Кіріспе

Еуро ресми валюта болып табылатын аймақ – Еуроаймақ (ЕА), Еуропалық Одақтың (ЕО) 20 мүше мемлекетінің валюталық одағы. Бұл мемлекеттер еуроны (€) негізгі валютасы және жалғыз заңды төлем құралы ретінде қабылдап, Экономикалық және монетарлық одақтың (ЭМО) саясатын толыққанды жүзеге асырды. Еуроаймақтың 20 мүшесі: Австрия, Бельгия, Хорватия, Кипр, Эстония, Финляндия, Франция, Германия, Грекия, Ирландия, Италия, Латвия, Литва, Люксембург, Мальта, Нидерланды, Португалия, Словакия, Словения және Испания. Еуроаймаққа кірмеген ЕО-ның жеті мүшесі: Болгария, Чехия, Дания, Венгрия, Польша, Румыния және Швеция. Олар өздерінің ұлттық валюталарын пайдалануды жалғастырады, алайда Даниядан басқа барлық мемлекеттер еуроға қатысу критерийлерін орындағаннан кейін оған қосылуға міндетті. ЕО-ға мүше емес мемлекеттердің ішінде Андорра, Монако, Сан-Марино және Ватикан Еуропалық Одақпен еуроны ресми валюта ретінде пайдалану және өз монеталарын шығару туралы келісімдерге қол қойды. Сонымен қатар, Косово және Черногория өздерінің валюталарын шығармай, айналыстағы еуроға сүйене отырып, біржақты түрде еуроны қабылдады. Алайда, бұл алты елдің еуроаймақтың ешбір институтында өкілдігі жоқ. Еурожүйе – еуроаймақтың ақша-кредиттік органы, Еуротоп – валюталық одақтың фискалдық саясатын қалыптастыратын қаржы министрлерінің бейресми органы, ал Еуропалық орталық банктер жүйесі – еуроаймақ және еуроаймаққа кірмеген ЕО мүшелері арасындағы фискалдық және ақша-кредиттік ынтымақтастыққа жауапты. Еуропалық Орталық Банк (ЕОБ) еуроаймақ үшін ақша-кредиттік саясатты жүргізеді, базалық пайыздық ставканы белгілейді және еуро банкноттары мен монеталарын шығарады. 2007–2008 жылдардағы қаржы дағдарысынан кейін еуроаймақ мүше мемлекеттерге экономикалық реформалар жүргізу үшін шұғыл несие беру шараларын енгізді және пайдаланады. Еуроаймақ бюджеттік интеграцияны да шектеулі деңгейде жүзеге асырды, мысалы, бір-бірінің ұлттық бюджеттерін қарап шығу арқылы. Бұл мәселе саяси сипатта және еуроаймақты өзгерту үшін тағы қандай шаралар келісілетіні тұрғысынан өзгеріс үстінде. Еуроаймақтың ешбір мүше мемлекеті одан шыққан жоқ, сондай-ақ одан шығуға немесе шығарылуға қатысты ережелер де жоқ.

Еуроаймақ

1998 жылы Еуропалық Одақтың он бір мүше мемлекеті еуро айналымға енгізу критерийлерін орындады, ал еурозона 1999 жылдың 1 қаңтарында еуроның (ұлттық валюталармен бірге) ресми түрде қолданысқа енуімен құрылды: Австрия, Бельгия, Финляндия, Франция, Германия, Ирландия, Италия, Люксембург, Нидерланды, Португалия және Испания. Грекия 2000 жылы талапкер болып табылды және 2001 жылдың 1 қаңтарында қабылданды. Осы он екі құрылтайшы мемлекет 2002 жылдың 1 қаңтарында еуро банкноттары мен монеталарын айналымға енгізді. Ұзақ талқыдан кейін олар еуроға дейінгі ұлттық монеталар мен банкноттарды айналымнан алып тастап, жарамсыз деп жариялады. 2007 жыл мен 2023 жыл аралығында сегіз жаңа мемлекет қосылды: Хорватия, Кипр, Эстония, Латвия, Литва, Мальта, Словакия және Словения. мемлекет ISO коды қабылданған жылы халық саны 2021 жылғы көрсеткіш еурозонаның жалпы номиналды ЖҰІ-сіндегі номиналды ЖҰІ үлесі еуроны еуроға дейінгі валютаға айырбастау бағамы еуроға дейінгі валюта еуро қолданылмаған аумақтарда да қолданылды Австрия AT 1999 8,932,664 472,474 52,893 шиллинг 13.7603 Бельгия BE 1999 4,036,355 68,724 17,026 куна 7.53450 Кипр CY 2008 896,007 25,634 28,609 фунт стерлинг 0.585274 Эстония EE 2011 1,330,068 35,219 26,479 крон 15.6466 Финляндия FI 1999 5,239,899 212,807 19,928 марка 340.750 Ирландия IE 1999 1,893,223 37,295 19,699 лат 0.702804 Литва LT 2015 2,795,680 60,884 21,778 лит 3.45280 Люксембург LU 1999 516,100 15,948 30,901 лира 0.429300 Нидерланды NL 1999 16,900,000 112,424 20,591 эскудо Португалия PT 1999 5,459,781 112,424 20,591 куна 30.1260 Словения SI 2007 2,108,977 59,608 28,264 толар 239.640 Испания ES 1999 41,725

