыздырылған бөлігі жұмсарып, жиегі жоғары қаттылықта қалады.
Бiлiм жасау
Дифференциалдық қатаю (дифференциалдық сөндіру, селективті сөндіру, селективті қатаю немесе жергілікті қатаю деп те аталады) көбінесе пышақ жасау кезінде пышақтың беріктігін арттыру үшін, ал кескіш шетінде жоғары қаттылық пен күштілік сақтау үшін қолданылады. Бұл пышақтың сынбауына қарсы тұруын қамтамасыз етеді, себебі артқы жағы өте жұмсақ және иілгіш болады, бірақ кескіш шеті біркелкі сөндіріліп қатайтылғанда мүмкін болатыннан гөрі қаттырақ болады. Осы арқылы өткір, тозуға төзімді кескіш шетін ұзақ сақтайтын берік пышақ жасауға болады, тіпті жарыс сияқты қиын жағдайларда да.
Изоляциялық қаптамалар
Дифференциалды қатайтылған пышақ әдетте балшық сияқты оқшаулағыш қабатпен жабылады, бірақ кескіш шеті ашық қалдырылады. Ол қызып, сөндірілген кезде, кескіш шеті тез суып өте қатты болады, ал қалған бөлігі баяу суып, әлдеқайда жұмсақ болады. Оқшаулағыш қабат көбінесе балшықтардың, күлдің, жылтырату тастары ұнтағының және тұздардың қоспасынан тұрады, бұл пышақтың артқы жағын сөндіру кезінде тез суытудан қорғайды. Балшық көбінесе бояу арқылы жағылады, ортасы мен омыртқасын қалың етіп жауып, кескіш шетін ашық қалдырады. Бұл кескіш шетке өте тез суынуға мүмкіндік береді, оны мартензит деп аталатын өте қатты микроқұрылымға айналдырады, ал пышақтың қалған бөлігі баяу суып, перлит деп аталатын жұмсақ микроқұрылымға айналады. Нәтижесінде, өте қатты, бірақ сынғыш кескіш шет, жұмсақ және берік металлмен нығайтылады. Дегенмен, кескіш шет әдетте тым қатты болады, сондықтан бүкіл пышақ қысқа уақытқа қатаңдатылады, кескіш шетінің қаттылығы Роквелл қаттылық шкаласы бойынша HRc60-қа дейін төмендейді. Егер семсер жарылмаса, пайда болған ішкі кернеулер пышақтың беріктігін арттыруға көмектеседі, бұл қалыңдатылған шыныға ұқсас. Семсерді сөндіру және қатаңдатудан кейін қажетті қисықтыққа жеткізу үшін қосымша пішіндеу қажет болуы мүмкін, бірақ қазіргі уақытта көбінесе электрлі ленталық шлифовка машинасы қолданылады.
Металлография
Дифференциалдық қатаю екі түрлі қаттылық аймағын жасайды, олар ұнтақтауға, өткірлеуге және жылтыратуға әртүрлі жауап береді. Жыпыштың артқы және ортаңғы бөлігі жиегінен гөрі тез тозады, сондықтан жылтыратқыш жиектің бұрышын мұқият бақылауы керек, бұл пышақтың геометриясына әсер етеді. Тәжірибесіз жылтыратқыш жұмсақ аймақтарға тым көп қысым қолданып, қатты аймақты көп өзгертпей, пышақтың пішінін тез бұзуы мүмкін. Перлит пен мартензит екеуі де айнадай жылтыратылуы мүмкін, бірақ әдетте тек арқасы мен омыртқасы ғана осылай жылтыратылады. Қаттыланған бөлігіне (якиба) және ортаңғы бөлігіне (хира) көбінесе матовый жабын жағылады, себебі бұл қаттылықтағы айырмашылықты жақсы көрсетеді. Бұл әртүрлі микроқұрылымдардың әртүрлі бұрыштардан қарағанда жарықты әртүрлі шағылыстыруына себеп болады. Перлитте ұзын, терең сызықтар пайда болады, ол көру бұрышына байланысты жылтыр және жарқын немесе кейде қараңғы болып көрінеді. Мартензит сызылуға төзімді, сондықтан микроскопиялық іздер кішкентай болады. Мартензит әдетте перлитке қарағанда жарықрақ, бірақ жалпақ болып көрінеді, және бұл көру бұрышына онша байланысты емес.
