Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Польшалық еврей діни қайраткері (1726–1791) израильдік саясаткер Якоб Иосеф Франк (; Якуб Иозеф Франк; туған Якуб Лейбович; 1726 – 10 желтоқсан 1791) – поляк еврейі.
Polish Jewish religious leader (1726–1791)
the Israeli politician
Jacob Joseph Frank (; Jakub Józef Frank; born Jakub Lejbowicz; 1726 – 10 December 1791) was a Polish Jewish
Frank arguably created a religious movement, now referred to as Frankism, which incorporated aspects of Christianity and Judaism. The development of Frankism was one of the consequences of the messianic movement of Sabbatai Zevi. This religious mysticism followed socioeconomic changes among the Jews of Poland, Lithuania and Ruthenia.
Франк, әрине, христиандық пен иудаизмнің элементтерін біріктірген, қазір франкизм деп аталатын діни қозғалысты құрды. Франкизмнің пайда болуы Сабтай Зевидің мессиандық қозғалысының салдары болды. Бұл діни мистицизм Польша, Литва және Рутения еврейлері арасындағы әлеуметтік-экономикалық өзгерістерге байланысты туындады.
Polish Jewish religious leader (1726–1791)
the Israeli politician
Jacob Joseph Frank (; Jakub Józef Frank; born Jakub Lejbowicz; 1726 – 10 December 1791) was a Polish Jewish
Frank arguably created a religious movement, now referred to as Frankism, which incorporated aspects of Christianity and Judaism. The development of Frankism was one of the consequences of the messianic movement of Sabbatai Zevi. This religious mysticism followed socioeconomic changes among the Jews of Poland, Lithuania and Ruthenia.
Тарихи негіздер
XVII ғасырдың соңында Шығыс Польшада (қазіргі Украинада), әсіресе Подолия мен Галицияда Саббатаи Зевидің ізбасарлары – сабатшылардың (Донмех) көптеген яһуди құпия қоғамдары болды. Осы қоғамдардың мүшелері зор Мәсіхтік революция күтіп, яһуди заңдары мен дәстүрлерін бұзды. Сабатиандардың мистикалық культі аскетизм мен сезімталдық екеуін де қамтыған деп саналады: кейбіреулері күнәлары үшін тәубе етіп, өздерін азапқа салып, «Сионға күйінді», ал енді біреулері иудаизм талап ететін ұстамдылық ережелерін сақтамай, тіпті олардың рассіздікке берілгендері де айтылды. 1722 жылы Польша раввиндері Львов қаласында (қазіргі Украинадағы Львов) өткен құрылтайда «сабат ересін» тыйым салуға тырысты. Бірақ олар толыққанды табысқа жете алмады, себебі бұл жаңадан қалыптасқан яһуди орта табысында кеңінен таралған еді.
There were numerous Jewish secret societies of Sabbateans (followers of Sabbatai Zevi), known as Dönmeh, in Eastern Poland (now Ukraine), particularly in Podolia and Galicia, at the end of the seventeenth century. In expectation of the great Messianic revolution, the members of these societies violated Jewish laws and customs. The mystical cult of the Sabbateans is believed to have included both asceticism and sensuality: some did penance for their sins, subjected themselves to self inflicted pain, and "mourned for Zion"; others disregarded the strict rules of modesty required by Judaism, and at times were accused of being licentious. The Polish rabbis attempted to ban the "Sabbatean heresy" at the assembly at Lwów (now Lviv in Ukraine) in 1722. Still, they could not fully succeed, as it was widely popular among the nascent Jewish middle class.
