Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Музыкалық аккордтар тізбегі
Succession of musical chords
Музыкалық шығармада аккордтар тізбегі немесе гармониялық тізбек (көпше түрінде аккордтар алмасуы, ресми емес) – аккордтардың тізбегі. Аккордтар тізбегі – Батыс музыкалық дәстүріндегі классикалық музыка дәуірінен бастап 21-шы ғасырға дейінгі үйлесімнің негізі. Аккордтар тізбегі – танымал музыка стилінің (мысалы, поп музыка, рок музыка), дәстүрлі музыканың, сондай-ақ блюз және джаз сияқты жанрлардың негізі болып табылады. Бұл жанрларда аккордтар тізбегі – мелодия мен ырғақтың құрылуының шешуші факторы. Тональды музыкада аккордтар тізбегі тоналдылықты орнату немесе оған қарсы келу функциясын атқарады, бұл әннің немесе шығарманың "күйі" ретінде түсінілетін техникалық атауы. I V vi IV сияқты өте кең таралған аккордтар тізбегі классикалық музыка теориясында римдік сандармен көрсетіледі. Көптеген танымал және дәстүрлі музыка стилінде аккордтардың аты мен "сапасы" арқылы аккордтар тізбегі көрсетіледі. Мысалы, бұрын аталған аккордтар тізбегі, Ми мажор күйінде, ноталар жинағында немесе жетекші парақта Ми мажор – Си мажор – До минор – Ля мажор деп жазылады. Бірінші аккордта, Ми мажорда, "Ми" әрпі аккордтың "Ми" түбір нотасына негізделгенін, ал "мажор" сөзі – осы "Ми" нотасына негізделген мажор аккордын білдіреді. Рок пен блюзде музыканттар көбінесе аккордтар тізбегін римдік сандармен атайды, себебі бұл әнді жаңа күйге көшіруді жеңілдетеді. Мысалы, рок және блюз музыканттары 12 тақты блюзді I, IV және V аккордтарынан тұрады деп есептейді. Осылайша, 12 тақты блюздің қарапайым нұсқасы I–I–I–I, IV–IV–I–I, V–IV–I–I деп көрсетілуі мүмкін. Бұл блюз тізбегін римдік сандармен ойлау арқылы, топ жетекшісі қосалқы топқа немесе ырғақ бөліміне кез келген күйде аккордтар тізбегін ойнауды тапсыруы мүмкін. Мысалы, егер топ жетекшісі топтан осы аккордтар тізбегін Си мажор күйінде ойнауды сұраса, аккордтар Си – Си – Си – Си, Ми – Ми – Си – Си, Фа – Ми – Си – Си болады. Аккордтар тізбегінің күрделілігі жанрдан жанрға және тарихи кезеңдерге байланысты өзгереді. 1980-2010 жылдардағы кейбір поп және рок әндерінің қарапайым аккордтар тізбегі бар. Фанк негізгі элемент ретінде илем мен ырғақты баса көрсетеді, сондықтан бүкіл фанк әндері бір аккордқа негізделуі мүмкін. Кейбір джаз-фанк әндері екі, үш немесе төрт аккордты аспаптық тізбекке негізделген. Кейбір панк және хардкор панк әндерінде тек бірнеше аккорд қолданылады. Ал, бибоп-джаз әндері әр тақтада бір немесе екі аккордты алмастыратын 32 тақты ән формасына ие болуы мүмкін.
In a musical composition, a chord progression or harmonic progression (informally chord changes, used as a plural) is a succession of chords. Chord progressions are the foundation of harmony in Western musical tradition from the common practice era of Classical music to the 21st century. Chord progressions are the foundation of popular music styles (e. g., pop music, rock music), traditional music, as well as genres such as blues and jazz. In these genres, chord progressions are the defining feature on which melody and rhythm are built. In tonal music, chord progressions have the function of either establishing or otherwise contradicting a tonality, the technical name for what is commonly understood as the "key" of a song or piece. Chord progressions, such as the extremely common chord progression I V vi IV, are usually expressed by Roman numerals in Classical music theory. In many styles of popular and traditional music, chord progressions are expressed using the name and "quality" of the chords. For example, the previously mentioned chord progression, in the key of E major, would be written as E major–B major–C minor–A major in a fake book or lead sheet. In the first chord, E major, the "E" indicates that the chord is built on the root note "E" and the word "major" indicates that a major chord is built on this "E" note. In rock and blues, musicians also often refer to chord progressions using Roman numerals, as this facilitates transposing a song to a new key. For example, rock and blues musicians often think of the 12 bar blues as consisting of I, IV, and V chords. Thus, a simple version of the 12 bar blues might be expressed as I–I–I–I, IV–IV–I–I, V–IV–I–I. By thinking of this blues progression in Roman numerals, a backup band or rhythm section could be instructed by a bandleader to play the chord progression in any key. For example, if the bandleader asked the band to play this chord progression in the key of B major, the chords would be B B B B, E E B B, F E B B. The complexity of a chord progression varies from genre to genre and over different historical periods. Some pop and rock songs from the 1980s to the 2010s have fairly simple chord progressions. Funk emphasizes the groove and rhythm as the key element, so entire funk songs may be based on one chord. Some jazz funk songs are based on a two , three , or four chord vamp. Some punk and hardcore punk songs use only a few chords. On the other hand, bebop jazz songs may have 32 bar song forms with one or two chord changes every bar.
