Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
1876 жылы Ирландия фениандарының Батыс Австралиядағы жазалау колониясынан қашуы
1876 escape of Irish Fenians from a penal colony in Western Australia
«Каталпа құтқаруы» – 1876 жылғы 17–19 сәуірде алты ирландиялық фениан тұтқынының Батыс Австралиядағы британдық жазалау колониясы – Convict Establishment (қазіргі Фримантель түрмесі) – ден қашуы. Олар тұтқын кемесі «Хоугумонтпен» Батыс Австралиядағы Фримантелге 1868 жылдың 9 қаңтарында жеткізілді. 1869 жылы тұтқынға алынған көптеген фениандарға кешірім берілді. 1871 жылы тағы бір рақымшылық жасалды, содан кейін Батыс Австралияның қылмыстық жүйесінде тек шағын «әскери» фениандар тобы қалды. 1874 жылы тұтқын Джеймс Уилсон құтқаруды ұйымдастыруға жұмыс істеген Нью-Йорк қаласының журналисі Джон Девойға құпия хат жіберді. Девой ирландтық американдықтардан жинаған қайырымдылықтарды пайдаланып, Фримантельден қашып келген Джон Бойл О’Райли, сол кезде Бостонда тұратын, «Catalpa» сауда кемесін сатып алып, оны Батыс Австралиядағы Рокингемнен халықаралық суларға шығарды. 1876 жылғы 17 сәуірде сағат 8:30-да Уилсон және түрме қабырғаларынан тыс жұмыс істеген тағы бес фениан – Томас Дарра, Мартин Хоган, Майкл Харрингтон, Томас Хассетт және Роберт Кранстон – О’Райли жіберген кит қайығына отырып, «Catalpa» кемесіне көтеріліп, Нью-Йоркке қашып кетті.
The Catalpa rescue was the escape, on 17–19 April 1876, of six Irish Fenian prisoners from the Convict Establishment (now Fremantle Prison), a British penal colony in Western Australia. They were taken on the convict ship Hougoumont to Fremantle, Western Australia, arriving 9 January 1868. In 1869, pardons had been issued to many of the imprisoned Fenians. Another round of pardons was issued in 1871, after which only a small group of "military" Fenians remained in Western Australia's penal system. In 1874, prisoner James Wilson secretly sent a letter to New York City journalist John Devoy, who worked to organize a rescue. Using donations collected by Devoy from Irish Americans, Fremantle escapee John Boyle O'Reilly, then living in Boston, purchased a merchant ship, Catalpa, and sailed her to international waters off Rockingham, Western Australia. On 17 April 1876 at 8:30 am, Wilson and five other Fenians working outside the prison walls, Thomas Darragh, Martin Hogan, Michael Harrington, Thomas Hassett, and Robert Cranston, boarded a whaleboat O'Reilly had dispatched, were taken aboard Catalpa, and escaped to New York.
Фениандар және қашу жоспарлары
1865-1867 жылдары британдық билік ирландиялық тәуелсіздік қозғалысы – Ирландиялық республикалық бауырластықтың жақтастарын ұстап, олардың алпыс екісін Батыс Австралияның жазалау колониясына жіберді. Олардың қылмыстары мемлекетке қарсы қызметтен бүлікке дейін ауқымды болды. Сегіз қызметкер сот-әскери трибуналда басқалардың сатқындық және бүлікшіл әрекеттерін тоқтатуға тырыспағаны үшін айыпталып сотталды. Олардың арасында Джон Бойл О'Райли де болды. Олар тұтқын кемесі «Хоугумонтқа» мінгізіліп, 9 қаңтарда 1868 жылы Фримантелдегі тұтқын орнына (қазіргі Фримантел түрмесі) жетті. 1869 жылы О'Райли Бунбериде жергілікті католик священнігі, әке Патрик Маккейбтің көмегімен кит аулау кемесі «Газельге» отырып, Бостонға қашып кетті. Бостонға келгеннен кейін О'Райли «Пилот» газетінде жұмысқа орналасып, кейін редактор болды. 1871 жылы тағы бір фениан, Джон Девой Англияда Ирландиядан тыс жерде қоныстанған жағдайда рақымшылыққа ие болды. Ол Нью-Йоркке кемемен барып, «Нью-Йорк геральд» газетінде журналист болып жұмыс істеді. Ол Ирландиядағы қарулы көтерілісті қолдаған «Клан на Гейл» ұйымына қосылды. 1869 жылы көптеген тұтқынға алынған фениандарға кешірім берілді. 1871 жылы тағы бір кешірім толқыны болды, содан кейін Батыс Австралияның жазалау жүйесінде тек аз ғана «әскери» фениандар қалды. 