Генрих II-нің 1166 жылғы Кларендон жарлығы: Англия құқығының жаңаруы
Assize of Clarendon
1166 ж. Генрих II-нің Кларендон жарлығы: Англия заңдарын өзгертіп, әділ төреліктерді (jury) енгізді. Фелиондық істердегі сот жүйесін реформалады. Тарихы, маңызы.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
1166 жылы Англияның Генрих II актісі
1166 act of Henry II of England
Кларендон соты – 1166 жылы Англияның Генрих II актісі, ол ағылшын құқығын өзгертуге бастап, әлемнің көптеген елдерінде қазылар алқасы арқылы сот жүргізілуіне және ассиз сотының құрылуына әкелді. Бұрынғы сот жүйелерінде, әсіресе ауыр қылмыстар бойынша, айыпталушының тағдыры сынақ арқылы, жекпе-жек арқылы немесе куәгерлер арқылы (қасам жеу арқылы сот) шешілген. Мұндай соттарда дәлелдер, тексерулер және тергеулер қарапайым адамдар, рыцарьлар немесе еркін азаматтардың куәлігі бойынша жүргізілген. Кларендон сотынан кейін қазылар алқасы жүйесі дамыды, бірақ кейбір тарихшылар осы актіге дейін де осы жүйенің бастаулары болғанын айтады. Кларендон соты бірден бұл өзгеріске алып келмеді; жекпе-жек арқылы сотталу 1819 жылға дейін ресми түрде тоқтатылмады, бірақ ол кезде ол қолданыстан мүлдем шығып қалған еді. Ассиз сотының аты Уилтширдегі Кларендон сарайынан шыққан, осы сарайда ол жарияланды.
The Assize of Clarendon was an act of Henry II of England in 1166 that began a transformation of English law and led to trial by jury in common law countries worldwide, and that established assize courts. Prior systems for deciding the winning party in a case, especially felonies, included trial by ordeal, trial by battle, or trial by compurgation (trial by oath), in which evidence, inspection, and inquiry was made under oath by laymen, knights or ordinary freemen. After the Assize of Clarendon trial by jury developed, though some historians say beginnings of the jury system predate this act. The Assize of Clarendon did not lead to this change immediately; recourse to trial by combat was not officially rescinded until 1819, though by then it had fallen out of use. The assize takes its name from Clarendon Palace, Wiltshire, the royal hunting lodge at which it was promulgated.
Сотталған мәселелер
1154 жылы Генрих II Англияның қиын жағдайға тап болған патшалық тағына мұрагер болды. Крест жорықтары толық қарқынымен жүріп жатты, бұл әскери шара ақсүйек жер иелерін жылдар бойы өз қамалдарынан алыс ұстады. Бос және талап етілмеген жерлерге жатақтар келіп қоныстанды; сол кезде Англияда жылжымайтын мүлік тіркеудің орталық кеңсесі болмағандықтан, және қай феод кімге тиесілі екенін анықтау адамдардың есте сақтауына жүктелгендіктен, аристократтар үйлеріне мыңдаған шақырым қашықтықта келгенде немесе қайтыс болғанда даулар туды. Тағы бір, тіпті одан да қиын мәселе – король Стефан мен императрица Матильда арасындағы апатты азаматтық соғыс, Анархияның салдары болды. Екі тарап та жалдамалы әскерлерді жалдаған, ал оларға жалақы төлеуге ешкім қалмағанда, көптеген адамдар тонау және басқа да зорлық-зомбылық түрлеріне кенелді. Жергілікті биліктің әлсіреуінен кейін қылмыс өршиді. Король мен императрица арасындағы жанжал меншік құқығына қатысты қосымша мәселелерді тудырды; қауымдар бөлінген сайын, екі тарап та өз қолдаушыларын қарсыластарының жерлерімен сыйлауға дайын болды. Соңында, Католик шіркеуіне қатысты ұзақ жылдар бойы шешілмей келген мәселелер болды, бұл Кентербери архиепископы Томас Бекеттің өлімімен аяқталды. Король үшін мәселе шіркеудің «патшалық ішінде патшалық» сияқты әрекет етуі болды, яғни Генрихтің заңдарына толық бағынбауы. Шіркеу өз сот жүйесін жүргізді, ол Генрихке емес, Рим папасына бағынды; ол ірі жер иесі және үлкен мүдделерді қорғайтын күшті ұйым болды. Генрих корольдік билікті дін қызметкерлерінің есебінен күшейтетін әділдік жүйесін құруға ұмтылды.
