Дания Королі Вальдемар I

Кіріспе

Дания королі 1154–1182 жылдары Вальдемар I Кнудсен (14 қаңтар 1131 – 12 мамыр 1182), сондай-ақ Ұлы Вальдемар (Valdemar den Store) деп те белгілі, 1154 жылдан өліміне дейін, 1182 жылға дейін Дания королі болды. Король Вальдемар I билік еткен жылдары Данияның дамуы өркендеді, ол оның ұлы король Вальдемар II тұсында орта ғасырлық өркендеуіне жетті.

Балалық шақ

Вальдемар – Дания королі Эрик I-нің батыр және танымал үлкен ұлы, Шлезвиг герцогы Кнут Лавардтың ұлы. Вальдемардың әкесі Швеция королі Магнус I оның тууына бірнеше күн бұрын өлтірілген; анасы, Киевтен келген Ингеборг, Киевтің ұлы князі Мстислав I мен Швецияның Кристина Ингесдоттерінің қызы, оны атасы, Киевтің ұлы князі Владимир Мономахтың құрметіне атады. Вальдемар Дания ақсүйекі Ассер Ригтің (шамамен 1080 – 1151 жж.) сарайында тәрбиеленді. Ассер Хвиде ақсүйек отбасының мүшесі болды және Вальдемардың әкесі Кнут Лавардпен бірге өсті. Вальдемар Ассердің ұлдарымен бірге өсті, олардың ішінде Абсалон (шамамен 1128–1201), кейіннен архиепископ болып, Вальдемармен соғысқа қатысқан, және Эсберн Снар (1127–1204), патшалық кеңесші және крестонос. Эсберн мен Абсалон жақын қарым-қатынаста болды және Вальдемармен одақ құрды.

Тақ үшін күрес

1146 жылы Вальдемар он бес жасқа толғанда, Дания королі Эрик III тақтан бас тарды және азамат соғысы басталды. Вальдемар таққа үміткерлердің бірі болды. Таққа таластағандардың арасында Дания королі Эрик II-нің ұлы Свен III Гратте және Швеция королі Магнус I-нің ұлы Канут V болды, екеуі де 1146 жылы Дания королі деп жариялады. Азамат соғысы шамамен он жылға созылды. 1154 жылы Вальдемар Канутпен бірігіп, Канутпен бірге Данияның тең патшасы ретінде мойындалды. 1157 жылдың шілдесінде үш патша елді өзара бөлісіп, ауысып алмасатын одақтастықтар құрып, бірлесіп билеуге уақытша келісімге келді. 1157 жылдың тамызында Роскильдеде болған қанды тойда Канут қаза тапты. Свен 1157 жылдың 23 қазанында Гратте Хеді шайқасында Вальдемардан жеңілді. Свен қашып бара жатқанда шаруалардың тобына кез болып, қаза тапты. Вальдемар барлық қарсыластарын басып озып, Данияның жалғыз патшасы атанды.