1874 жылы Девой тұтқынға алынған фениан Джеймс Уилсоннан жасырын хат алды, ол британдықтар босатпағандардың бірі болды. «Жақын досым, мұны қабірден келген дауыс деп есіңде сақта. Өйткені бұл – тірі қабір емес пе? Қабірде тек адам денесі құрттарға жарайды, ал тірі қабірде уайымның зиянды құрты жаныңа дейін жетеді. Біз тұтқынға алынғалы бері тоғыз жылдай осы тірі қабірде жатырмыз, және ақыл-ойымыз бен денеміз бұл үнемі болатын қысымға төтеп беруге шамасы жетпейді. Бірі немесе екіншісі міндетті түрде жеңіліске ұшырауы керек. Осы қиын жағдайда мен өз атымнан және жолдастарымның атынан сіздерден бізге көрсетілгендей көмектесуіңізді сұраймын. Сіздерден тіліңіз бен қаламдарыңызбен, ақыл-ойыңызбен, қабілетіңіз бен ықпалыңызбен бізге көмектесуіңізді сұраймыз, және Құдай сіздің күш-жігеріңізге батасын берсін, ал біз сізге табиғатымыздың барлық алғысымен жауап береміз. Біздің сеніміміз сізге шексіз. Егер бізді тастап кетсеңіз, бізді ешкім түсінбеуі мүмкін. — Джеймс Уилсон»
From 1865 to 1867, British authorities rounded up supporters of the Irish Republican Brotherhood, an Irish independence movement, and transported sixty two of them to the penal colony of Western Australia. They were convicted of crimes ranging from treason felony to outright rebellion. Sixteen were soldiers who were court martialled for failing to report or stop the treason and mutinous acts of the others. Among them was John Boyle O'Reilly, later to become the editor of the Boston newspaper The Pilot. They were sent on the convict ship Hougoumont, arriving at Fremantle on 9 January 1868, at the Convict Establishment (now Fremantle Prison). In 1869, O'Reilly escaped on the whaling ship Gazelle in Bunbury with assistance of the local Catholic priest, Father Patrick McCabe, and settled in Boston. Soon after his arrival, O'Reilly found work with The Pilot newspaper and eventually became editor. In 1871, another Fenian, John Devoy, was granted amnesty in England on condition that he settle outside Ireland. He sailed to New York City and became a newspaperman for the New York Herald. He joined the Clan na Gael, an organization that supported armed insurrection in Ireland. In 1869, pardons had been issued to many of the imprisoned Fenians. Another round of pardons were issued in 1871, after which only a small group of "military" Fenians remained in Western Australia's penal system. In 1874, Devoy received a smuggled letter from imprisoned Fenian James Wilson, who was among those the British had not released. Dear Friend, remember this is a voice from the tomb. For is not this a living tomb? In the tomb it is only a man's body that is good for worms, but in the living tomb the canker worm of care enters the very soul. Think that we have been nearly nine years in this living tomb since our first arrest and that it is impossible for mind or body to withstand the continual strain that is upon them. One or the other must give way. It is in this sad strait that I now, in the name of my comrades and myself, ask you to aid us in the manner pointed out We ask you to aid us with your tongue and pen, with your brain and intellect, with your ability and influence, and God will bless your efforts, and we will repay you with all the gratitude of our natures our faith in you is unbound. We think if you forsake us, then we are friendless indeed. —James Wilson
Девой О'Райли мен Томас Маккарти Феннелмен бұл мәселені талқылады, ал Феннел заңды жүкпен толтырылған кеме сатып алып, Батыс Австралияға жөнелтуді ұсынды, онда ол күдік тудырмауы керек еді. Фениан тұтқындары қарулы күшпен емес, жасырын түрде құтқарылуы керек еді. Девой 1874 жылы «Клан на Гейл» съезіне қатысып, Кланды ерлерді құтқаруды қаржыландыруға көндірді. Содан кейін ол кит аулау агенті Джон Т. Ричардсонға жүгінді, ол оларға өзінің күйеу баласы, кит аулау капитаны Джордж Смит Энтонимен байланысуға кеңес берді, ол көмектесуге келісті.
Devoy discussed the matter with O'Reilly and Thomas McCarthy Fennell, and Fennell suggested that a ship be purchased, laden with a legitimate cargo, and sailed to Western Australia, where it would not be expected to arouse suspicion. The Fenian prisoners would then be rescued by stealth rather than force of arms. Devoy approached the 1874 convention of the Clan na Gael and got the Clan to agree to fund a rescue of the men. He then approached whaling agent John T. Richardson, who told them to contact his son in law, whaling captain George Smith Anthony, who agreed to help.
