Кіріспе

Намиб – Оңтүстік Африкадағы жағалау шөлі. Ең кең анықтамаға сәйкес, Намиб Ангола, Намибия және Оңтүстік Африканың солтүстік-батысындағы Атлантика жағалауларынан асатын жерді алып жатыр, Анголадағы Карунжамба өзенінен оңтүстікке қарай, Намибия арқылы және Оңтүстік Африканың Батыс Кейп провинциясындағы Олифантс өзеніне дейін созылады. Намибтің ең солтүстік бөлігі, Ангола мен Намибия шекарасынан басталып, Мосамедс шөлі деп аталады, ал оның оңтүстік бөлігі көршілес Калахари шөліне жақындайды. Атлантика жағалауынан шығысқа қарай, Намиб біртіндеп көтеріліп, ішкі аймаққа қарай Ұлы жардың табанына дейін жетеді. Шамамен 55-80 миллион жыл бойы құрғақ немесе жартылай құрғақ жағдайларға төтеп бергендіктен, Намиб әлемдегі ең көне шөл болуы мүмкін. Шөлдің геологиясы жағалауға жақын құмды теңіздерден тұрады, ал қиыршық тасты жазықтар мен шашыраңқы таулар одан әрі ішкі аймақта кездеседі. Құм төбелері, олардың кейбіреулері биік және ұзын, Қытайдағы Бадаин-Жаран шөліндегі құм төбелерінен кейін әлемдегі екінші орында. Шөлдегі жануарлар дүниесінің көпшілігі – сусыз өмір сүретін бунақденелілер мен басқа да кішкентай жануарлар, бірақ үлкен жануарлар солтүстік аймақтарда мекендейді. Жағалауға жақын жерде мұхиттың суық суы балық ресурстарына бай және қоңыр түкті теңіз түлкілері мен жағалау құстарының популяциясын қолдайды, олар Скелет жағалауындағы арыстандар үшін азық болады.

География және геология

Намиб шөлі Оңтүстік Африка платформасының 500 ерекше физиографиялық аймақтарының бірі болып табылады. Ол шамамен аумақты алып жатыр, солтүстіктегі Униаб өзенінен (солтүстік) Людериц қаласына (оңтүстік) және Атлант мұхитынан (батыс) Намибтің тіктеуіне (шығыс) дейін созылады. Оның ұзындығы солтүстіктен оңтүстікке шамамен , ал батыс-шығыс ені -ге дейін өзгеріп тұрады. Солтүстікке қарай шөл Каоковельдке ұласады; осы екі аймақ арасындағы шекара шамамен Уолвис-Бей қаласының ендігінде орналасқан және Оңтүстік Африкадағы ең құрғақ жер болып табылатын тар жолақтан (шамамен 50 км енді) тұрады. Оңтүстікке қарай Намиб Оңтүстік Африканың Кару жартылай шөлімен шектеседі. Оңтүстік Намиб (Людериц пен Куйсеб өзені арасында) әлемдегі ең биік және әсерлі құм төбелері бар кең құм теңізін қамтиды, олардың түсі қызғылттан жарық қызғылт сарыға дейін өзгереді. Соссусвлей аймағында бірнеше құм төбелердің биіктігі -ден асып түседі. Оның құм теңізіндегі құм үлгілерінің күрделілігі мен тұрақтылығы ондаған жылдар бойы геологтардың назарын аударды, бірақ олар әлі де толыққанды түсіндірілмеген. Құмның (ең соңғы құм теңізінің) негізгі көзі – Намиб құм теңізінің оңтүстігінде Атлант мұхитына құятын Оранж өзені, ал шығысында құм теңізіне құятын (қазірде мезгіл-мезгіл ағатын) өзендерден де шағын үлес түседі. Осы себепті Намиб құм теңізі «Оранж өзенінің желмен жылжытылған дельтасы» деп аталады. Бұл өзендер Намибияның ішкі тауларында пайда болып, жазғы дауылдардан кейін ағып жатады, мысалы, Вольведан шөлді кемпінің жанындағыдай.