Ресми келісіммен

Еуроодақтан тыс елдерде де қолданылады. Төрт мемлекет (Андорра, Монако, Сан-Марино және Ватикан қаласы) Еуроодақпен еуроны пайдалану және өз монеталарын шығару туралы ресми келісімдерге қол қойды. Дегенмен, олар Еуропалық Орталық Банк (ЕОБ) тарапынан евроаймақтың құрамына кірмейді және ЕОБ немесе Евротоптың құрамында өкілдік етпейді. Акротири мен Декелия (Кипр аралында орналасқан) Ұлыбританияға қарасты, бірақ Ұлыбритания мен Кипр арасында, сондай-ақ Ұлыбритания мен Еуроодақ арасында олардың Кипрмен ішінара интеграциялануы және Кипр заңдарын ішінара қабылдауы туралы келісімдер бар, оның ішінде Акротири мен Декелияда еуроның қолданылуы да осы келісімдерге кіреді. Көптеген валюталар еуроға бекітілген, олардың кейбіреулері ауытқу диапазонымен, ал кейбіреулері нақты бағаммен. Босния және Герцеговинаның айырбасталатын маркасы бұрын неміс маркасына тең бағамен бекітілген еді, және бүгін де неміс маркасының бұрынғы бағамы бойынша (бір еуроға 1.95583) еуроға бекітілген күйінде қалып отыр. Болгария леві 1997 жылы 1000 BGL-дан 1 DEM-ға дейін бағаммен неміс маркасына бекітілген, ал 1999 жылы еуроның енгізілуімен және левтің қайта бағалануымен 1 EUR-ға 1.95583 BGN бағамында бекітілді. Батыс және Орталық Африканың CFA франктары 1 EUR-ға дәл 655.957 CFA франкісімен бағаланады. 1998 жылы Еуропалық Одақтың Экономикалық және Монетарлық Одағын күтуде, Еуропалық Одақ Кеңесі Францияның CFA аймағы және Комор аралдарымен жасасқан монетарлық келісімдерін қарастырып, ЕОБ-ның CFA және Комор франктарының айырбасталуына қатысты міндеттемесі жоқ екенін шешті. Айырықталатындыққа жауапкершілік Францияның Қаржы министрлігінде қалды.

Ресми келісімсіз

Косово және Черногория еуроны келісімсіз, бір жақты түрде жалғыз валюта ретінде қабылдады, демек, олардың шығару құқықтары жоқ. Еуроодаққа кірмеген және Еуроодаққа кірмеген елдердің еуроны бір жақты түрде қабылдауы (евроластыруы) ЕЦБ және Еуроодақ тарапынан қолдау таппайды.