Каталпа
1875 жылы клан комитеті (олардың мүшесі Джеймс Рейнольдс атынан) Catalpa үш мачталы сауда кемесін 5,500 долларға сатып алды. Оның суыру салмағы 202,05 тонна, ұзындығы 90 фут, ені 25 фут, тереңдігі 12,2 фут болды. Бұл кеме бұрын Нью-Бедфордтан кит аулайтын кеме ретінде шыққан, бірақ ашық палубасы бар сауда кемесіне айналдырылған еді. Капитан Энтонидің басшылығымен Catalpa мұқият жөнделіп, «солтүстік және оңтүстік Атлантикада он сегіз айға немесе екі жылға саяхаттау үшін» кит аулау кемесінің жабдығы мен такелажына келтірілді. Бреслин, Коллинз атымен, Фримантлдегі «Изумрудный остров» қонақ үйінде орналасты, ал Томас Десмонд дөңгелек жасаушы болып жұмысқа орналасып, Перт пен Олбани қалаларын байланыстыратын телеграф сымдарын кесу үшін бес жергілікті ирландтық ер адамды тартты. Бреслин Батыс Австралияның губернаторы сэр Уильям Кливер Робинсонмен танысты. Робинсон Бреслинді тұтқын ордасына (қазіргі Фримантель түрмесі) экскурсияға алып барды, онда ол тұтқындарға қашуға дайындық жүріп жатқанын сырлы түрде хабарлады. Қонақ үйде тұрғанда Бреслин 22 жасар Мэри Тондутпен махаббатқа түсті. Ол жүкті болды, ал Энтони оның Сиднейге бару шығындарын төледі, бірақ оны ешқашан қайта көрмеді. 1876 жылдың желтоқсанында Тондут Бреслиннің жалғыз баласы, Джон Джозеф Тондутты дүниеге әкелді.
In 1875, the Clan's committee purchased (in the name of their member James Reynolds) three masted merchant bark Catalpa for $5,500 ($ in dollars). She displaced 202.05 tons and was 90 feet long, 25 feet in breadth and 12.2 feet deep. She had earlier been a whaleship, sailing out of New Bedford, but had been converted to merchant service with an open hold. Under Captain Anthony's direction, Catalpa was carefully restored to the fitting and rigging of a whaleship "ostensibly for a voyage of eighteen months or two years in the North and South Atlantic". Breslin, as Collins, lodged in the Emerald Isle Hotel in Fremantle, while Thomas Desmond took a job as a wheelwright and recruited five local Irishmen who were to cut the telegraph lines connecting Perth to Albany on the day of escape (there was no link to the eastern colonies of Australia until 1877). Breslin became acquainted with Sir William Cleaver Robinson, the Governor of Western Australia. Robinson took Breslin on a tour of the Convict Establishment (now Fremantle Prison) where he secretly informed the prisoners that an escape was due. While staying at the hotel, Breslin engaged in a love affair with 22 year old chamber maid, Mary Tondut. She became pregnant and Anthony paid for her to go to Sydney but never saw her again. In December 1876, Tondut gave birth to Breslin's only child, John Joseph Tondut.
Құтқару дайындықтары
Ауа райының нашарлығы салдарынан Каталпа жоспарланған кестеден қалып қойды. Теңізде 11 айдан кейін, 1876 жылғы 28 наурызда Бунбери жағалауына тікелей түсірді. Энтони мен Бреслин кездесіп, құтқаруға дайындала бастады және портта Корольдік теңіз күштерінің HMS Conflict атты канонерлік қайығын көріп, үлкен қорқынышқа ұшырады, бұл олардың жоспарын кейінге шегергенге мәжбүр етті.
Catalpa fell behind the intended schedule owing to weather conditions. After 11 months at sea, she dropped anchor off Bunbury on 28 March 1876. Anthony and Breslin met and began to prepare for the rescue. and were horrified to find the Royal Navy gunboat HMS Conflict in port, necessitating postponement of their plan.
Мифологияға айналдыру
Каталпаның қашып кету оқиғасы әр айтумен одан да қызықтырақ бола берді. Бірінші серік полицияға кемеге мінуге рұқсат бермегеннен кейін, кеме журналына мынадай жазба енгізді:
The story of Catalpa escape grew more dramatic in each retelling. After the first mate declined to allow the police to board the ship, he wrote in the ship's log:
1976 жылы Массачусетс штатының Нью-Бедфорд қаласында құтқарудың 100 жылдығын еске алу үшін ескерткіш тас орнатылды. Нью-Бедфорд – «Каталпа» кемесінің негізгі порты болған.
In 1976 a memorial stone was erected in New Bedford, Massachusetts, to commemorate the 100th anniversary of the rescue. New Bedford was the home port of Catalpa.
Көрме
2006 жылдың 22 қыркүйегінен 3 желтоқсанына дейін Фримантел түрмесінде «Қашқындар: Фримантелден бостандыққа» атты көрме ашылды. Бұл көрмені 20 000-нан астам адам тамашалады.
From 22 September 2006 to 3 December 2006 an exhibition, called "Escape: Fremantle to Freedom," opened at Fremantle Prison displaying many artefacts relating to the Catalpa rescue. The exhibition received over 20,000 visitors.