Декоративті қатаю
Жапонияда, әйгілі ұста Амакунидің заманынан бастап, хамон бастапқыда тік және жиекке параллель болды, бірақ XII ғасырға қарай Синтого Кунимицу сияқты ұсталар өте ретсіз пішінді хамондар жасауды бастады, олар механикалық және әсемдік пайдасын берді. XVI ғасырға қарай жапон ұсталары семсерді суыту алдында сәл қыздырып, әсемдік үшін ірі нейе жасауға көшті, тіпті дәннің ірілігі семсерді біршама әлсіретуі мүмкін болса да. Осы кезеңде Жапонияда сазды мұқият қалыптау арқылы әсем хамон жасауға ерекше назар аударыла бастады. Бұл дәуірде толқынды, гүлдер немесе үш жапырақты қылыштарды кездестіру жиі болды, сондай-ақ хамон сызығында егеуқұйрық іздері, ағаштар немесе басқа да пішіндер бейнеленген. XVIII ғасырға қарай әсем хамондар әсем бүктеу техникаларымен біріктіріліп, белгілі бір аралдар, құлаған толқындар, төбелер, таулар, өзендер және тіпті сазға ойықтар жасалып, хамондан алыс жерде нейе жасау арқылы аспандағы құстар сияқты әсерлер тудырылды.
Пайдасы мен кемшіліктері
Дифференциалдық қатаю өте қатты жиекті жасаса да, қалған семсер бөлігін жұмсақ қалдырады, бұл оны ауыр жүктемелерде, мысалы, қатты соққыны қабылдауда бүгілуге осал етеді. Сондай-ақ, бұл жиектің сынып немесе жарылу қаупін арттырады. Мұндай семсерлерді әдетте жиектің астындағы жұмсақ металға жеткенше бірнеше рет қана қайрауға болады. Дегенмен, дұрыс қорғалса және күтімталдық танытса, бұл қылыштар ұзақ уақыт бойы жиекті сақтай алады, тіпті сүйек пен етті кесуден кейін де, немесе иайдодағыдай дене мүшелерін кесуді имитациялап, тығыз тоқылған бамбукты кесуден кейін де.
Жалынға қатайту
Жалынмен қатайту көбінесе заттың бір бөлігін ғана қатайту үшін қолданылады, оны локальды түрде өте ыстық жалынмен жылдам қыздырып, содан кейін болатты суыту арқылы жасалады. Бұл қыздырылған бөлікті өте қатты мартенситке айналдырады, ал қалған бөлігі өзгеріссіз қалады. Әдетте, мұндай жоғары температураны қамтамасыз ету үшін оттегі-газды факел қолданылады. Жалынмен қатайту – жиі қолданылатын беттік қатайту әдісі, көбінесе беткі қабатты тозуға төзімді ету үшін қолданылады. Көбінесе тістердің тозуға қарсы тұруын арттыру үшін тісті дөңгелектердің бетін қатайту үшін қолданылады. Әдетте, дөңгелектер алдымен белгілі бір қатаңдыққа дейін суытылып, кері қатайтылады, бұл дөңгелектің көп бөлігін берік етеді, содан кейін тістер жылдам қыздырылып, бірден суытылады, тек бетін ғана қатайтады. Кейіннен, соңғы дифференциалды қатаңдыққа жету үшін оны қайтадан кері қатайту мүмкін немесе мүмкін емес. Бұл әдіс көбінесе пышақ жасауда қолданылады, бұрын суытылған және кері қатайтылған пышақтың жиегін ғана қыздыру арқылы жасалады. Жиек қажетті температураға жеткен кезде, ол суытылады, тек жиегін қатайтады, ал пышақтың қалған бөлігі төменгі қатаңдықта қалады. Содан кейін пышақ соңғы дифференциалды қатаңдық алу үшін қайтадан кері қатайтылады. Дегенмен, біркелкі қыздырылып, дифференциалды суытылған пышақтан айырмашылығы, жалынмен қатайту жылу әсерінен туындаған аймақты құрайды. Ниоидан айырмашылығы, осы жылу әсерінен пайда болған аймақтағы ыстық және суық металл арасындағы шекара суытылғанда өте жылдам салқындауға әкеледі. Бұл қатайтылған және жұмсақ металл арасында өте нашар аймақты құрайды, бұл әдіс қылыштарға немесе қысымға және соққыға ұшырауы мүмкін құралдарға қолайсыз жасайды.
