Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Австриялық жазушы және ақын
Austrian writer and poet
Питер Розеггер (түпнұсқасы Россеггер) (31 шілде 1843 – 26 маусым 1918) – Штирия провинциясының Криглах қаласынан шыққан австриялық жазушы және ақын. Ол тау шаруасының ұлы болып дүниеге келді және Альп тауларының ормандарында өсті. Розеггер (немесе Россеггер) өте шығармашыл ақын, жазушы, сонымен қатар терең ойлы педагог және болашақты көре білуші болды. Өмірінің соңғы жылдарында оған Австрияның әртүрлі университеттері мен Штирияның астанасы Грац қаласының өкілдері құрмет көрсетті. Ол әдебиет бойынша Нобель сыйлығына үш рет ұсынылған. 1913 жылы Нобель сыйлығын алуға жақын болды және (кем дегенде, Штирия тұрғындары арасында) бүгінгі күнге дейін ұлттық құндылық саналады.
Peter Rosegger (original Roßegger) (31 July 1843 – 26 June 1918) was an Austrian writer and poet from Krieglach in the province of Styria. He was a son of a mountain farmer and grew up in the woodlands and mountains of Alpl. Rosegger (or Rossegger) went on to become a most prolific poet and author as well as an insightful teacher and visionary. In his later years, he was honoured by officials from various Austrian universities and the city of Graz (the capital of Styria). He was nominated for the Nobel Prize in Literature three times. He was nearly awarded the Nobel Prize in 1913 and is (at least among the people of Styria) something like a national treasure to this day.
Ерте өмір
Розеггер Штириядағы Крейглахтың үстіндегі тауларда орналасқан Альпль ауылында шаруа отбасының жеті баласының ағасы болып дүниеге келді. Отбасы Kluppeneggerhof аталған қарапайым 18 ғасырлық Альпілік шаруа үйінде тұрды. Тұрғын жағдайы шаруашылық еді, орталық бөлме тамақтану, ұйықтау және жұмыс істеу үшін қолданылды. Асханада ошақ жағылып, тамақ дайындалатын. Бүгінде шаруа үйі Универсал мұражайының бөлігі, бірақ ғимараттар жиынтығына әлі де жаяу жүру арқылы ғана жетуге болады. Шіркеу де, мектеп те болмағандықтан, Розеггер мен басқа балалар оқу үшін таудан үлкен Сент-Кэтрин ауылына қашықтан баруға мәжбүр болды. Сол жерге жету екі сағатты алды, сондықтан Питердің білімі шектеулі болды, көбінесе бір жарым жыл бойы оны және аймақтың басқа балаларын оқытқан көшпелі мұғалім арқылы алды. Оның дене бітімі әкесі сияқты шаруа болуға қолайлы болмады, себебі ол жиі ауырып, жалпы денсаулығы нашар болды. Сөйтіп, он жеті жасында ол саяхатшы тігіншінің шәкірті болды.
Rosegger was born as the first of seven children of a peasant couple in the village of Alpl, in the mountains above Krieglach, Styria. The family lived in a simple 18th century Alpine farmhouse, called Kluppeneggerhof. Living conditions were modest, the central room was used for eating, sleeping and working. Food was prepared over a hearth in the scullery. The farmhouse is now part of the Universalmuseum Joanneum, but even today the building ensemble can only be reached by foot. Since this little village, consisting only of a handful of farms, had neither a church nor a school, Rosegger and the other children would have had to walk down the mountain to the larger village, St. Kathrein, in order to attend either. The way there takes two hours and as a result, Peter had very limited education, largely provided by a wandering teacher who taught him and other children from the region for a year and a half. His physical constitution was not sufficient for him to become a farmer like his father, as he was often sick and rather frail in general. So, he became understudy of a traveling tailor at the age of seventeen.