Еуроаймақтың тарихи кеңейуі және ЕО мүшелері үшін валюталық режимдер

Төмендегі кесте Еуропалық одақ мүшелері үшін қолданылатын валюта бағамдары режимінің толық шолуын ұсынады. Бұл, 13 наурыз 1979 жылы Еуропалық валюта жүйесінің құрылуымен, оның Валюта бағамдарының механизмі және оған байланысты жаңа ортақ валюта – ЭКУ (ECU) пайда болғаннан бергі уақытты қамтиды. 1999 жылдың 1 қаңтарында евро валюта нарығында ЭКУ-ны 1:1 есебімен алмастырды. 1979–1999 жылдар аралығында неміс маркасы (Deutsche Mark) ЭКУ-ға де-факто тіреу ретінде қызмет етті, яғни валютаны ЭКУ-ға қарағанда неміс маркасына байланыстырудың арасында айтарлықтай айырмашылық болған жоқ. 1999 жылдың 1 қаңтарында еурозона алғашқы 11 мүше мемлекетімен құрылды. Еуроаймақтың Грекияға қатысты алғашқы кеңейуі 2001 жылдың 1 қаңтарында, еуро айналымға түсуге бір жыл бұрын болды. Келесі кеңейтулер 2004 жылы ЕО-ға қосылған мемлекеттерге қатысты, олар 1 қаңтарда еуроаймаққа қосылды: 2007 жылы Словения, 2008 жылы Кипр, 2008 жылы Мальта, 2009 жылы Словакия, 2011 жылы Эстония, 2014 жылы Латвия және 2015 жылы Литва. 2013 жылы ЕО-ға қосылған Хорватия 2023 жылы евроны қабылдады. 1992 жылы Маастрихт шартына қол қойылғаннан кейін одаққа қосылған барлық жаңа ЕО мүшелері, қосылу шарттарына сәйкес, евроны қабылдауға міндетті. Дегенмен, евроны қабылдау үшін алдымен орындалуы тиіс бес экономикалық конвергенция критерийінің соңғысы – валюта бағамының тұрақтылығы критерийі. Ол, валюта бағамында "ауыр кернеулер" болмаған жағдайда, кем дегенде екі жыл бойы ERM мүшесі болуды талап етеді. 2011 жылдың қыркүйегінде, сол кезде евроны қабылдамаған жеті жаңа мүше мемлекетпен (Болгария, Чехия, Венгрия, Латвия, Литва, Польша және Румыния) еуроны қабылдауға дайындық туралы келіссөздерге жақын дипломатиялық дереккөз, олар қосылу шартына қол қойған кезде қосыламыз деп ойлаған валюталық одақ (евроаймақ) бастапқыда күтілгеннен гөрі әлдеқайда тығыз фискалдық, экономикалық және саяси конвергенцияны қамтитын өте басқа одақ болуы мүмкін екенін мәлімдеді. Осы өзгерген құқықтық мәртебесі еуроаймақтың олардың қосылуға берген уәдесінің шарттары енді қолданысқа ие емес деген қорытындыға әкелуі мүмкін, бұл оларды евроны қабылдау туралы "жаңа референдумдар өткізуге мәжбүр етуі мүмкін".

Болашақтағы кеңейту

Жеті ел (Болгария, Чехия, Дания, Венгрия, Польша, Румыния және Швеция) Еуропалық Одақ мүшесі болғанымен, евро қолданбайды. Еуроаймаққа қосылу алдында, мемлекет Еуропалық айырбас бағамы механизмінде (ERM II) кемінде екі жыл қатысуы керек. 2023 жылғы мәлімет бойынша, Дания және Болгария орталық банктері ERM II-ге қатысады. Дания Маастрихт шартының бастапқы нұсқасында ерекше рұқсат алып, егер үкіметі парламенттік дауыс беру немесе референдум арқылы өзгеше шешім қабылдамаса, заң бойынша еуроаймаққа қосылудан босатылған. Ұлыбритания да 2020 жылы ЕО-дан шығуға дейін осындай рұқсатқа ие болды. Қалған алты ел болашақта евроны қабылдауға міндетті, бірақ Еуропалық Одақ әзірге ешқандай мерзімді міндеттеуге тырыспады. Олар конвергенция критерийлерін орындағаннан кейін қосылуы керек, оның ішінде ERM II-ге екі жыл бойы қатысу да бар. 1995 жылы Маастрихт келісімшартына қол қойылғаннан кейін ЕО-ға қосылған Швеция да еуроаймаққа қосылуға міндетті. Алайда, швециялықтар 2003 жылғы референдумда евроны қабылдауға қарсы дауыс берді және содан бері ел қасақана түрде ERM II-ге ерікті түрде қосылмау арқылы қабылдау шарттарын орындаудан жалтарды. Болгария 2020 жылғы 10 шілдеде ERM II-ге қосылды. 2007-2008 жылдардағы қаржы дағдарысының нәтижесінде Данияда және бастапқыда Польшада еуроаймаққа қосылуға қызығушылық артты. Исландияда еуроны қабылдаудың алғы шарты болып табылатын Еуропалық Одаққа қосылуға қызығушылық күшейді. Алайда, 2010 жылы еурозонадағы қарыз дағдарысы Польша, сондай-ақ Чехия, Дания және Швеция тарапынан қызығушылықты төмендетті.

