Кіріспе
Латын әріптері A және E-нің біріктірілісі, латын жазуының біріктірілісі. Æ (кіші әріп: æ) – a және e әріптерінен құрылған белгі, бастапқыда латын дифтонгы ae-ні көрсететін біріктіріліс. Кейбір тілдерде, оның ішінде дания, норвегия, исландия және фарер тілдерінде, бұл әріп жеке әріп ретінде қабылданып, мәртебесі көтерілді. Бұрынғы швед тілінде де қолданылған, бірақ кейін ä-ге ауыстырылған. Қазіргі Халықаралық фонетикалық әліпбиде ол жуық ашық алдыңғы дөңгеленбеген дауысты дыбысын (мысалы, ағылшын тіліндегі "cat" сөзіндегі 'a' дыбысы) көрсету үшін пайдаланылады. Диакритикалық түрлері: Ǣ/ǣ, Ǽ/ǽ, Æ̀/æ̀, Æ̂/æ̂ және Æ̃/æ̃. Ежелгі ағылшын латын әліпбиінде бұл әріп англосаксон футорк рунасы ᚫ-дан кейін "көк ағаш" деген мағына беретін æsc деп аталды; ағылшын тіліндегі дәстүрлі атауы әлі де күл немесе æsh, егер лигатура қолданылса.
the Latin script ligature
Æ (lowercase: æ) is a character formed from the letters a and e, originally a ligature representing the Latin diphthong ae. It has been promoted to the status of a letter in some languages, including Danish, Norwegian, Icelandic, and Faroese. It was also used in Old Swedish before being changed to ä. The modern International Phonetic Alphabet uses it to represent the near open front unrounded vowel (the sound represented by the 'a' in English words like cat). Diacritic variants include Ǣ/ǣ, Ǽ/ǽ, Æ̀/æ̀, Æ̂/æ̂ and Æ̃/æ̃. As a letter of the Old English Latin alphabet, it was called æsc, "ash tree", after the Anglo Saxon futhorc rune ᚫ which it transliterated; its traditional name in English is still ash, or æsh if the ligature is included.
Латын тілі
Классикалық латын тілінде AE комбинациясы дифтонгты көрсетеді, оның айтылуы қазіргі ағылшын тілінің көптеген диалектілеріндегі ұзын i дыбысына ұқсас. Классикалық және қазіргі заманғы практикада әр әріп жеке жазылады, бірақ лигатура орта ғасырлық және жаңа заманғы жазбаларда қолданылған, өйткені æ Рим империясы кезеңінде қарапайым дауыстыға дейін қысқартылған. Кейбір орта ғасырлық жазу үлгілерінде лигатура ę түрінде жеңілдетілді, яғни ogonek белгісі бар e, бұл e caudata (латын тілінде "құйрықты e") деп аталады. Бұл одан әрі қарапайым e болып айналдырылды, бұл айтылудың өзгеруіне ықпал еткен немесе одан әсер көрген болуы мүмкін. Дегенмен, лигатура әлі де діни кітаптарда және музыкалық ноталарда жиі кездеседі.
Француз тілі
Қазіргі француз алфавитінде æ (e dans l'a, 'e in the a' деп аталады) латын және грек тілдерінен алынған curriculum vitæ, et cætera, ex æquo, tænia сияқты сөздерді және Лэтиция есімін жазу үшін қолданылады. Ол Серж Гинсбургтің "Elaeudanla Téïtéïa" әнінде де кездеседі, онда Лэтиция есімінің француз тіліндегі жазылуы былай берілген: "L, A, E dans l'A, T, I, T, I, A".
Ағылшынша
Ағылшын тілінде лигатура қолданылуы әртүрлі орындарда және жағдайларда өзгеше болады, бірақ ол салыстырмалы түрде сирек кездеседі. Қазіргі типографияда, егер технологиялық шектеулер æ-ні қолдануды қиындатса (мысалы, теріс машиналарды, телеграфтарды немесе ASCII-ді пайдалануда), диграф ae көбінесе оның орнына қолданылады. Америка Құрама Штаттарында лигатура мәселесі көп жағдайда "e" әрпімен жайлатылған жазу арқылы шешіледі, бұл œ үшін де осылай болды. Дегенмен, қолданылуы өзгеріп отыруы мүмкін; мысалы, орта ғасырлық қазіргі кезде ортағасырлықтан (және ескірген ортағасырлықтан) тіпті Ұлыбританияда да жиі кездеседі, бірақ археология археологиядан, тіпті АҚШ-та да артықшылыққа ие. Олардың ұзақ тарихын ескере отырып, лигатуралар кейде архаизмді көрсету үшін немесе тарихи дереккөздердің сөздік цитаталарында қолданылады; мысалы, мұндай жағдайларда dæmon және æther сияқты сөздер осылай жазылады. Лигатура 19 ғасырғы қабір тастарында кездеседі, ол "жасында (ы)" деген мағына беретін "ætate" сөзінің қысқартылған түрі: "Æ xxYs, yyMs, zzDs". Ол сондай-ақ ресми типографияда (шақыру қағаздары, қаулылар, хабарламалар және кейбір мемлекеттік құжаттарда) жиі қолданылады; мысалы, Сот циркуляры 21-ші ғасырдың басына дейін орфопедиялық орфографияны қолдануды жалғастырды. Нумизматикада "Æ" латын тілінен алынған "бронза" сөзінің аббревиатурасы ретінде қолданылады (aes, aere ablative – "бронзадан"). Ежелгі ағылшын тілінде æ әрпі a мен e арасындағы дыбысты білдіреді, бұл қазіргі ағылшын тілінің көптеген диалектілеріндегі "cat" сөзінің қысқа "a" дыбысына ұқсас. Егер ұзын дауыстылар қысқа дауыстылардан ажыратылса, ұзын түрі макронмен (ǣ) немесе, сирек жағдайда, жіті белгімен (ǽ) көрсетіледі.
Осетия
Осетин тілі 1923 жылдан 1938 жылға дейін латын әліпбиін қолданған кезде æ әрпін пайдаланған. Содан бері осетин тілі кириллица әліпбиін қолданады, онда сол сияқты көрінетін әріптер (Ӕ және ӕ) бар. Ол ортаңғы дауысты (шва) ретінде айтылады.
Оңтүстік Америка тілдері
Ә әріпі Чилидегі кавескар тілінің ресми жазу жүйесінде, сондай-ақ Огнен Жер тіліндегі яган тілінде қолданылады.
Халықаралық фонетикалық әліпби
Символ Халықаралық фонетикалық әліпбиде (IPA) қазіргі ағылшын тілінің көптеген диалектілеріндегі "мысық" сөзі сияқты, жақын ашық алдыңғы дөңгеленбеген дауысты дыбысын белгілеу үшін де қолданылады – бұл дыбыс көне ағылшын әрпімен көрсетілген болуы мүмкін. IPA-да ол әрқашан кішкентай әріппен жазылады. – бұл IPA әрпінің үстіне жазылатын белгі. Урал тілдерінің фонетикалық әліпбиінде (UPA) æ символымен байланысты төрт қосымша символ бар, оларды төмендегі Unicode кестесінде қараңыз.
Кирилл қарпі
Кирилл мәтіндерінде (мысалы, интернеттегі осетин сайттарында) кирилл әріптері Ӕ және ӕ орнына латын әріптері жиі қолданылады.