Ерте өмір
Якоб Франк Якуб Лейбович ретінде дүниеге келген деп есептеледі, тіпті Агнон оның туған үйі Бучач қаласындағы Короловка көшесінде орналасқанын көрсетті. Оның әкесі саббатиандық болған, 1730 жылы Буковинаның Карпат аймағындағы Черновицке қаласына көшіп барған, сол кезде саббатиандық идеология күшті болған. Ол мата және құнды тастар саудагері ретінде Осман территориясына жиі сапар шегетін, онда ол "Франк" деген лақап атқа ие болды – бұл лақап Шығыста еуропалықтарға берілетін еді, және сол кездегі саббатиандық орталықтары Салоника мен Смирнада тұрды. 1750-ші жылдардың басында Франк саббатиандық көшбасшылармен жақын қарым-қатынасқа түсті. Саббатиандық көшбасшы Осман Бабаның (1720 ж.т.) екі ізбасары 1752 жылы оның үйлену тойына куә болды. 1755 жылы ол Подолияға қайта оралды, жергілікті жақтастар тобын жинады және Салоникадағы Дёнмелер арқылы оған жеткен "аянды" уағыздауды бастады. Ландскрон қаласында өткен осындай жиналыстардың бірі скандалға ұшырады, соның салдарынан раббилердің назары жаңа ілімдерге ауды. Франк Подолиядан кетуге мәжбүр болды, ал оның ізбасарлары раббилер тарапынан жергілікті билік органдарына шағымданып қуылды (1756). Сатанов ауылында (қазіргі Украинадағы Сатанов) өткен раввиндік сотта саббатиандықтар еврейлік мораль және адалдық заңдарын бұзды деген айып тағылды.
Jacob Frank is believed to have been born as Jakub Lejbowicz and Agnon even showed the house where he was born was located on Korołówka street in Buchach. His father was a Sabbatean, and moved to Czernowitz, in the Carpathian region of Bukovina, in 1730, where the Sabbatean influence at the time was strong. As a travelling merchant in textile and precious stones he often visited Ottoman territories, where he earned the nickname "Frank", a name generally given in the East to Europeans, and lived in the centers of contemporary Sabbateanism, Salonica and Smyrna. In the early 1750s, Frank became intimate with the leaders of the Sabbateans. Two followers of the Sabbatian leader Osman Baba (b. 1720) were witnesses at his wedding in 1752. In 1755, he reappeared in Podolia, gathered a group of local adherents, and began to preach the "revelations" which were communicated to him by the Dönmeh in Salonica. One of these gatherings in Landskron ended in a scandal, and the rabbis' attention was drawn to the new teachings. Frank was forced to leave Podolia, while his followers were hounded and denounced to the local authorities by the rabbis (1756). At the rabbinical court held in the village of Satanów (today Sataniv in Ukraine) the Sabbateans were accused of having broken fundamental Jewish laws of morality and modesty.
Талмудқа қарсылар
Осы жарияланымдардан кейін Бродидегі раввиндер съезі барлық "өкініш білдірмейтін еретиктерге" қарсы жалпыға бірдей херем (экскомуникация) жариялады және әрбір ізгі яһудиге оларды іздеп табуды және әшкерелеуді міндет етті. Сабатеялықтар Каменец-Подольскінің католик епископы Миколай Дембовскиге Талмудты қабылдамай, тек қана христиан дінінің Үштік туралы іліміне қайшы келмейтін Кабаланың қасиетті кітабы Зохарды ғана мойындайтындарын хабарлады. Олар Құтқарушы Мәсіхті үш құдайдың бірінің бейнесі деп есептеді. Епископ Франк пен оның ізбасарларын ("Талмудқа қарсылар" немесе "Зохарлық яһудилер") өзінің қорғауына алды және 1757 жылы олар мен дәстүрлі қауымның раввиндері арасында діни пікірсайыс ұйымдастырды. Талмудқа қарсылар өз тезистерін ұсынды, осымен қызу пікірсайыс басталды. Епископ франкистердің жағына шығып, Польшадағы Талмудтың барлық даналарын өртеп жіберуге бұйрық берді. 10 000 томдық кітаптар жойылды, бұл сол дәуірдегі еврей кітапханалары үшін зор шығын болды. Епископ қайтыс болғаннан кейін сабатеялықтар раввиндердің қатаң қуғынына ұшырады, бірақ Польшаның Август III-нен оларға қауіпсіздік кепілдігін қамтамасыз ететін жарлық алуға қол жеткізді.