Шетке шығару және қайтарып алу

Журналист Ли Филлипс пен Локк Лордтың Чарльз Прокторының пікірінше, Еуропалық Одақтың ешбір шартында еврозонадан шығу ережесі қарастырылмаған. Шындығында, олардың айтуынша, шарттар валюталық одақ процесінің "кері қайтарылмайтын" және "өзгертілмейтін" болуын нақты көрсетеді. Еурозонадан шығуға қатысты нақты ереже болмаса да, көптеген сарапшылар мен саясаткерлер тиісті шарттарға евроаймақтан шығу мүмкіндігін қосуды ұсынды. Еуроаймақтан шығу мәселесі бойынша Еуропалық Комиссия: «Евроаймаққа мүшеліктің қайталанбауы – шарттардың ажырамас бөлігі және Комиссия, Еуропалық Одақ шарттарының сақшысы ретінде, осы қайталанбаушылықты толық құрметтеуге ниетті» деп мәлімдеді. Еуропалық Орталық Банк, Еуропалық Парламент мүшесінің сұрағына жауап беріп, шарттар бойынша шығуға рұқсат етілмейтінін айтты. Сондай-ақ, мемлекеттің евродан шығарылуына қатысты ереже де жоқ. Дегенмен, кейбір тараптар, соның ішінде Нидерланд үкіметі, еврозонадағы ауыр қарызы бар мемлекеттердің ЕО экономикалық реформа саясатын орындаудан бас тартқан жағдайда, оларды шығару ережесін енгізуді жақтайды. Техас құқық журналында Остиндегі Техас университетінің құқық профессоры Дженс Дамманн, Еуропалық Одақ заңдарында мүше мемлекеттердің, егер олар ену үшін қажетті талаптарға енді сай келмесе, еврозонадан шығуға құқығы бар екенін айтты. Бұдан әрі, ол Еуропалық Одақтың белгілі бір жағдайларда мүше мемлекеттерді еврозонадан шығара алатынын мәлімдеді.

Әкімшілік және өкілдік ету

Еуроаймаққа мүше барлық елдердің ақша-кредит саясатын Еуропалық орталық банк (ЕОБ) және Еурожүйе (ЕОБ және еуроаймаққа қосылған ЕО елдерінің орталық банктерінен тұрады) басқарады. Еуроаймақтан тыс елдер бұл институттарда өкілдік етілмейді. Барлық Еуропалық одаққа мүше мемлекеттер Еуропалық орталық банктер жүйесінің (ЕОБ) құрамына кірсе, Еуропалық одаққа мүше емес мемлекеттердің, тіпті Монако сияқты валюталық келісімдері бар мемлекеттердің де осы үш институттың біреуінде де дауыс беру құқығы жоқ. ЕОБ еуро банкноттарының дизайнын және басылуын, сондай-ақ, сомасын бекітуге құқылы. Қазіргі президенті – Кристин Лагард. Еуроаймақты саяси жағынан оның қаржы министрлері, жиынтығында Еуротоп деп танылатын, білдіреді және оған қазіргі уақытта Пашаль Донохоу төрағалық етеді. Еуроодақ кеңесінің Экономикалық және қаржылық мәселелер жөніндегі кеңесінің (Экофин) отырысынан бір күн бұрын еуро қолданатын Еуроодақ мүше елдерінің қаржы министрлері жиналады. Топ Кеңестің ресми құрамына кірмейді, бірақ Экофин кеңесі еуроаймағына ғана қатысты мәселелерді дауысқа салғанда, дауыс беруге тек Еуротоп мүшелері ғана құқылы. 2007–2008 жылдардағы әлемдік қаржы дағдарысынан кейін Еуротоп қаржы министрлері ретінде емес, мемлекет және үкімет басшылары ретінде (Еуропалық кеңес сияқты) мерзімі белгісіз кездеседі. Осы форумда, яғни Еуро саммитінде, еуроаймағының көптеген реформалары туралы шешімдер қабылданды. 2011 жылы Францияның бұрынғы президенті Николя Саркози осы саммиттерді «нағыз экономикалық үкімет» құру үшін жыл сайын екі рет өткізуді ұсынды.

