Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
5 ғасыр б.з.д. Ахеменидтердің парсы генералы, оның атасы
5th century BC Achaemenid Persian general
his grandfather
Мегабиз (Μεγάβυζος, ежегі парсы тіліндегі Багабуксша сөзінің халықтық этимологиялық өзгерісі, "Құдай сақтап қалды" деген мағына береді) – Ахеменидтердің парсы генералы, Вавилония сатрапы Зопирдың ұлы және Дарий I-ді таққа отырғызған жеті қастандықшының бірі Мегабиз I-нің немересі. Оның әкесі б.з.д. 484 жылы сатрапия көтеріліске шыққанда қаза тапты, ал Мегабиз қаланы қайта басып алған әскерге жетекшілік етті, содан кейін болашақ көтерілістердің алдын алу үшін Мардук құдайының мүсіні қиратылды. Мегабиз кейіннен Грекияға екінші парсы жорылысына қатысты (б.з.д. 480-479 жылдары). Геродот оның Дельфиді тонау туралы бұйрықтан бас тартқанын айтады, бірақ мұндай бұйрық берілгені күмәнді.
Megabyzus (Μεγάβυζος, a folk etymological alteration of Old Persian Bagabuxša, meaning "God saved") was an Achaemenid Persian general, son of Zopyrus, satrap of Babylonia, and grandson of Megabyzus I, one of the seven conspirators who had put Darius I on the throne. His father was killed when the satrapy rebelled in 484 BCE, and Megabyzus led the forces that recaptured the city, after which the statue of the god Marduk was destroyed to prevent future revolts. Megabyzus subsequently took part in the Second Persian invasion of Greece (480 479 BCE). Herodotus claims that he refused to act on orders to pillage Delphi, but it is doubtful such orders were ever given.
Артабанның қастандықтары
Ктесийдің айтуынша, ол аса сенімді емес, бірақ көбінесе біздің жалғыз дерегіміз, Мегабиздің әйелі және Ксеркс қызы Амитис, одан кейін көп ұзамай ізгіліксіздікке қатысқан деп айыпталды. Осыған байланысты Мегабиз императорды өлтіру үшін Артабанның құйрықтарына қатысты, бірақ Артаксеркс жаңа императорды өлтіруге үлкермес бұрын оны сатып кетті. Шайқаста Артабанның ұлдары қаза тауып, Мегабиз жараланды, бірақ Амитис оның үшін араласып, ол жазылды.
According to Ctesias, who is not especially reliable but is often our only source, Amytis, wife of Megabyzus and daughter of Xerxes, was accused of adultery shortly afterwards. As such, Megabyzus took part in the conspiracy of Artabanus to assassinate the emperor, but betrayed him before he could kill the new emperor Artaxerxes as well. In a battle, Artabanus' sons were killed and Megabyzus was wounded, but Amytis interceded on his behalf and he was cured.
Мысыр жорығы
Осыдан кейін Мегабиз Сирия сатрабы болды. Фригия сатрабы Артабазбен бірге ол Египеттегі Инар көтерілісін басуға жіберілген парсы әскерлеріне басшылық етті. Олар б.з.б. 456 жылы келді және екі жылдың ішінде көтерілісті жаншып, Инарды және оны қолдаған афиналықтардың көптегенін тұтқынға алды.
After this Megabyzus became satrap of Syria. Together with Artabazus, satrap of Phrygia, he had command of the Persian armies sent to put down the revolt of Inarus in Egypt. They arrived in 456 BC, and within two years had put down the revolt, capturing Inarus and various Athenians supporting him.
Мысыр жорығының басталуы
465 жылы Ксеркс І өлтірілген соң, оның ұлы Артаксеркс І таққа отырды. Бірақ Ахеменид империясының бірнеше аймағы көтеріліс тудырды, олардың ішінде Бактрия және Мысыр ең ірілері болды. Мысырлық Инар, Артаксеркс І-нің інісі, Мысыр сатрабы Ахеменді жеңіп, Төменгі Мысырды бақылауға алды. Ол гректермен байланыс жасады, олар да Парсымен соғысқандары мәлім еді, және 460 жылы Афина Инарға көмек үшін 200 кеме және 6000 ауыр жаяу әскер жіберді. Мысырлық және афиналық әскерлер Мысырдағы парсы әскерлерін жеңіп, Мемфис қаласын басып алды, бірақ парсы цитаделіне шабуыл жасай алмады және оны бірнеше жыл қоршады.
When Xerxes I was assassinated in 465 BCE, he was succeeded by his son Artaxerxes I, but several parts of the Achaemenid empire soon revolted, foremost of which were Bactria and Egypt. The Egyptian Inarus defeated the Persian satrap of Egypt Achaemenes, a brother of Artaxerxes, and took control of Lower Egypt. He contacted the Greeks, who were also officially still at war with Persia, and in 460 BCE, Athens sent an expeditionary force of 200 ships and 6000 heavy infantry to support Inarus. The Egyptian and Athenian troops defeated the local Persian troops of Egypt, and captured the city of Memphis, except for the Persian citadel which they besieged for several years.