Consequent to these disclosures the congress of rabbis in Brody proclaimed a universal herem (excommunication) against all "impenitent heretics", and made it obligatory upon every pious Jew to seek them out and expose them. The Sabbateans informed Mikołaj Dembowski, the Catholic Bishop of Kamieniec Podolski, Poland, that they rejected the Talmud and recognized only the sacred book of Kabbalah, the Zohar, which did not contradict the Christian doctrine of the Trinity. They stated that they regarded the Messiah Deliverer as one of the embodiments of the three divinities. The bishop took Frank and his followers (the "Anti Talmudists", or "Zoharistic Jews") under his protection and in 1757 arranged a religious disputation between them and the rabbis of the traditionalist community. The Anti Talmudists presented their theses, which began the intense dispute. The bishop sided in favour of the Frankists and also ordered the burning of all copies of the Talmud in Poland. 10,000 volumes were destroyed, which was a tremendous loss for the Jewish libraries of that era. After the death of the bishop, the Sabbateans were subjected to severe persecution by the rabbis, although they succeeded in obtaining an edict from Augustus III of Poland guaranteeing them safety.
Сабатай Зевидің мұрагері болып жариялану
Осы шешуші сәтте Якоб Франк Иваниаға келіп, өзін Саббатаи Зеви мен Отман Бабаның тікелей ізбасары деп жариялады және оның жақтастарына көктен уахи келгенін мәлімдеді. Бұл уахилар Франк пен оның жақтастарының христиан дініне өтуін қажет етті, бұл болашақта Франк ашатын "дас" немесе дінге көшудің кезеңтік сатысы болуы тиіс еді. 1759 жылы франкистердің Рим католиктігіне өтуі жөніндегі келіссөздер Польша шіркеуінің жоғары лауазымды өкілдерімен қарқынды жүргізілді; сонымен қатар франкистер раввиндермен тағы бір пікір алмасуды қамтамасыз етуге тырысты. Польшаның бас архиепископы Лубиенский және папалық нунций Николай Серра франкистердің ниеттеріне күдікпен қарады, бірақ Львов епископтығының басқарушысы, канон Микульскийдің талабымен пікір алмасу ұйымдастырылды. Ол Львов қаласында өтті, ал төрағалықты Микульский жүргізді. Протестант миссионерлері де франкистерді протестантизмге бұруға тырысты, және шамалы саны Моравия шіркеуіне қосылды.
At this critical moment Jacob Frank came to Iwania, proclaimed himself as a direct successor to Sabbatai Zevi and Otman Baba, and assured his adherents that he had received revelations from Heaven. These revelations called for the conversion of Frank and his followers to the Christian religion, which was to be a visible transition stage to the future "das" or religion to be revealed by Frank. In 1759 negotiations looking toward the conversion of the Frankists to Roman Catholicism were being actively carried on with the higher representatives of the Polish Church; at the same time the Frankists tried to secure another discussion with the rabbis. The Polish primate Łubieński and the papal nuncio Nicholas Serra were suspicious of the aspirations of the Frankists, but at the insistence of the administrator of the bishopric of Lwów, the canon Mikulski, the discussion was arranged. It was held in Lwów and was presided over by Mikulski. Protestant missionaries also tried to detour the Frankists to Protestantism, and a handful did join the Moravian Church.