Реформа

2008 жылдың сәуірінде Брюссельде Еуропалық комиссияның болашақ президенті Жан-Клод Юнкер еуроаймақтың әрбір мүше мемлекеті жеке-жеке емес, бір блок ретінде Халықаралық валюта қорында (ХВҚ) өкілдік етуі керек екенін ұсынды: "Осы 15 елдің ХВҚ-да бірыңғай өкілдікке келіспеуі абсурд. Бұл бізді қынжырлы етіп көрсетеді. Бізді халықаралық аренада маскара ретінде қарастырады". 2017 жылы Юнкер өзінің мандаты 2019 жылы аяқталарға дейін бұл мәселені келісуді мақсат ететінін мәлімдеді. Алайда, қаржы жөніндегі комиссар Жоакин Альмуния бірыңғай өкілдікке қол жеткізу үшін алдымен бірыңғай саяси бағдарламада келісімге келу қажет екенін айтты.

Салыстыру кестесі

+ Еуроаймақ, АҚШ және Қытайды салыстыру Халық саны (2023) ЖІӨ (жергілікті валюта) (2023) ЖІӨ (АҚШ доллары) (2023) 1410 млн. CNY 126,1 трлн. АҚШ доллары 17,7 трлн. АҚШ доллары Еуроаймақ 349 млн. EUR 14,4 трлн. АҚШ доллары 15,6 трлн. АҚШ 335 млн. АҚШ доллары 26,9 трлн. АҚШ доллары 26,9 трлн.

Пайыздық мөлшерлемелері

ЕҚБ 1999 жылдан бері белгілеп отырған еврозонаның пайыздық мөлшерлемелері. Мөлшерлемелер жылдық пайызбен көрсетілген. 2000 жылдың маусымынан 2008 жылдың қазанына дейін негізгі қайта қаржыландыру операциялары тұрақты мөлшерлемелі тендерлердің орнына өзгермелі мөлшерлемелі тендерлер түрінде жүргізілді. Кестеде 2000-2008 жылдарға көрсетілген мәліметтер қарсы тараптардың ұсыныстарын бере алатын ең төменгі пайыздық мөлшерлемені көрсетеді.

Фискалдық саясат

ЕО аясындағы фискалдық үйлестірудің басты құралы – әрбір мүше мемлекет үшін, бірақ еурозонаның қазіргі 20 мүшесіне ерекше назарда жазылған Кең экономикалық саясат бойынша нұсқаулар. Бұл нұсқаулар міндетті емес, бірақ олардың мақсаты – ЕО мүше мемлекеттері арасындағы саясатты үйлестіруді қамтамасыз ету, осы арқылы олардың экономикалық байланыстылығын ескеру. Өзара сенімділік пен валютаның тұрақтылығын сақтау үшін еурозона мүшелері Тұрақтылық және өсу пактісін сақтауға тиіс, ол дефицит пен мемлекеттік қарыздың келісілген лимиттерін белгілейді және олардан ауытқу үшін санкциялар қарастырылады. Пакт бастапқыда еурозонаның барлық мүше мемлекеттерінің жылдық дефициті үшін ЖІӨ-нің 3% лимитін белгіледі, бұл соманы асырған мемлекеттерге айыппұл салынды. 2005 жылы Португалия, Германия және Франция бұл лимиттен асып кетті, бірақ Министрлер кеңесі оларға айыппұл салу туралы шешім қабылдамады. Кейіннен реформалар қабылданып, олар мүше мемлекеттердің экономикалық жағдайларын және қосымша факторларды ескеретін, икемділікті арттыруға және дефицит критерийлерін жетілдіруге бағытталды. Фискалдық келісім (ресми түрде Экономикалық және монетарлық одақтағы тұрақтылық, үйлестіру және басқару шарты) – 2012 жылғы 2 наурызда Чехия, Ұлыбритания және Хорватиядан (кейіннен 2013 жылдың шілдесінде ЕО-ға қосылған) басқа, Еуропалық Одақтың (ЕО) барлық мүше мемлекеттері қол қойған, Тұрақтылық және өсу пактісінің жаңа, қатаң нұсқасы болып табылатын үкіметаралық шарт. Шарт 2013 жылғы 1 қаңтарда осы күнге дейін ратификацияланған 16 мемлекет үшін күшіне енді. 2014 жылғы 1 сәуірге дейін ол барлық 25 қол қоюшы мемлекет үшін ратификацияланып, күшіне енді. Оливье Бланшардың пікірінше, еурозонадағы фискалдық одақ бірыңғай валютаның еурозонаның шет елдеріне тигізетін зиянды әсерін азайта алады. Бірақ ол, фискалдық трансферт жүйесі құрылған жағдайда да валюталық блок толыққанды жұмыс істемейтінін айтады, себебі бәсекеге қабілеттілікті реттеу мәселесі шешілмейді. Мәселе мынада, еурозонаның шет елдерінің өз валютасы болмағандықтан, олар девальвация орнына жалақыны төмендету арқылы экономикасын реттеуге мәжбүр.

