Юденбург: Тарихы мен географиясы

Кіріспе

Юденбург () – Австрияның Штирия жеріндегі тарихи қала. Ол 2012 жылдың 1 қаңтарында бұрынғы Юденбург ауданы және бұрынғы Книттельфельд ауданынан құрылған Мюртал ауданының әкімшілік орталығы болып табылады. 2011 жылдың 31 желтоқсанына дейін ол Юденбург округінің орталығы болды. 2015 жылдың 1 қаңтарында іргелес Обервег және Рейфлинг муниципалитеттері Юденбургке біріктірілді.

Тарих

Археологиялық зерттеулер көрсеткендей, бұл аймақ кельттік Норикум патшалығы тұсында қоныстанған. Юденбург алғаш рет 1074 жылы жасалған басты құқық туралы құжатта Еппенштейн қамалының иелігіндегі mercatum Judinburch деген сауда қаласы ретінде тіңкерілген. Бұл бавариялық Еппенштейндер әулетінің ата-бабаларының орналасқан жері болған. Атауының сөзбе-сөз мағынасы – «Жүдейлер ауданы», бұл қаланың Мур өзенінен Каринтияға дейінгі жол бойындағы сауда бекеті ретінде пайда болғандығын көрсетеді, онда еврейлер маңызды рөл атқарды және қаланың елтаңбасында бейнеленген. 1122 жылы Эппенштейндер әулетінің тамыры құрығаннан кейін, иеліктері Штириялық Отакарларға, ал 1192 жылы 1156 жылдан бері Австрия герцогтары болған Бабенбергтер әулетіне өтті. Юденбург 1224 жылы қала құқығын, ал 1277 жылы жол ақысын жинау құқығын алды. Қала жақын жердегі Айзенерц кенінен алынған темір кенінің, сондай-ақ 13 және 14 ғасырларда парфюмерияда қолданылған валериана кельтиканың маңызды сауда орталығына айналды. 1460 жылы Хабсбург императоры Фридрих III Юденбургке валериана саудасына монополия берді. Бірнеше қырғыннан кейін, 1496 жылы император Максимилиан I-нің бұйрығымен барлық еврейлер Штирия герцогтығынан қуылды. Италиядағы табысынан кейін генерал Наполеон Бонапарт Юденбургте штабын құрды және 1796 жылғы 7-8 сәуір түнінде австриялықтармен Юденбург бітім шартына қол қойды. 20 ғасырдың басында қала Австро-Мажарстанның болат өнеркәсібінің маңызды орталықтарының бірі болды және сонымен қатар Австро-Мажар армиясының гарнизондық қаласы еді. 1910-1914 жылдары Австриядағы алғашқы троллейбустардың бірі Юденбург станциясын қала орталығымен байланыстырды. Бүгінде бұрынғы өнеркәсіптен көп нәрсе қалмады, бірақ Юденбург өнеркәсіптік және сауда орталығы болып қала береді. 1918 жылдың мамыр айында қалада сәтсіз әскери бүлік болды. 1938 жылы Австрияның нацистік Германияға қосылуымен Юденбург үшінші рейхтің құрамына кірді. Қала атындағы «Jude» («Жүдей») сөзінің болуына байланысты көптеген жаңа атаулар ұсынылды, олардың ішінде Цирбенштадт (швейцариялық қарағайдың неміс тіліндегі аты – Zirbe) және Адольфсбург (Адольф Гитлердің құрметіне) болды. Алайда, соғыс басталғаннан кейін жоспарланған атау өзгерту мерзімсіз кешіктірілді және ешқашан іске аспады. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде жақын жерде Маутхаузен концлагерінің бөлімшесі орналасқан, ал соғыс аяқталғаннан кейін осы жерде көшірілген адамдарды қабылдау орталығы құрылды. Юденбург сонымен қатар казактарды Қызыл Армияға тапсырған бірнеше қаланың бірі болды.

Archaeological findings indicate that the area was settled at least since the days of the Celtic kingdom of Noricum. Judenburg itself was first mentioned in a 1074 staple right deed as mercatum Judinburch, a market town within the estates of Eppenstein Castle, the ancestral seat of the Bavarian Eppensteiner noble family, who ruled as Styrian margraves in the 11th century. The name literally means "Jews' Borough", referring to the town's origin as a trading outpost on the route from the Mur Valley across the Obdach Saddle mountain pass to Carinthia, in which Jews played an important role, being represented in the city's coat of arms. Upon the extinction of the Eppensteiner dynasty in 1122, the estates passed to the Styrian Otakars and in 1192 to the House of Babenberg, Dukes of Austria since 1156. Judenburg received town privileges in 1224 and the right to collect tolls in 1277. The town grew to an important commercial centre for iron ore mined at nearby Eisenerz, but also for valeriana celtica used in perfumes during the 13th and 14th centuries. Judenburg was even granted a valeriana trade monopoly by the Habsburg emperor Frederick III in 1460. After several pogroms, all Jews were expelled from the Duchy of Styria by order of Emperor Maximilian I in 1496. Following his breakthrough in Italy, General Napoléon Bonaparte made his headquarters at Judenburg and it was there, on the night of 7–8 April 1796, that he signed the Truce of Judenburg with the Austrians. In the beginning of the 20th century, the town was one of the centres of Austria Hungary's steel industry and also a garrison city of the Austro Hungarian Army. From 1910 to 1914 one of the first trolleybusses in Austria connected Judenburg station with the town's centre. Little remains of the former industry today, but Judenburg remains an industrial and trade centre. In May 1918, the city was the site of a failed military mutiny. In 1938, with the annexation of Austria by Nazi Germany, Judenburg became part of the Third Reich. Due to the presence of the word Jude ("Jew") in the town's name, many possible new names were suggested, including Zirbenstadt (after Zirbe, the German name for the Swiss pine tree) and Adolfsburg (in honor of Adolf Hitler). However, the planned renaming was indefinitely postponed after the outbreak of war and ultimately never happened. During the Second World War, a subcamp of Mauthausen concentration camp was located nearby, where a displaced persons' reception centre was established after the war. Judenburg was also one of several towns that saw the handover of Cossacks to the Red Army.

Туған қалалар - бауырлас қалалар

Юденбург Дузелагеге мүше, Еуропалық Одақтағы 24 қаланың ерекше қалалармен достық байланыс қауымдастығы. Осы белсенді қалалармен достық байланысы 1991 жылы басталды және басқа елдерден әкелінген өнімдер жәрмеңкесі мен фестивальдер сияқты іс-шаралар тұрақты түрде өткізіліп тұрады. Сонымен қатар, Кипрдегі Агрос, Словениядағы Шкофья Лока және Болгариядағы Трявна қалаларымен де мүшелікке қатысты келіссөздер жүргізілуде.