Негізгі теория
Кез келген музыкалық нотаға хорд құруға болады. Сондықтан жеті нотадан тұратын диатоникалық гамма жеті негізгі диатоникалық үштіктерді қамтамасыз етеді, гамманың әрбір сатысы өзінің хордының тамырына айналады. E нотасына құрылған хорд – бұл қандай да бір түрдегі E хорды (мажор, минор, кемітілген және т.б.). Хорд прогрессиясында үш нотадан артық ноталар да болуы мүмкін, мысалы, жетінші хорд (V7 ерекше жиі кездеседі, себебі ол I-ге аяқталады) немесе кеңейтілген хорд. Кез келген нақты хордтың гармониялық функциясы, ол қолданылатын хорд прогрессиясының контекстіне байланысты.
A chord may be built upon any note of a musical scale. Therefore, a seven note diatonic scale allows seven basic diatonic triads, each degree of the scale becoming the root of its own chord. A chord built upon the note E is an E chord of some type (major, minor, diminished, etc.) Chords in a progression may also have more than three notes, such as in the case of a seventh chord (V7 is particularly common, as it resolves to I) or an extended chord. The harmonic function of any particular chord depends on the context of the particular chord progression in which it is found.
Диатоникалық және хроматикалық акордтар
Кез келген мажор шкаласының диатоникалық үйлесімділігі үш мажор үштігін құрайды, олар бірінші, төртінші және бесінші шкалалық дәрежелерге негізделген. Бұл үштіктер тоник хоры (римдік сандық талдауда "I" символымен белгіленеді), субдоминант хоры (IV) және доминант хоры (V) деп аталады. Бұл үш үштік сол шкаланың барлық ноталарын қамтиды, сондықтан олар осы ноталарды үйлесімдей алады. Көптеген қарапайым дәстүрлі музыка, халық музыкасы және рок-н-ролл әндері тек осы үш хорд түрін қолданады (мысалы, The Troggs-тің "Wild Thing" әні, ол I, IV және V хордтарын пайдаланады). Сол мажор шкаласында үш минор хоры да бар, олар супертоникалық хор (ii), медианталық хор (iii) және субмедианталық хор (vi). Бұл хорлар бір-бірімен салыстырмалы минор тональностьтағы үш мажор хорымен ұқсас қатынаста болады, сондықтан оларды салыстырмалы минордың бірінші (i), төртінші (iv) және бесінші (v) дәрежелері ретінде қарастыруға болады. Мысалы, C мажордың салыстырмалы миноры – A миноры, ал A минорының тональностьсында i, iv және v хордтары – A миноры, D миноры және E миноры болады. Іс жүзінде, минор тональностьда доминант хорының үшінші нотасы көбінесе бір жарты тонға көтеріліп, мажор хорын (немесе жетінші нотасы қосылса, доминант жетінші хорын) құрайды. Сонымен қатар, мажор шкаласының жетінші дәрежесі (яғни, жетекші тон) кішірейтілген хорды (vii) құрайды. Хорда диатоникалық шкаладан тыс ноталар, яғни хроматикалық ноталар да болуы мүмкін. Ең қарапайым халық әндеріндегі ең негізгі хроматикалық өзгеріс – ii хорының үшіншісі бір жарты тонға көтерілгенде пайда болатын төртінші дәрежелі нотаның көтерілуі. Мұндай хорд әдетте V хорының екінші доминанты (V/V) ретінде жұмыс істейді. Кейбір жағдайларда, жаңа тональностьқа модуляция жасау үшін хроматикалық ноталар енгізіледі. Бұл өз кезегінде кейіннен бастапқы тональностьға оралуға әкелуі мүмкін, сондықтан хорлардың бүкіл тізбегі кеңейтілген музыкалық форманы және қозғалыс сезімін құруға көмектеседі.