Құтқару шаралары

2007–2008 жылдардағы қаржы дағдарысы еурозонада бірқатар реформаларға себеп болды. Олардың бірі – еурозонаның құтқару саясатынан бас тарту болды, бұл қиын жағдайдағы еурозона елдеріне көмек көрсету үшін арнайы қор құрылуына әкелді. 2010 жылы Еуропалық қаржылық тұрақтылық қоры (EFSF) және Еуропалық қаржылық тұрақтылық механизмі (EFSM) Халықаралық валюта қорымен (ХВҚ) бірге мүше елдерді құтқару үшін қажетті жүйе мен қорды құру мақсатында құрылды. Дегенмен, EFSF және EFSM уақытша, көлемі шағын болды және ЕО шарттарында заңдық негізі болмады. Сондықтан 2011 жылы еурозона елдері ғана қаржыландыратын (EFSF/EFSM сияқты барлық ЕО емес) және тұрақты шарт негізінде құрылатын Еуропалық тұрақтылық механизмін (ESM) құру туралы келісімге келді. Оның құрылуы TEFU-дың 136-бабына түзетулер енгізуді қажет етті, бұл ESM-ді және ESM жұмысын егжей-тегжейлі сипаттайтын жаңа ESM шартын жасауға мүмкіндік берді. Егер екеуі де жоспар бойынша сәтті ратификацияланса, ESM 2013 жылдың ортасында EFSF/EFSM мерзімі аяқталғанда толыққанды жұмыс істей бастайды. 2016 жылдың ақпан айында Ұлыбритания еуро қолданбайтын елдердің еурозона елдерін құтқаруға қаржылай үлес қосуға міндетті емес екенін ресми растады.

Қауымдастық сараптамасы

2010 жылдың маусым айында мүше мемлекеттердің ұлттық парламенттерге ұсынбас бұрын бір-бірінің бюджетін қарап шығу туралы даулы ұсыныс бойынша кең ауқымды келісімге қол жеткізілді. Германия, Швеция және Ұлыбритания бір-біріне толық бюджетті көрсетуге қарсы болғанмен, әрбір үкімет өсім, инфляция, кірістер және шығыстар деңгейі бойынша болжамдарын әріптестеріне және Комиссияға ұлттық парламенттерге ұсынғанға дейін алты ай бұрын ұсынатын болды. Егер қандай да бір елде тапшылық болса, оны ЕО-ның қалған бөлігіне түсіндіруі керек, ал ЖІӨ-нің 60 пайызынан асып түсетін қарызы бар елдерге қатаң бақылау қойылатын болады. Бұл жоспарлар барлық ЕО мүшелеріне, тек Еуроаймаққа ғана емес, қатысты болады және ЕО басшыларымен бірге Тұрақтылық және Өсу пактісінде белгіленген 3% шегіне жетпес бұрын елдерге санкциялар салу туралы ұсыныстармен бірге бекітілуі керек. Польша тапшылық шегін бұзғандарға аймақтық қаржыландыруды тоқтату идеясын сынады, себебі бұл тек нашар дамыған мемлекеттерге әсер етеді. 2011 жылдың наурыз айында Тұрақтылық және Өсу пактісін күшейту мақсатында жаңа реформа басталды, ол тапшылық немесе қарыз ережелерін бұзған жағдайда айыппұл салу үшін автоматты процедураны қабылдауға бағытталған.