Индукциялық қатаю
Индукциялық қатаю – металды өте жылдам қыздыру үшін индукциялық орамдарды қолданатын беттік қатаю әдісі. Индукциялық қыздыру арқылы болат беті қызыл қызғанша өте тез қызады, ал жылу металдың ішіне терең сіңбейді. Содан кейін беті суытылып қатайтылады, көбінесе қосымша қатайтусыз қолданылады. Бұл беткі қабатты тозуға өте төзімді етеді, бірақ оның астындағы металлдың иілгіштігін сақтайды, ал нысанның басым бөлігі өзгеріссіз қалады. Индукциялық қатаюды көбінесе автомобильдердің коленвалдарындағы немесе гидравликалық цилиндрлердің мойындарындағы тіреу беттерін немесе "журналдарды" қатайту үшін пайдаланады.
Дифференциалдық қатаю
Дифференциалдық қайта қатайту (сонымен қатар, градиенттік қайта қатайту, таңдамалы қайта қатайту немесе жергілікті қайта қатайту деп аталады) – бұл дифференциалдық қатайтудың кері процесі, соның нәтижесінде ұқсас нәтижелерге қол жеткізіледі. Дифференциалдық қайта қатайту біркелкі сөндіріліп, қатайтылған болатты алып, оның кейбір бөліктерін қыздыру арқылы қатайту деңгейін төмендетуден басталады. Бұл процесс көбінесе қарапайым шеберлерде кесу құралдарын қайта қатайту үшін қолданылады, арқасын, сабын немесе тіреуін жұмсартады, бірақ бір уақытта жиектің қатайтуын жоғары деңгейде сақтайды. Бұл процесс ежелгі Еуропада құралдар жасау үшін кеңінен таралған, бірақ кейіннен пышақтар мен қылыштарға да қолданыла бастады.
Қосқыштар
Дифференциалдық қатаю көбінесе балта мен кескіш сияқты кесу құралдарын жылумен өңдеу үшін қолданылды, онда өте қатты жиек қажет, бірақ құралдың қалған бөлігінде белгілі бір серпімділік және икемділік қажет. Өте қатты жиекті кескіш осы жиекті ұзағырақ сақтап, қатты материалдарды кесуге мүмкіндік береді, бірақ егер құралдың бүкіл бөлігі тым қатты болса, ол балғаның соққысынан сынып қалуы мүмкін. Дифференциалдық қатаю көбінесе өте қатты кесу жиегін жасау үшін, сондай-ақ соққыға және күшті жүктемеге ұшырайтын құралдың бөліктерін жұмсарту үшін қолданылды. Құралды дифференциалдық қатаю алдында, оны қызыл қыздырып, содан кейін суға сөндіріп, құралдың бүкіл бөлігін қатайтады. Бұл құралды қалыпты пайдалану үшін тым қатты етеді, сондықтан оның қаттылығын қалыпты деңгейге дейін төмендету үшін қайтадан қатайтады. Бірақ, әдеттегі қатайтудан өзгеше, құралды біркелкі қыздырмайды. Оның орнына, жылуды құралдың тек бір бөлігіне қолданады, соның арқасында жылу салқын кесу жиегіне қарай жылу өткізгіштік арқылы жүреді. Сөндірілген болатты қалған тотығуды кетіру үшін алдымен сылып немесе жылтыратып, астындағы металл бетін ашық көрсетеді. Содан кейін болатты белгілі бір жерде қыздырады, мысалы, кескіштің соққылайтын ұшын немесе балтанның сабын. Сосын темірші болаттың түсін мұқият бақылап, температурасын анықтайды. Болат қызғанда, сарыдан қоңырға, күлгінге, көк түске дейін және олардың арасындағы түрлі реңктер пайда болады, олар болаттың температурасын көрсетеді. Жылуды қолданғанда, түстер жылу көзіне жақын пайда болады, содан кейін құралдың бойымен жылу өткізілуіне сәйкес баяу жылжиды. Егер сары немесе "жеңіл сабан" түсі жиекке жетпес бұрын, темірші жылуды тоқтатып, құралды суға мақсырайды, осылайша процесті тоқтатады. Бұл әдетте Роквелл шкаласы бойынша HRc58-60 шамасында өте қатты жиекті қамтамасыз етеді, бірақ құралдың екінші ұшын әлдеқайда жұмсақ қалдырады. Жиектің қаттылығы көбінесе таңдалған түске байланысты болады, бірақ болаттағы көміртегінің мөлшері және басқа да факторлар да әсер етеді. Жұмсақ бөлігінің нақты қаттылығы көптеген факторларға байланысты, бірақ ең бастысы – болаттың қыздыру жылдамдығы немесе түстердің таралу деңгейі. Жеңіл сабан түсі – өте қатты, сынғыш болат, ал ашық көк түсі – жұмсақ және серпімді. Көк түстен кейін, егер болат сұр түске ауысса, ол тым икемді болуы мүмкін, бұл кескіш үшін қажет емес. Егер болат тым жұмсақ болса, ол иіліп немесе саңырауқұлақтанып, балғаның күшінен пластикалық деформацияға ұшырауы мүмкін.