Фауна

Намиб фаунасы көбінесе аз сумен тіршілік ете алатын буынтық жануарлар мен басқа да кішкентай жануарлардан тұрады, бірақ гемсбок пен спрингбок сияқты антилопалар, страустар және кейбір аймақтарда тіпті шөл пилдері немесе арыстандар да кездеседі. Бұл түрлердің бәрі Намиб ортасында тірі қалу үшін әртүрлі тәсілдерді дамытқан. Бірнеше эндемикалық қара қоңыздар түрлері таңғы тұманнан су тамшыларын жинаудың әртүрлі жолдарына ие; олар жиынтығында "тұман қоңыздары" деп аталады. Мысалы, Onymacris unguicularis деген қоңыздың тегіс қанат жапқыштары (элитрондары) таңғы тұманнан ылғалдың тамшыларға конденсацияланып, қоңыздың арқасынан төмен құлап, тікелей аузына жеткізеді. Лепидохора дискоидалисі деп аталатын тағы бір қоңыз "су жинағыш" торлар құрастырады. Қара арқалы шакалдар тастардан ылғалды тілдерімен сіңіріп алады. Оңтүстік Африка орысы деп те аталатын жұлдызшалар күннің ең ыстық сағаттарында дене температурасын 40°C-қа дейін көтере алады. Шөлде сурикаттар мен бірнеше кесірткелер түрлері де қоныстанды.

Адамның қызметі

20 ғасырдан бұрын кейбір сандар Намиб шөлінде көшіп-қонып, жағалаудан жеуге жарамды өсімдіктер жинап, ішкі аймақтарда аң аулап, су үшін цамма қарбызының шырынын ішкен. Бүгінде кейбір херэро тайпалары Намибтегі Каоковельд аймағында мал өсітіп, оларды суарнадан суарнаға көшіріп отырады. Аз ғана Нама Хойхой тайпасы әлі де Куисеб өзенінің жағасында мал жаюмен айналысады. Көптеген жергілікті тұрғындар кетіп қалғандықтан, шөлдің басым бөлігі адам қоныстанбайтын болып қалды. Шөлдің оңтүстік жартысындағы далалардың көп бөлігі еуропалықтарға тиесілі ранчолардан тұрады, олар жергілікті жұмысшылардың көмегімен қарақұл қойын өсіріп, олардың терісін Еуропаға жүн жамылғы жасау үшін жібереді. Шөлдің қалған бөлігінің көп бөлігі табиғатты қорғауға арналған. Шөлдің үлкен бөлігі, Sperrgebiet деп аталатын аймақ, алмаздардың болуына байланысты кіруге тыйым салынған, олар Оранж өзенінің сағасындағы аймақта өндіріледі. Шөлдің көп бөлігі сирек қоныстанғанмен және қол жеткізу қиын болса да, Соссвлей аймағына жақын жердегі Сесриемде және басқа да шағын бекеттерде жыл бойы адамдар тұрады. Анголадағы Мосамед, Намибиядағы Людериц, Уолвис-Бей және Свакопмунд шөлмен шектесетін аймақтағы негізгі елді мекендер болып табылады. 2015 жылы «Mad Max: Fury Road» фильмі осы жерде түсірілді. 2019 жылы намибиялық неміс суретшісі Макс Сидентопф Намибте үлкен ақ блоктардан тұратын инсталляция жасады, олардың үстіне күн энергиясымен жұмыс істейтін MP3 плееріне қосылған алты динамик орналастырылды. Бұл құрылғы американдық Toto тобының 1982 жылы жазылған «Africa» әнін үздіксіз ойнату үшін баптамаланған. Инсталляцияның нақты орналасқан жері әлі жарияланбаған.

Намиб-Науклуфт ұлттық паркі

Намиб шөлінің үлкен бөлігін алып жатқан Намиб Науклуфт ұлттық паркі Африкадағы ең үлкен аң сақталмалы аймағы және әлемдегі ең үлкендердің бірі. Парктің көп бөлігіне жету қиын болғанымен, шөлде бірнеше танымал саяхаттарға арналған орындар бар. Ең танымал орын – Соссвлей аймағы, онда биік қызыл құм төбелері ақ тұзды далаларды қоршап тұрып, әдемі көрініс тудырады. Паркке кіруге шағыл немесе тозанды жолдар арқылы (Сесрием қақпасынан Соссвлейге дейінгі 60 шақырымдық бетонды жолдан басқа) немесе Виндхуктан (Намибияның астанасы, шөлдің солтүстік-шығысында) немесе шөлдің солтүстік жағындағы Свакопмунд және Уолвис шығанағынан жеңіл ұшақтармен баруға болады.