In 1154, Henry II inherited the throne of a troubled England. In full swing were the Crusades, a military endeavour that kept noble landowners away from their castles for years at a time. Unoccupied and unclaimed land invited squatters; since there was no central recording office for real property in England at the time, and sorting out who owned what fief was entrusted to human memory, disputes arose when aristocrats returned or died thousands of miles from home. Another, even more, serious was the aftermath of The Anarchy, a disastrous civil war between King Stephen and the Empress Matilda. The two factions had hired mercenary soldiers, and when there was no one left to pay them, many resorted to robbery and other forms of violence as a profession. Crime followed the breakdown of the local authority. The quarrel between the King and the Empress created more property troubles; as communities were divided, both factions were happy to reward their supporters with the lands of the local opponents. Finally, there was the long standing difficulty involving the Catholic Church, which culminated in the murder of Thomas Becket, the Archbishop of Canterbury. The problem for the King was that the Church acted like an imperium in imperio, a "kingdom within a kingdom", only partially, if at all, subject to Henry's laws. The church operated its own court system, which answered not to Henry but to the Pope; it was a large landowner and a powerful vested interest. Henry wished to establish a system of justice that would enlarge the power of the Crown at the expense of the clergy.
Сот отырыстары
Сондықтан Генрих түрлі сот отырыстарын жариялады (яғни, тұрақты орналасқан емес, қалаларда белгілі бір уақытта жиналатын соттар). Ең маңыздысы және жалпысы – 1166 жылы шығарылған Кларендонның ассизі. Басқалары, «ұсақ» ассиздер, тиісінше, жаңа иеліктен айырылу, атадан қалған мүлік және соңғы тағайындама ассиздері, нақтырақ шешімдер берді. Ең танымал ассиз жаңа иеліктен айырылу ассизі болды, ол француз құқығында «жақындағы иеліктен айырылу ассизі» деген мағынаны білдірді. Жерінен жақында қуылғандар осы ассизге жүгіну арқылы оның пайдалану құқығын қайта ала алды, бұл сот процесінде жаңа тәсілге әкелді. Патшаның шерифі жергілікті жердің он екі «заңмен адал адамын» шақырып, олардың өз білімі бойынша, мүлікке кімнің құқығы бар екенін анықтауға міндеттеді. Осы жаңа тәсіл, азаматтық құқықтағы шағын қазылар алқасының бастауы, крест жорықтары мен азаматтық соғыстың мүлік құқықтарына әкелген хаосты тоқтатуға бағытталған. Генрихтің нағыз шеберлігі, алайда, қылмыстық әділеттегі жаңалықтарында көрінеді. Генрих аудандық судьяларға теңестірілген «айрық соттарды» тағайындады, олар қаладан қалаға сапар шекті. Олар келгенде, олар да шерифке айналасындағы он екі ер адамды шақыруды өтінді. Осы он екі ер адам үлкен қазылар алқасының прототипі болды. Нортгемптонның (1176 ж.) ассизі оларға жалған ақша жасау, жалған куәлік беру және өрт қоюды қосты. Ант беріп, қылмысты жасамағанын айтқан және жеткілікті мөлшерде көршілерінің оған сенгенін растаған күдікті ақталды. Айыпталушыға қатысты үлкен қазылар алқасының шешімінен кейін сот процесі болмайтын. Айыпталушыға қол жетімді жалғыз сот – дәстүрлі сот, атап айтқанда, Кларендонның ассизінде «су арқылы сынау». Дегенмен Генрих бұл сынақтың нәтижесіне көп сенбеді. Сынақ арқылы сотталған бақытсыз қылмыскер әдетте жазаланды. Алайда Нортгемптонның (1176 ж.) ассизі сынақтан өтпегендерге бұрынғы жазаға – бір аяқты жоғалтуға қоса, оң қолды жоғалту жазасын қосты. Бұл сот үкімінің міндетті түрде өлім жазасына әкелмейтінін білдіреді. Бірақ тіпті сынақтан ақталған күдікті де елден қуылды. Басқаша айтқанда, үлкен қазылар алқасының іс жүргізуі нақты сот болды; олар айыптаған әркім қандай да бір жазаға тартылды, ал қоғам «жүздіктің он екі адал адамының анттарымен» – егер рыцарьлар болмаса, он екі заңмен адал ер адамның анттарымен сотталды.