Жылылықты бағыттау
Бір ғана жерді қыздыру, мысалы, ортаңғы ұшқыштың жазық ұшы сияқты, құралдың ұзындығы бойымен тегіс таралуына себеп болады. Құралдың бүкіл ұзындығында үздіксіз қаттылық болу әрдайым қажет болмағандықтан, өзгерісті шоғырландыру әдістері жасалған. Мысалы, кескіш сияқты құралды бүкіл сабы бойымен жылдам, бірақ тегіс қыздырып, қызғылт немесе көк түске дейін қатайтуға болады, бірақ қалдық жылудың жиекке дейін қысқа қашықтықта тез өтуіне мүмкіндік беру керек. Тағы бір әдіс – жиекті суда ұстап, қалған құралды қатайту кезінде салқын ұстап тұру. Дұрыс түске жеткенде, жиек судан алынып, қалдық жылудан қатайтылады, ал жиек қажетті түске келгенде, бүкіл құрал суға батырылады. Дегенмен, мұндай төмен температурадағы локальды аймақтарда үлкен заттарды, мысалы, балтаны немесе айқасты қыздыру қиын болуы мүмкін, себебі болат жиекке жетпей тұрып, тым көп жылу жоғалтады. Кейде болатты қажетті температурадан сәл төмен қыздырып, содан кейін дифференциалды қатайтады, бұл температура өзгерісін бақылауды жеңілдетеді. Тағы бір жолы – болатты құм немесе әк сияқты изоляторға жартылай көміп, қатайту кезінде жылудың көп жоғалтуын болдырмауға болады.
Бiлiм жасау
Ақырында, бұл процесс семсерлер мен пышақтарға қолданылды, дифференциалдық қатаюға ұқсас механикалық әсерлерді тудырды, бірақ маңызды айырмашылықтары болды. Бүркенің қырларын әртүрлі қатайту үшін, алдымен бүкіл жүзі біркелкі қатаю үшін суға салады. Содан кейін, қатайтылатын бөлігі қыздырылып, жылудың жиегіне қарай өтуіне мүмкіндік беріледі. Бір жақты пышақтарды от немесе факельмен қатайтуға болады. Бүркенің тек тірегі мен арқасы қыздырылады, бұл жылудың жиекке дейін жеткізілуін қамтамасыз етеді. Жылуды біркелкі қолдану қажет, сонда түс бүкіл жүзіне тегіс таралады. Дегенмен, екі жақты пышақтар үшін жылу көзін дәлірек орналастыру қажет, себебі жылу пышақтың ортасынан тепе-тең түрде қолданылуы керек, осылайша екі жиекке де таралады. Көбінесе, қызыл немесе сары ыстық таяқтарды жылу беру үшін пайдаланады, оларды пышақтың ортасына, әдеттеге қарай, жалға орналастырады. Заманауи газ факельдері өте дәл жалын шығаруға қабілетті. Пышақтағы жылудың көп жоғалмауы үшін, оны алдын ала қыздырып, жартылай оқшаулап немесе екі ыстық таяқтың арасына қоюға болады. Қажетті түс жиекке жеткенде, оны суға батырып, процесті тоқтатады.