The diatonic harmonization of any major scale results in three major triads, which are based on the first, fourth, and fifth scale degrees. The triads are referred to as the tonic chord (in Roman numeral analysis, symbolized by "I"), the subdominant chord (IV), and the dominant chord, (V), respectively. These three triads include, and therefore can harmonize, every note of that scale. Many simple traditional music, folk music and rock and roll songs use only these three chord types (e. g. The Troggs' "Wild Thing", which uses I, IV and V chords). The same major scale also has three minor chords, the supertonic chord (ii), mediant chord (iii), and submediant chord (vi), respectively. These chords stand in the same relationship to one another (in the relative minor key) as do the three major chords, so that they may be viewed as the first (i), fourth (iv) and fifth (v) degrees of the relative minor key. For example, the relative minor of C major is A minor, and in the key of A minor, the i, iv and v chords are A minor, D minor and E minor. In practice, in a minor key, the third of the dominant chord is often raised by one semitone to form a major chord (or a dominant seventh chord if the seventh is added). In addition, the seventh degree of the major scale (i. e. the leading tone) forms a diminished chord (vii). A chord may also have chromatic notes, that is, notes outside of the diatonic scale. Perhaps the most basic chromatic alteration in simple folk songs is the raised fourth degree that results when the third of the ii chord is raised one semitone. Such a chord typically functions as the secondary dominant of the V chord (V/V). In some instances, chromatic notes are introduced to modulate to a new key. This in turn may lead to a resolution back to the original key later on, so that the entire sequence of chords helps create an extended musical form and a sense of movement.
Өңдеулер
Мүмкін өрлеу жолдары көп болғанымен, практикада өрлеулер көбінесе бірнеше такттың ұзындығымен шектеледі және кейбір өрлеулер басқаларынан артықшылыққа ие. Аккордтық өрлеу қалай анықталады дегенде де белгілі бір мода болады (мысалы, 12 тактты блюз өрлеуі) және бұл тіпті бүкіл жанрды анықтауға көмектесе алады. Батыс классикалық нотациясында аккордтар римдік сандармен белгіленеді. Фигуралық бас сияқты, аккорд тізіміне дейін басқа да аккордты жазу түрлері ойлап табылды. Бұлар көбінесе импровизацияға мүмкіндік береді, тіпті талап та қоюы мүмкін.
Although there are many possible progressions, in practice, progressions are often limited to a few bars' lengths and certain progressions are favored above others. There is also a certain amount of fashion in which a chord progression is defined (e. g., the 12 bar blues progression) and may even help in defining an entire genre. In western classical notation, chords are numbered with Roman numerals. Other types of chord notation have been devised, from figured bass to the chord chart. These usually allow or even require a certain amount of improvisation.
Қарапайым үдерістер
Диатоникалық шкалалар, мысалы, мажор және минор шкалалары, кең таралған аккордтарды құруға өте ыңғайлы, себебі олар көптеген таза квинталарды қамтиды. Мұндай шкалалар гармония музыканың маңызды бөлігі болып табылатын аймақтарда басым, мысалы, батыс классикалық музыкасының жалпы қағидалар кезеңінде. Араб және үнді музыкасын қарастырғанда, диатоникалық шкалалар қолданылатын болса да, диатоникалық емес шкалалар да бар. Бұл музыкада аккордтар алмаспайды, әрқашан бастапқы аккордта қалады – бұл қасиет хард-рок, хип-хоп, фанк, диско, джаз сияқты музыка жанрларында да байқалады. Екі аккордтың кезектесуі аккордтық прогрессияның ең қарапайым түрі болып саналады. Көптеген танымал шығармалар бір шкала шеңберіндегі екі аккордты қайталау арқылы гармониялық тұрғыдан құрылған. Мысалы, The Isley Brothers тобының "Shout" әнінде I–vi аккордтары жиі қолданылады.
Diatonic scales such as the major and minor scales lend themselves particularly well to the construction of common chords because they contain many perfect fifths. Such scales predominate in those regions where harmony is an essential part of music, as, for example, in the common practice period of western classical music. In considering Arab and Indian music, where diatonic scales are used, there are also available a number of non diatonic scales, the music has no chord changes, remaining always upon the key chord, an attribute which has also been observed in hard rock, hip hop, funk, disco, jazz, etc. Alternation between two chords may be thought of as the most basic chord progression. Many well known pieces are built harmonically upon the mere repetition of two chords of the same scale. The Isley Brothers' "Shout" uses I–vi throughout.