Жалғыздық билік

1158 жылы Абсалон Роскилде епископы болып сайланды, ал король Вальдемар оны өзінің басты кеңесшісі етіп тағайындады. Король Данияны қайта ұйымдастырып, соғыстан зардап шеккен жерін қалпына келтірді. Ол оңтүстікке қарай Даневирке бекіністерін нығайтты, Алс бұғазындағы аралда салынған, кейіннен Алс аралына қосылған Сандербор замкасын салды. Ол оңтүстікке қарай вендтермен күресу үшін ежелгі викингтердің шабуыл тактикасын жаңартты, ол енді ауыр атты әскерге бейімделді; оның мұрагері VI Кнут бұл амфибиялық шабуыл тәсілін одан да жетілдірді. Абсалонның ықпалымен ол Дания жағалауларына шабуыл жасап жатқан вендтерге соғыс жариялады. Олар Померанияны және Балтық теңізіндегі Рюген аралын басып алды, вендтердің саны даниялықтардан екі еседен астам болғандықтан Балтық теңізіндегі даниялықтарға қауіп төндірді. Сондықтан даниялықтар венд жағалауларына да шабуыл жасады, бұл Рюгеннің жаулануымен аяқталды, ол венд аймақтарын шабуылдау және жаулап алу үшін қосымша база ретінде пайдаланылды. Данияның ықпалы Померания мен Оботрит конфедерациясына жетті, екеуі де даниялықтардың үнемі шабуылында болды. 1170 жылы Дания флотының бір бөлігі (Вальдемар мен Абсалон басқарып) Одердің сағасынан өтіп, Казимир басқаратын венд әскері мен флотының шабуылына ұшырады. Олар Данияға жасалған шабуылдарды тоқтатуды үміттенген Юлин көпірінде (қазіргі Волин) кездесті. Бірақ даниялықтар вендтерді алдап, олардың әскерін және флотын талқандады, себебі даниялық кемелерде атты әскер де болды. 1175 жылы король Вальдемар Вордингбор замкасын қорғаныс бекінісі ретінде және Германия жағалауына қарсы шабуылдарды бастау үшін база ретінде салды. 1180 жылы бай Скания провинциясында көтеріліс болғанда, халық Вальдемардан Ютландияның «шетелдік» губернаторларын алмастыруды және олардың орнына дәстүрлі түрде оларды басқарған Скания провинцияларының бірінен ақсүйектерді тағайындауды талап етті. Олар сондай-ақ шіркеуге салынатын оннан бір бөлікті төлеуден бас тартты. Вальдемар олардың талаптарын қабылдамағанда, олар көтеріліс жасап, салық та, шіркеуге салынатын оннан бір бөлікті де төлемейтіндерін мәлімдеді. Олардың саны соншалықты көп болғандықтан Вальдемар өзінің әскерін ғана емес, Блекингден де әскер жинады. Әскерлер Дизия шайқасында кездесті, онда Вальдемар оларды талқандады, содан кейін олар қайтадан салық төледі. Бірақ бүкіл шаруалар күштері берілгенімен, олар оннан бір бөлікті төлеуден бас тартты, сондықтан Вальдемар олардан шіркеуге жомарт сыйлықтар мен садақалар әкелуді талап етті. Олар оннан бір бөлікті төлемейді, бірақ соған қарамастан төлейді, ол тек губернаторларды алмастыруға келісті, олар сканиялықтармен ауыстырылды. Сканиялықтарға жасалған бұл жеңілдік, Ютландияда ютардың және Рюгенде ругиандықтардың билік етуі, содан кейін Дания патшалығының қалған бөлігі үшін оңтайландырылды. Бұл патшалықта және оның кеңейтілген аймағында бейбітшілікті сақтауға зор көмек берді.

In 1158, Absalon was elected bishop of Roskilde, and King Valdemar made him his chief advisor. The king reorganized and rebuilt war torn Denmark. He strengthened the Dannevirke fortifications to the south, He built Sønderborg Castle as a fortified fortress, constructed on an islet in the Als Strait that later was connected to Als Island. He reinvented Viking raiding tactics of old to deal with the Wends to the south, which was now optimized for heavy cavalry; this use of amphibious assault was further improved upon by his successor Canute VI. At Absalon's instigation, he declared war upon the Wends who were raiding the Danish coasts. They occupied Pomerania and the island of Rügen in the Baltic Sea and were a definite threat to the Danes in the Baltic as the Wends outnumbered the Danes more than two to one. So the Danes soon began raiding the Wendish coasts in turn; this culminated in the conquest of Rügen, which was used as another base to raid and later conquer more Wendish territory. Danish influence had therefore reached both Pomerania and the Obotrite confederacy, both being raided routinely by the Danes. Around the year 1170, a smaller contingent of the Danish fleet (headed by Valdemar and Absalon) ventured past the mouth of the Oder, where they were ambushed by a Wendish army and fleet under Casimir, at the Julin bridge (modern day Wolin) hoping to end Danish raiding. But the Danes outsmarted the Wends and smashed their army and fleet, primarily due to the Danish ships also carrying cavalry. In 1175, King Valdemar built Vordingborg Castle as a defensive fortress and as a base from which to launch further raids against the German coast. In 1180, as unrest spread throughout the rich province of Scania, the people demanded that Valdemar replace the "foreign" governors from Jutland, and instead install nobility from one of the 'Skåneland' provinces who traditionally ruled them. They also completely refused to pay church tithes. When Valdemar refused their demands, they rose up, saying they would pay neither taxes nor church tithes. Their numbers were so large that Valdemar not only gathered his own levies but also levies from Blekinge. The armies met at the Battle of Dysiaa, where Valdemar crushed them, and after this they once more paid taxes. But even though the entire peasant force surrendered, they still refused to pay tithes, so instead Valdemar had them bring generous gifts and donations to the church. They would pay no tithes but they would pay nonetheless, the only point he conceded were the governors, who were replaced by Scanians. This concession to the Scanians, that a Jute rules in Jutland and Rugian in Rügen, was then optimized for the rest of the Danish realm. This assisted immensely with keeping the peace within the kingdom, and the later extended realm.