Жылылықты бағыттау
Жұқартқышпен темперлеуді пышақтың пішіні қиындата алады. Екі қырлы семсерді ұзындығы бойынша қатайтқанда, ұшы қалың бөлігінен бұрын қажетті температураға жете қалуы мүмкін. Темірші температураны бақылау үшін, шетінің белгілі бір бөліктеріне су шашу немесе оны мұзбен салқындату сияқты әдістерді қолдануы керек, соның арқасында бүкіл шетке бірдей температура бір уақытта жетеді. Бұл процесс, қышпен қатайтуға қарағанда аз уақыт алғанымен, басталғаннан кейін темiршi жылуды мұқият бақылап, басқаруы тиіс. Бұл қателіктерге орын қалдырмайды, ал қатайтылған аймақты қалыптастыру кезіндегі қателерді түзету қиын. Егер пышақ немесе семсер қисық, ерекше пішінде немесе өткір ұшы болса, бұл одан да қиындап жасайды. Осылай темперленген семсерлер, әсіресе екі қырлы семсерлер, көбінесе кең болуы керек, бұл температура градиентінің қалыптасуына жағдай жасайды. Дегенмен, жұқартқышпен темперлеу пышақтың пішінін өзгерте алмайды.
Металлургия
Қылыш, пышақ немесе құрал біркелкі сөндірілген кезде, бүкіл нысан мартенситке айналады, ол өте қатты, ал жұмсақ перлит пайда болмайды. Температуралау болаттың қаттылығын мартенситті әртүрлі карбидтерге, мысалы цементитке және жұмсақ ферритке (темірге) біртіндеп өзгерту арқылы төмендетеді, соның нәтижесінде "температураланған мартенсит" деп аталатын микроқұрылым қалыптасады. Жоғары көміртекті болатты ұстаның әдісімен температуралайтын кезде түс соңғы қаттылықтың жалпы көрсеткіші болып табылады, бірақ қажетті қаттылықты алу үшін болат түріне дұрыс түсті таңдау үшін сынақтар мен қателіктер жиі қажет, себебі көміртектің мөлшері, қыздыру жылдамдығы және тіпті жылу көзінің түрі де нәтижеге әсер етеді. Перлит пайда болмағандықтан, болаттың әр бөлігінде қажетті қаттылыққа жету үшін оны бірте-бірте температуралауға болады, бұл ешбір бөлігінің тым жұмсақ болмайтынына кепілдік береді. Мысалы, соғысқа арналған қылыштарда, жаны әдетте кең және жұқа болғандықтан, қылыш шайқас кезінде бүгілуге бейім болуы мүмкін. Егер қылыштың ортасы тым жұмсақ болса, онда бұл бүгілу қайтымсыз болуы мүмкін. Дегенмен, егер қылыш серпімді қаттылыққа температураланса, ол бастапқы пішініне оралуы мүмкін.
Пайдасы мен кемшіліктері
Осылай қаталған қылыштың жиегі, катана сияқты дифференциалды қаталған қылыш сияқты кескіш болмайды, себебі жиектің астында, қатты металлға қолдау беретін жұмсақ металл жоқ. Бұл жиектің үлкен бөліктерге сынып қалуына мүмкіндік береді. Сондықтан, мұндай өте қатты жиек әрқашан қажетті емес, өйткені жоғары қаттылық жиектің сынғыш болуына және сүйектерді кесу, сапты соққыға ұшырату, қалқанға тию немесе қабылдау және қайтару сияқты соққыларға төзімділігін азайтады. Қылышты көбінесе соққыға төзімділігін арттыру үшін, бірақ кесу кезінде жиекті өткір ұстау қабілетін төмендету есебінен, сәл жоғары температурада қатайтады. Мұны істеу үшін жиекті қара сабанға немесе қоңыр түске, ал ортасын көк немесе күлгін түске дейін қатайту қажет болуы мүмкін. Бұл жиек пен орта арасындағы айырмашылықты өте аз қалдыруы мүмкін, және осы әдістің артықшылықтары, қылышты орташа нүктеде біркелкі қатайтудан осылай қатайтудың көп айырмасы болмауы мүмкін. Осылай қаталған қылышты қайта өткірлегенде, әр қайта өткірлеумен қатайғыш қасиеті төмендейді, бірақ қатайғыш қасиетінің төмендеуі әдетте көп мөлшерде болат алынғанша байқалмайды.