Жазушы ретінде табысты
Ол аз ақша тапса да, әдебиетке деген қызығушылығы басым болды. Ол бар күшін кітаптарға жұмсап, көп ұзамай өзі жазуға кірісті. Ақырында оны доктор Свобода шығарған Грац қаласындағы "Тагеспост" газетінің баспашысы таныстырды. Ол Розеггердің авторлық қабілетін танып, оған Грацтағы Сауда және өнеркәсіп академиясында (Akademie für Handel und Industrie) оқуға мүмкіндік берді. Сол жерде Питер фон Райнингхаус оның ұстазы болды. Фон Райнингхаус бай және беделді өнеркәсіпші болды, ал Розеггер өмірінің соңына дейін онымен жеке достықта болды. Дегенмен, ол жүйелі түрде оқымағандықтан оқуы қиын болды, сондай-ақ көптеген пәндер бойынша білімі жеткіліксіз және шашыраңқы болды. 1869 жылы жиырма алты жасында академияны тастап кетті. Ұзақ өтпей, оған әдеби еңбектерін жариялау мүмкіндігі туды, атап айтқанда, бұрын Адалберт Стифтермен жұмыс істеген Густав Хекенаст ұсынды. Питер Розеггер келісіп, оның алғашқы кітабы "Штирия әңгімелері" ("Geschichten aus der Steiermark") 1871 жылы жарық көрді. Содан бері оның барлық шығармалары Хекенаст баспасында жарық көрді. [Мүмкін, Хекенаст қайтыс болғанға дейін ғана: келесі сөйлемді қараңыз?] Хекенаст қайтыс болғаннан кейін Розеггер екі рет баспагерін ауыстырып, ақырында Людвиг Стакманмен келісімге келді, ол оған өте жомарт ұсыныс жасады. Ол әрқашан баспагерлеріне адал болды, ал олардың арасындағы қарым-қатынас достық пен сыйластыққа негізделген. Розеггер 1876 жылы "Heimgarten" журналын шығара бастады, ол ауыл халқына арналған мақалалар мен әңгімелерді ай сайын жариялап, олардың өкілі және түсіндірушісі болды.
His interest in literature prevailed, although he earned little money. He spent what he could afford on books and soon began to write himself. Eventually, he was discovered by the publisher of the Graz based newspaper, Tagespost, published by Dr. Svoboda. He realized Rosegger's talent as an author and enabled him to attend the Akademie für Handel und Industrie (Academy for Trade and Industries) in Graz. There, Peter von Reininghaus became his mentor. Von Reininghaus was a wealthy and influential industrialist, and Rosegger had a personal friendship with him for the rest of his life. However, he had a hard time studying, as he was not used to attending school regularly, and had little, and fragmentary, knowledge in many disciplines. He left the academy in 1869 at the age of twenty six. Soon after that, he was offered a chance to publish his literary works, namely by Gustav Heckenast, who had worked with Adalbert Stifter before. Peter Rosegger accepted, and his first book, Geschichten aus der Steiermark ("Tales from Styria"), was released in 1871. From then on, all of his works were published by Heckenast. [Presumably only until Heckenast's death: see next sentence?] Rosegger changed to a new publisher twice after Heckenast's death, eventually ending up with Ludwig Staackmann, who made him a most generous offer. He had always been very faithful towards his publishers, and the relationship between them was one of friendship and familiarity. Rosegger started to publish Heimgarten in 1876, a monthly journal with articles and stories for the people of the country, whose main representative and interpreter he was.
Қасиет-құлқы және жеке өмірі
1873 жылы Розеггер Анна Пихлермен үйленді. Олардың екі баласы болды, бірақ некелері қысқа ғана болды, Анна 1875 жылы бала туғанда қайтыс болды. Бұл Петірге зор әсер етті, оның сол кездегі достарына жазған хаттарынан оны көруге болады. 1879 жылы Розеггер тағы да үйленді: Анна Кнаурмен, одан үш баласы болды және үйлесімді өмір сүрді. Ол сондай-ақ, оның ауруларына көп көмектесті. Ол өз заманының аясында көптеген керемет және ерекше идеяларды дамытты және беймәлім тұлғалармен байланыста болды. Рудольф Фальб, танымал "ай-күн тоқырауы теориясының" авторы, оның мектеп мұғалімі ғана емес, өмір бойы досы болды. Өзін туған жерімен тығыз байланысты сезінгенмен, ол консервативті негізі бар либералды ойшыл болды. Машиналар мен технологияға қызығушылық танытып, берілген христиан ретінде, ол 19 ғасырдың соңындағы шіркеу мен экономикалық дамудың әлеуеті мен артықшылықтарын, сондай-ақ қауіптерін және кемшіліктерін жақсы сезінді. Автор ретінде ол оқырмандарды ойын-сауыққа баулу, білім беру және көмек көрсетуді мақсат тұтты. Ол түрлі жағдайларда ашық түрде қайырымдылыққа шақырды немесе академиялық ортадағы беделін пайдаланды, осылайша бір мектептің (Альпльде, оның туған ауылында) ашылуына, екі шіркеудің (біреуі Мюрццушлагта, екіншісі Санкт-Катрейнде, өртенгеннен кейін қайта салынған) және басқа да игілік шараларға үлес қосты.