Франкистердің шомылдыру рәсімі
1759 жылы өткен пікірсайыста раввиндер қарсыластарын күшпен ығыстырды. Пікірсайыстан кейін франкистерден христиандыққа адалдығын іс жүзінде көрсету талап етілді; Львовқа келген Якоб Франк өзінің ізбасарларын шешуші қадамға баруға ынталандырды. Франкистердің крещение рәсімі Львов шіркеулерінде зор салтанатпен тойланды, поляк шляхтасының (ақсүйектер) мүшелері тәрбиешілер ретінде қатысты. Жаңа дінге өткендер тәрбиешілерінің аттарын қабылдап, ақырында олардың қатарына қосылды. Франк өзі Львовта (17 қыркүйек 1759 ж.) және келесі күні Варшавада крещение рәсімінен өтті. Франктің крещениедегі есімі "Жозеф" (Йозеф) болды. Бір жылдың ішінде Львовта 500-ден астам адам христиан дініне ауысты, ал келесі жылы шамамен 1000 адам. 1790 жылға қарай Польшада 26 000 еврей крещение рәсімінен өтті. Дегенмен, франкистердің ерекше доктриналарына байланысты оларға күдікпен қарау тоқтамады. Франк 1760 жылдың 6 ақпанында Варшавада тұтқындалып, ерестік айыбымен шіркеу трибуналына тапсырылды. Ол ереске үйреткені үшін айыпталды және Ченстохова монастырына қамалды. Франк 1786 жылға дейін Моравияның Брно қаласында Польшадан келген ізбасарлары мен паломниктермен бірге өмір сүрді. Осы кезде оның қызы Ева сектада маңызды рөл атқара бастады. Франк өзінің "сарайында" қарулы күзетшілерді ұстады. Ресейдің болашақ императоры Павел I онымен бірге Австрияның Иосиф II де келіп қайтты. Франк қызымен бірге бірнеше рет Венаға сапар шегіп, сарайдың қамқорлығына ие болды. Мария Тереза оны еврейлер арасында христиан дінін таратушы деп есептеді, тіпті Иосиф II жас Ева Франкқа жақсы көзбен қарады деген де болжам бар. Ақырында Франк басқаруға қиындық туғызатын тұлға деп танылды және ол Австриядан кетуге мәжбүр болды. Ол қызымен және оның серіктерімен бірге Германиядағы Оффенбахқа көшіп, "Оффенбах бароны" атағын алып, бай ақсүйек ретінде өмір сүрді. Ол Польша мен Моравиядан келген ізбасарларынан қаржылық қолдау алды, олар Оффенбахқа жиі паломничество жасады. Франк 1791 жылы қайтыс болғаннан кейін, Ева сектаның "қасиетті жетекшісі" және басшысы болды. Наполеон соғыстарынан кейін оның қалпы азайып, 1816 жылы Оффенбахта қайтыс болды. Франкистердің кейбіреулері Француз революциясы кезінде белсенділік танытты, мысалы, Мозес Добрушка, Франктің Саббатиан туысы Шендл Добрусканың ұлы. Франкистердің көпшілігі Наполеон Бонапартты Мессия деп санады. Франкистер Польша мен Богемияда таралып, ақырында ақсүйектер мен орта тапқа сіңіп кетті. Фортепианодағы шеберлігімен танымал Мария Шимановская франкист отбасынан шыққан. Тадеуш Бой Желенскийдің анасы Ванда Грабовская да франкистерден тараған. 1883 жылы орыс журналы "Русская старина" (Орыс ежелгі заманы) Ресей Ішкі істер министрлігінің ықпалды шенеунігі, құпия кеңесші және антисемит О. А. Пжецлавскийдің естеліктерін жариялады. Ол "Польшаның ең ұлы үш тұлғасының" (Фредерик Шопен, Адам Мицкевич және Юлиус Славацкий) аналары франкист сектасынан келген еврейлер болған деген айыптаулар жасады. Миесес пен Балабан да осы пікірді қолдады.
At the discussion in 1759, the rabbis energetically repulsed their opponents. After the discussion the Frankists were requested to demonstrate in practice their adherence to Christianity; Jacob Frank, who had then arrived in Lwów, encouraged his followers to take the decisive step. The baptism of the Frankists was celebrated with great solemnity in the churches of Lwów, with members of the Polish szlachta (nobility) acting as god parents. The neophytes adopted the names of their godfathers and godmothers, and ultimately joined their ranks. Frank himself was baptized in Lwów (17 September 1759) and again in Warsaw the next day, with King Augustus III as his godfather. Frank's baptismal name was "Joseph" (Józef). In the course of one year more than 500 individuals were converted to Christianity at Lwów, and nearly a thousand in the following year. By 1790, 26,000 Jews were recorded baptised in Poland. However, the Frankists continued to be viewed with suspicion due to their strange doctrines. Frank was arrested in Warsaw on 6 February 1760 and delivered to the Church's tribunal on the charge of heresy. He was convicted of teaching heresy, and imprisoned in the monastery of Częstochowa. Frank lived