Henry, therefore, promulgated various assizes (i. e. courts that convened in a town periodically, rather than being permanently established). The primary and most general one, the Assize of Clarendon was issued in 1166. Others, the "petty" assizes known respectively as the assize of novel disseisin, of mort d'ancestor, and of darrein presentment gave more specific relief. The most popular one became the assize of novel disseisin, which in Law French meant something close to the "assize of recent dispossession". Those who had been recently put out of their lands could recover the beneficial use of them by resorting to this assize, which led to a then innovative method of trial. Twelve "of the more lawful men" of the locality were summoned by the king's sheriff to determine, upon their own knowledge, who was entitled to the property. This innovative method of proceeding, the origin of the civil petit jury at common law, was aimed at the chaos introduced into property rights by crusade and civil war. Henry's true measure of cleverness, though, is on display in his innovations in criminal justice. Henry appointed "justices in eyre", the counterpart of circuit judges, to travel from town to town. When they arrived, they too called upon the sheriff to summon twelve free men from the surrounding areas. These twelve free men were a prototype of a grand jury. To these the Assize of Northampton (1176) added counterfeiting, forgery, and arson. Under compurgation, an accused person who swore he did not commit the crime, and who found a sufficient number of his neighbours to swear that they believed him, was acquitted. Compurgation was no longer available in charges brought by the grand jury. The only trial available to the defendant remained the traditional trial by ordeal, specifically in the Assize of Clarendon, "the ordeal of water". Nevertheless, Henry did not put much faith in the results of the ordeal. The unfortunate felon who was convicted through the ordeal was typically executed. However, the Assize of Northampton (1176) provided that the loss of the right hand shall be added to a previous punishment of the loss of one foot for those who failed the ordeal. This implies that execution was not the inevitable result of a conviction. But even if the indicted culprit was acquitted in the ordeal, he was banished from the kingdom. In other words, the proceedings by the grand jury were the actual trial; everyone it accused was punished in some way, and the community was rid of the malefactor, one way or another, as adjudicated "by the oath of twelve knights of the hundred—or, should knights not be present, by the oath of twelve lawful freemen".
Сот төрелігінің әсері
Бұл шаралар билікті жергілікті барондықтардан патша сарайы мен судьялардың қолына көшіруге көп үлес қосты. 1215 жылы төртінші Латеран кеңесінде дін қызметкерлеріне сынақ арқылы сотталуға қатысуға тыйым салынды. Осы мерзімнен бастап, үлкен жюри айыптағаннан кейін сот процестері де жюрилердің қатысуымен жүргізілді. Англияның әділет жүйесінде болған үлкен өзгерістер қарсылықсыз болған жоқ. Англия халқының алтыдан бір бөлігін құраған дін қызметкерлерінің юрисдикциясы бойынша патша мен Беккет арасындағы басты дау болды. Наразы ақсүйектер Генридің реформаларын Жохан патшаға таңған Магна Карты арқылы кері қайтаруға тырысты, бірақ сол кезде реформалар тым алға басып, олар алмастырған жүйеден жоғары екені анық болғандықтан, реакция күштері көпке тарауға мүмкіндік алған жоқ. Генрих II-нің реформалары ортақ құқық бойынша сот жүйесіне негіз салды.
These proceedings did much to transfer power out of the hands of local barons and into the hands of the royal court and its judges. In 1215, moreover, the Fourth Lateran Council forbade clergymen from participating in a trial by ordeal. After this date, trials after an indictment by the grand jury were conducted by juries as well. The large changes wrought in the English system of justice did not go unchallenged. The dispute of jurisdiction over the one sixth of the population of England who were clergy was the chief grievance between the king and Becket. Disgruntled peers attempted to undo Henry's reforms by the Magna Carta forced on King John, but by that time the reforms had progressed too far—and their superiority over the system they had replaced was too obvious—for the forces of reaction to gain much ground. Henry II's reforms laid the groundwork for the system of trials in common law.