Мемфистің қоршауы (б.з.д. 459-455)
Афиналықтар мен мысырлықтар Мысырдағы жергілікті парсы әскерлерін Белі қамалында қоршауға орналасты. Қоршау онша жақсы жүрмеген, және кем дегенде төрт жылға созылған болуы мүмкін, себебі Фукидид олардың барлық жорығы 6 жылға созылғанын айтады, ал осы уақыттың соңғы 18 айы Просоптисті қоршаумен өткен. Фукидидтің сөзіне қарағанда, Артаксеркс бастапқыда Мегабазды спартандықтарды сатып алып, Атикаға шабуыл жасауға жіберді, осылайша афиналық әскерін Мысырдан шығарып алуды көздеді. Бұл жолысқан жоқ, сондықтан ол Мегабиз басшылығында үлкен әскер жинап, Мысырға жіберді. Дегенмен, қазіргі зерттеулер парсы әскерінің санын шамамен 25 000 адам деп көрсетеді, өйткені бұрыннан қиын жағдайдағы сатрапиялардан одан да көп саяхатшыларды алу өте қиын болар еді. Фукидид Артабаз туралы есімдерді атамайды, ал Геродот оның екінші парсы шабуылына қатысқанын хабарлайды; Диодор оның осы жорықта болғаны туралы жаңылысқан болуы мүмкін. Персиялық әскерлер ұзақ уақыт дайындықтан өткен болуы мүмкін, себебі олар Мысырдың Папремистегі жеңісіне жауап беруге төрт жыл кетті. Екі автор да көп мәлімет бермесе де, Мегабиз Мысырға келгенде, ол тез арада Мемфис қоршауын көтеріп, мысырлықтарды жеңіп, афиналықтарды Мемфистен ығыстырғаны белгілі.
The Athenians and Egyptians had settled down to besiege the local Persian troops in Egypt, at the White Castle. The siege evidently did not progress well, and probably lasted for at least four years, since Thucydides says that their whole expedition lasted 6 years, and of this time the final 18 months was occupied with the siege of Prosoptis. According to Thucydides, at first Artaxerxes sent Megabazus to try and bribe the Spartans into invading Attica, to draw off the Athenian forces from Egypt. When this failed, he instead assembled a large army under Megabyzus, and dispatched it to Egypt. Modern estimates, however, place the number of Persian troops at the considerably lower figure of 25,000 men given that it would have been highly impractical to deprive the already strained satrapies of any more man power than that. Thucydides does not mention Artabazus, who is reported by Herodotus to have taken part in the second Persian invasion; Diodorus may be mistaken about his presence in this campaign. It is clearly possible that the Persian forces did spend some prolonged time in training, since it took four years for them to respond to the Egyptian victory at Papremis. Although neither author gives many details, it is clear that when Megabyzus finally arrived in Egypt, he was able to quickly lift the siege of Memphis, defeating the Egyptians in battle, and driving the Athenians from Memphis.
Просопиттің қоршауы (б.з.д. 455 ж.)
Афиналықтар Нил дельтасындағы Просопит аралына шегінді, онда олардың кемелері тоқтатылған еді.
The Athenians now fell back to the island of Prosopitis in the Nile delta, where their ships were moored.
Кипрдегі науқан
Содан соң олар Кипрге назар аударды, оған афиналықтар, Кимон бастауында шабуыл жасап жатқан еді. Ұзақ өтпей Парсы мен Афина арасындағы соғыс аяқталды, бұл Каллиас бейбіт шарты деп аталды.
They then turned their attention to Cyprus, which was under attack by the Athenians, led by Cimon. Shortly afterwards hostilities between Persia and Athens ceased, called the peace of Callias.
Көтеріліс
Кейін Мегабиздің өзі де көтеріліске шықты. Ктесийдің айтуынша, Аместрис Мысыр бүлігінен тұтқынға алынғандарды өлімге кесті, бірақ Мегабиз оларға ешқандай зиян келтірмейміз деп сөз берген еді. Оған қарсы Мысырдың Усирисі мен патшаның жүйесі Меностан бастаған әскерлер жіберілді. Екеуі де генералдардың арасындағы (өлімге әкеп соқпайтын) жекпе-жектерге басымдық берді, және екі жағдайда да Мегабиз жеңіске жетті. Патша өзінің інісі Артарийді, евнух Артаксерсті және Амитисті бейбітшілік елшілігімен жіберуге шешім қабылдады. Өзінің абыройын қалпына келтірген Мегабиз бас беруге келісіп, кешірім алды, лауазымын сақтап қалды. Біраз уақыттан кейін Мегабиз Артаксерксті аң аудару кезінде арыстаннан құтқарып, кейіннен патшаның алғашқы соққы жасау құқығын бұзғаны үшін Киртеяға жер аударылды. Бірақ ол жүйсіз болып көрініп, Сусаға қайта оралып, кешірім алды. Мегабиз одан аз уақыттан кейін, 76 жасында қайтыс болды. Оның ұлы Зопирус II Афинада жер аударылған күйде өмір сүргені белгілі, және ол әкесі жер аударылған кезде Каунға жасалған шабуылға көмектесті, сол жерде таспен қаза тапты.
Some time later Megabyzus himself revolted. Ctesias tells us the reason was that Amestris had the captives from the Egyptian revolt executed, though Megabyzus had given his word that they would not be harmed. Armies under Usiris of Egypt and the prince Menostanes, a nephew of the king, were sent against him, both foregoing battle for (non fatal) duels between the generals, and in both cases Megabyzus was victorious. The king resolved to send his brother Artarius, the eunuch Artoxares and Amytis in a peace embassy. His honour restored, Megabyzus agreed to surrender and was pardoned, retaining his position. Some time later, Megabyzus saved Artaxerxes from a lion in a hunt and was subsequently exiled to Cyrtae for violating the royal prerogative to make the first kill, but he returned to Susa by pretending to be a leper and was pardoned. Megabyzus died shortly afterwards, at age 76. His son Zopyrus II is known to have lived as an exile in Athens, and aided in its assault on Caunus during his father's exile, where he was killed by a rock.