Кіріспе

Люденшайд – Германияның Солтүстік Рейн-Вестфалия жеріндегі Märkischer Kreis ауданындағы қала. Ол Сауэрланд аймағында орналасқан.

География

Люденшайд Ленна және Волма өзендерінің арасындағы суайдырында орналасқан, олар екеуі де Рур өзеніне құяды (кейіннен Рейнге құяды), және оларға қарай үш кішкентай шатқалдар түседі. Суайдырдың биіктігі 420 метр, ал суайдырдағы ең биік нүктелердің бірі солтүстіктегі 505 метрлік атаусыз төбе, екіншісі – Эббе тауларындағы 663 метрлік Нордхель. Айналасындағы таулы аймақта Рур өзенінің су ағынын реттеу және ауыз сумен қамтамасыз ету үшін алты тоған салынды, олар суқоймаларды құрады. Қаланың таулы жер бедері "Бергштадт" (тау қаласы) деген лақап атын тудырды. Алғашқы қоныс, суайдырдың жотасындағы беткейге салынған шіркеудің төңірегінде қалыптасты.

Тарих

Люденшайд аймағындағы алғашқы қоныстану 9 ғасырда расталған, бірақ бұл жер алғаш рет 1067 жылы ауыл ретінде, ал 1268 жылы қала ретінде тарихи құжаттарда көрсетілген. 15-16 ғасырларда Люденшайд Ханза одағының құрамына кірді. 1609 жылдан бастап қала Бранденбург сайлаушылығының, кейін Пруссияның құрамына өтті. 1815 жылы ол жаңадан құрылған Пруссияның Вестфалия провинциясының бөлігіне айналды, ал 1975 жылы Märkischer Kreis құрылғаннан кейін оның әкімшілік орталығы болды. 1898 жылы Люденшайдтегі Карл Берг зауытында алғашқы "Цеппелин" дирижаблінің алюминий қаңқасы салынды.

Экономика

Люденшайд – металл және пластик өнеркәсібіндегі шағын және орта кәсіпорындармен дамыған, негізінен өнеркәсіптік қала. Ең ірі компанияда 2000 адам жұмыс істейді, ал басқа фирмаларда 800 адамнан кем жұмыс істейді. Қаланың экономикалық маңызы орта ғасырларда айқын болды, ол кезде қала айналасындағы аудандардағы металл кенін өндіру орталығына айналды ("осмунд"/осмонд темірі) арқылы. Кен Люденшайдтың балғалары мен сым тартқыштарымен өңделді, ал айналасындағы аңғарларда су энергиясы қолданылды. Люденшайдтағы көптеген шеберханалар осы материалдардан дайын өнімдер жасады. Бұл өнімдерді кеңірек тарата алу үшін Люденшайд Ханза одағына қосылды. Өнеркәсіптік дәуірдің келуімен түймелер мен токалардың өндірісі маңызды рөл атқарды, бұл Түйме музейінде көрсетілген. Кейін алюминий, бакелит және пластик сияқты жаңа материалдар пайдаланылды. Штамптау, кесу, престеу және құюға арналған формаларды шығаратын көмекші өнеркәсіп дамыды және Люденшайд өнеркәсібінде маңызды рөл атқарады. Автомобиль өндірісінің бөлшектерін және электр орнатуларына арналған бөлшектерді өндіру, сондай-ақ алюминий профильдерін үздіксіз құю да маңызды. Соңғы тұтынушылар үшін ерекше өнімдер – шамдар мен жарықтандыру жүйелері және ойыншықтар.

Білім

Оңтүстік Вестфалия қолданбалы ғылымдар университетінің бес бөлімшесінің бірі Люденшайд қаласында орналасқан. Сондай-ақ, Фаххохшшуле Зюдвестфален (FH SWF) университетін қараңыз, ол түрлі инженерлік бағдарламаларды ұсынады және қалада орналасқан.

Елтаңба

Герб қаланы қамқорлайтын әулие Медардусты бейнелейді. Астында Марка графтарының гербінен алынған қызыл және ақ түсті шахмат тәрізді жолақ бар. Төменгі жағындағы қала қабырғасы Люденшейдтің 1287 жылы алған қала құқықтарын көрсетеді.

Спорт

"Lüdenscheid Nord" – бұл FC Schalke 04 жанкүйерлерінің Borussia Dortmund футбол клубын ұсынғанда жиі қолданатын, қорлайтын және сатирикалық атау. Нағыз футбол клубы Rot Weiß Lüdenscheid Бундеслигадағы сегізінші деңгейдегі Bezirksliga-да ойнайды, бірақ 1977–78 және 1978–79 маусымдарында екінші Бундеслига Нордта (солтүстік аймағы) екі маусымға қатысқан. Highlander Lüdenscheid – Германияның жоғарғы лигасында, Бундеслигада ойнайтын роллер-хоккей командасы.

Мәдениет

Люденшайдер Altstadtbühne Люденшайд мәдениетінің бір бөлігі. Ол Луизенштрассе көшесінде орналасқан.

Медиа

Люденшайд қаласының газеттерінің бірі – «Люденшайдер Нахрихтен» және оның «Зюдерлендер Фольксфройнд» газеті.