Сын

1997 жылы Арнульф Баринг Еуропалық валюталық одақ немістерді Еуропадағы ең жек көретін халыққа айналдыруы мүмкін деген алаңдаушылық білдірді. Баринг Жерорта теңізі елдеріндегі адамдар немістерді және валюталық блокты экономикалық полиция ретінде қарастыруы ықтимал деп күдіктенді. 2001 жылы Джеймс Тобин АҚШ пен еврозона арасындағы айырмашылықты атап өтіп, еуро жобасы еуропалық институттарға радикалды өзгерістер енгізілмесе сәтті бола алмайды деп ойлады. Ақша-кредит саясатына қатысты, АҚШ-тағы Федералдық резерв банктерінің жүйесі экономикалық өсімді ынталандырумен қатар жұмыссыздықты азайтуға бағытталған, ал Еуропалық Орталық банк (ЕОБ) Бундесбанктің бақылауымен баға тұрақтылығына бірінші кезекте басымдық береді. Валюталық блоктың баға деңгейі төмен ұсталып тұрғандықтан, 1982 жылдан бері аймақтағы жұмыссыздық деңгейі АҚШ-тағыдан жоғары болды. Сонымен қатар, еуро жаңа валютаны қабылдаған елдерде жалақы өсімінің баяулауымен байланысты болды. Ол сондай-ақ еуропалық интеграцияға қарсы екенін білдіріп, Еуропалық Одақ билікті орталықтандыруда тым шарықтап кеткендіктен, оның орнына децентрализацияға назар аударуы керек екенін айтты. Еуроаймақ Еуропадағы теңсіздікті, әсіресе ең бай және ең кедей елдер арасындағы теңсіздікті күшейткені үшін сынға ұшырады. Bertelsmann Stiftung жүргізген зерттеуге сәйкес, Австрия және Нидерланды сияқты елдер ортақ валютадан айтарлықтай пайда тапты, ал Оңтүстік және Шығыс Еуропаның еуроаймақ мүшелері аз пайда алды, ал кейбір елдер еуроны қабылдауынан кері әсерлерге ұшырады деп есептеледі. Politico журналындағы мақаласында Джозеф Стиглиц былай деді: "Еуроаймақ үшін өсімнің баяулауы болды, әсіресе оның ішіндегі әлсіз елдер үшін. Еуро үлкен өркендеуді бастауы тиіс еді, бұл өз кезегінде еуропалық интеграцияға жаңадан бейімделуге әкелер еді. Бірақ ол керісінше істеді – Еуропалық Одақтағы, әсіресе несие беруші және қарыз алушы елдер арасындағы бөліністі күшейтті". Ол Австрия мен Германия сияқты елдер Италия және Испания сияқты Оңтүстік елдерінің есебінен еуроаймақтан пайда тапқанын айтады. Қаржыны құтқару үшін ЕОБ және Халықаралық валюта қоры (ХВҚ) зардап шеккен елдерді қатаң үнемдеу шараларын қабылдауға мәжбүр етті, бұл жоғары жұмыссыздық және кедейлік сияқты мәселелерді ушықтырды. 2019 жылы Еуропалық саясат орталығының зерттеуі кейбір елдер еуроны қабылдап алғаннан пайда тапса, бірнеше ел оны қабылдамағанда жағдайы жақсырақ болар еді, әсіресе Франция мен Италияға әсер етті деген қорытындыға келді. Бұл жариялым көптеген пікірлерге орын берді, авторлар кейбір мәселелерді түсіндіретін мәлімдеме жасады. 2020 жылы Бонн университетінің зерттеуі басқа нәтижеге келді: еуроны қабылдау "кейбір шағын зиян келтірді (Франция, Германия, Италия және Португалия) және анық жеңімпаз (Ирландия)" болды. Екі зерттеуде де синтетикалық бақылау әдісі қолданылып, егер еуро қабылдалмағанда не болар еді деген сұраққа жауап іздеуге тырысты.