1950 жылдардың өсуі
I–IV–V прогрессиясын кеңейтудің тағы бір әдеттегі жолы – алтыншы сатының аккордын қосу, нәтижесінде I–vi–IV–V немесе I–vi–ii–V тізбегі пайда болады, бұл кейде 50-ші жылдардың прогрессиясы немесе ду-уоп прогрессиясы деп аталады. Бұл прогрессия классикалық музыканың бастапқы кезеңдерінен бері қолданылып келеді және содан кейін Роджерс пен Харттың "Көк Ай" (1934) және Хоаги Кармайклдың "Жүрек және жан" (1938) сияқты хиттерді тудырды. Поп музыканың бағытына енгеннен кейін, ол бөлімдер бойынша қолданыла берді, мысалы, The Beatles тобының "Бақыт – жылы мылтық" әнінің соңғы бөлігінде.
Another common way of extending the I–IV–V progression is by adding the chord of the sixth scale degree, giving the sequence I–vi–IV–V or I–vi–ii–V, sometimes called the 50s progression or doo wop progression. This progression had been in use from the earliest days of classical music and then generated popular hits such as Rodgers and Hart's "Blue Moon" (1934) and Hoagy Carmichael's "Heart and Soul" (1938). Taken up into the pop mainstream, it continued to be used sectionally, as in the last part of The Beatles' "Happiness Is a Warm Gun".
Дөңгелектің өрлеуі
Бұл прогрессияларға ii акордын қосу олардың дөңгелек прогрессияның қарапайым формаларын құрайтын тартымдылығын күшейтеді. Бұл прогрессиялар бесіншілер шеңберімен аталды және "көтеріңкі төртінші немесе түсірілген бесінші қатынастағы жақын тамырлардан" тұрады. Мысалы, vi–ii–V–I тізбегі әр келесі акорды алдыңғысына қарағанда төртінші биіктікте көтеріледі. Жақын гармониялық байланыстарға негізделген мұндай қозғалыс, "күдісіз, барлық гармониялық прогрессиялардың ең көп таралған және ең күштісі" болып табылады. Ықшам циклдік прогрессиялар тоникадан бастап барлық жеті диатоникалық акорды қамтитын шеңберді аяқтайтын акорлар тізбегін таңдау арқылы жасалуы мүмкін, себебі олар гамманың қадамдарын қайталайды, сондықтан гамманың өзі бас партиясы болады. 17 ғасырда, "бастапқы вариациялар" үшін төмен түсетін бас партиялары бағаланды, сондықтан Пахельбельдің каноны төмен түсетін мажор гаммасының өте ұқсас үйлесімдерін қамтиды. Ең қарапайым түрінде, бұл төмендеу тізбегі I–vi–IV–V сияқты жоғарыда сипатталған тізбекке III немесе V акордын қосу арқылы кеңейтілуі мүмкін. Бұл акорд жетінші сатыны үйлестіруге мүмкіндік береді, демек I–VII–VI бас партиясын үйлестіруге мүмкіндік береді.
Introducing the ii chord into these progressions emphasises their appeal as constituting elementary forms of circle progression. These, named for the circle of fifths, consist of "adjacent roots in ascending fourth or descending fifth relationship"—for instance, the sequence vi–ii–V–I ascends with each successive chord to one a fourth above the previous. Such a motion, based upon close harmonic relations, offers "undoubtedly the most common and the strongest of all harmonic progressions". Short cyclical progressions may be derived by selecting a sequence of chords from the series completing a circle from the tonic through all seven diatonic chords: because they follow the steps of the scale, making the scale itself a bassline. In the 17th century, descending bass lines found favour for "divisions on the ground", so that Pachelbel's canon contains very similar harmonizations of the descending major scale. At its simplest, this descending sequence may simply introduce an extra chord, either III or V, into the I–vi–IV–V type of sequence described above. This chord allows the harmonization of the seventh degree, and so of the bass line I–VII–VI
Равельдің G мажордағы фортепиано концертінің бірінші бөлімінің соңғы тактері төмендейтін аралас гамманы (фригиялық мажор) үйлестіруді көрсетеді. Осы ерекше жағдайда Равель мажор триадаларының параллель тізбесін қолданды (G F E D C B A G).
The finale measures of the first movement of Ravel's Piano Concerto in G feature the harmonization of a descending hybrid scale (phrygo major). In this special case, Ravel used a parallel series of major triads (G F E D C B A G).