in the Moravian town of Brno until 1786, surrounded by a retinue of adherents and pilgrims who came from Poland. His daughter Eve began to play an important role in the sect at this time. Frank kept a force of armed men at his "court". The future czar Paul I of Russia visited him together with Joseph II of Austria. Accompanied by his daughter, Frank repeatedly traveled to Vienna, and succeeded in gaining the favor of the court. Maria Theresa regarded him as a disseminator of Christianity among the Jews, and it is even said that Joseph II was favorably inclined to the young Eve Frank. Ultimately Frank was deemed unmanageable and he was obliged to leave Austria. He moved with his daughter and his retinue to Offenbach, in Germany, where he assumed the title of "Baron of Offenbach," and lived as a wealthy nobleman, receiving financial support from his Polish and Moravian followers, who made frequent pilgrimages to Offenbach. On the death of Frank in 1791, Eve became the "holy mistress" and leader of the sect. Her fortunes dwindled in the aftermath of the Napoleonic Wars, and she died in Offenbach in 1816. Some Frankists were active during the French Revolution, such as Moses Dobruška, a son of Frank's Sabbatian cousin in Offenbach Shendl Dobruska. Many of the Frankists saw Napoleon Bonaparte as a potential Messiah. The Frankists scattered in Poland and Bohemia eventually intermarried into the gentry and middle class. Maria Szymanowska, a piano virtuoso, came from a Frankist family. Wanda Grabowska, the mother of Tadeusz Boy Żeleński, also descended from Frankists. In 1883, a Russian magazine Русская старина (Russian Old Times) issued memoirs of an influential official of the Russian Ministry of the Interior, the privy councillor and staunch anti Semite O. A. Pzhetslavsky. He promulgated the allegations that the mothers of "three of the greatest men of Poland" (Frédéric Chopin, Adam Mickiewicz and Juliusz Słowacki) were converted Jews from the Frankist sect. Similar assertions were put forth by Mieses and Balaban.
Якоб Франктың атақты сабатиан мұғалімдері
Раввин Исохар, Франктің негізгі ұстаздарының бірі. Франк Хайым Малахтың шәкірті болып, 1750–1752 жылдары Измирде онымен бірге оқыған. Прагалық раввин Мордехай бен Элиас Маргалит (поляк тілінде Мардохеуш), Франктің тағы бір маңызды ұстазы. Ол Франкті Түрік империясындағы Дөнмелердің Каракаши сектасының амалдарымен таныстыруға көмектесті, олар Берухия Руссоға (Отман Баба деп те белгілі) құлшылық ететін. 1753 жылдың қарашасында Франк онымен Салоникаға сапарлады. Ол Богемияны қалдырып, 1725 жылы Якоб Франктің туысы Мұса Мейр Каменкер Германияға саббатшылық әдебиетін контрабандалық жолмен әкеліп жатқанда ұсталғаннан кейін Осман империясына көшті. Мордехайдың зина жасағаны және басқа да дінге қарсы мінез-құлық көрсеткені айтылады. Лейб, Франктің Валахия мен Молдавиядағы балалық шағындағы еврей саббатшылық мұғалімі. Ол сондай-ақ, әртүрлі кереметтер жасаған және зұлым рухтарды қууға тырысқан адам. Якоб Франк – 2014 жылдың қазан айында Wydawnictwo Literackie басылымынан шыққан поляк Нобель жүлдесінің лауреаты Ольга Токарчуктың «Якобтың кітаптары» (Księgi Jakubowe) романының басты кейіпкері.
Rabbi Issohar, one of Frank's principal teachers. A disciple of Hayim Malakh, Frank studied with him in İzmir in 1750–1752. Rabbi Mordechai ben Elias Margalit of Prague (Mardocheusz in Polish), another of Frank's principal teachers. He helped introduce Frank to the practices of the Karakashi sect of the Dönmeh in the Turkish empire, which worshipped Beruchiah Russo (also known as Otman Baba). Frank traveled with him to Salonika in November 1753. He left Bohemia and moved to the Ottoman Empire after Jakob Frank's uncle Moses Meir Kamenker was caught smuggling Sabbatian literature into Germany in 1725. Mordechai allegedly engaged in adultery and other antinomian conduct. Leib, a Jewish Sabbatian teacher of Frank's during the latter's childhood in Wallachia and Moldavia. He was also a wonderworker who attempted to dispel demons. Jacob Frank is the central character in the novel by Polish Nobel laureate writer Olga Tokarczuk The Books of Jacob (Księgi Jakubowe) published in October 2014 by Wydawnictwo Literackie.