In 1873, Rosegger married Anna Pichler. They had two children, but the marriage was short Anna died giving birth in 1875. This affected Peter to a great degree, as is obvious from various letters he wrote to friends in that time. In 1879, Rosegger married again: Anna Knaur, with whom he had three more children and a very harmonious house life. She also cared for him during his many times of sickness. He developed many brilliant and extraordinary ideas from the context of his time, and kept contact with unconventional personalities. Rudolf Falb, the creator of the popular "lunisolar flood theory," was not only his school teacher but remained a lifelong friend. Although feeling strongly connected to his rural homelands, he was a liberal thinker with conservative roots. Fascinated by machines and technology, and being a faithful Christian, he showed a sharp eye for the potentials and advantages, as well as for the dangers and downsides of both the church and the economic development of the late 19th century. As an author he aimed to entertain, to teach and also to help. He called for donations publicly at various occasions or used his influence in academic circles, thus contributing to the founding of one school (in Alpl, his home village), the building of two churches (one in Mürzzuschlag and one in St. Kathrein, rebuilt after it burned down) and other benevolent actions.
Құрметтер
1903 жылы 60 жасқа толғанда Гейдельберг университетінің "Ehrendoktorwürde" (Honoris Causa доктор) атағымен құрметтелді. Вена университеті мен Грац университеті де оған ұқсас атақтар берді, ал неміс императоры Вильгельм II және Австрия императоры Франц Йозеф I Розеггерге құрмет медальдарын табыс етті (атап айтқанда, "Kronenorden 2. Класс" және "Kunst und Wissenschaft үшін құрмет белгісі"). Ол Грац және Венаның құрметті азаматы атанды, ал Франц Йозефтің ізбасары Карл бұрынғы шаруа баласы, қазіргі ұлттық ақынға Франц Йозеф медалін ұсынды, бұл автор үшін ең жоғары награда саналды.
In 1903, at his 60th birthday, he was honoured by receiving the "Ehrendoktorwürde" (Doctor honoris causa) of the University of Heidelberg. The University of Vienna and the University of Graz also awarded him with similar decorations, and the German emperor Wilhelm II, as well as the Austrian emperor Franz Josef I of Austria gave Rosegger medals of honour (namely, the "Kronenorden 2. Klasse" and the "Ehrenabzeichen für Kunst und Wissenschaft"). He became citizen of honour in Graz and Vienna, and Franz Josef's successor Karl presented the ex farmer boy now national poet with the Franz Joseph medal, a high ranking accolade for an author.
Өмірінің соңғы жылдары мен өлімі
Розеггер, жиі және ауыр науқастап жүрген, 1918 жылдың мамыр айында Криглахтағы үйіне қайтып келді, өйткені "орман шаруасының әдемі аңызы" басталган Штирия Альптерінің орманды жерлерінде өмірден өтуді қалаған. Оның туған үйі, 1902 жылы Альпта құрылуына көмектескен "Орман мектебі" (Waldschule) және 1918 жылы қайтыс болғанға дейін тұрған Криглахтағы үйі қазір мұражайлар. Оның туған жері (Криглах пен Мюрццушлагтың оңтүстігіндегі Фишбах Альптерінің таулары) бүгінде ол берген "Вальдгейм" ("Ормандағы үй") деген атпен белгісіз түрде аталады. Аймақтағы туризм индустриясы әлі де Розеггердің оқырмандар арасындағы берік танымалдылығынан пайда көріп отыр.
Rosegger, who had been ill frequently and seriously, travelled back to his home in Krieglach in May 1918 in order to die where "the beautiful legend of the forest farmer boy" had once begun, in the woodlands of the Styrian Alps. His birth house, the former "Forest School" (Waldschule) he helped to found in Alpl in 1902 and his house in Krieglach, where he lived until his death in 1918, are museums today. The region where he came from (the mountains of the Fischbacher Alps south of Krieglach and Mürzzuschlag) are now unofficially named "Waldheimat" ("Home in the Forest") after the name he gave it himself. The tourism industry in the region still profits from Rosegger's enduring popularity among readers.