Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Үш өлшемді музыкалық форма
Musical form written in triple metre
Пассакалия (/p//æ//s//ə/'/k//ɑː//l//i//ə/; passaˈkaʎʎa) – 17-шы ғасырдың басында Испанияда пайда болған және қазірге дейін композиторлар қолданатын музыкалық форма. Ол көбінесе мән жағынан терең, басты остинато негізінде жазылып, үш өлшемді тактпен ұсынылады.
The passacaglia (/p//æ//s//ə/'/k//ɑː//l//i//ə/; passaˈkaʎʎa) is a musical form that originated in early seventeenth century Spain and is still used today by composers. It is usually of a serious character and is typically based on a bass ostinato and written in triple metre.
Шығу тегі
Пассакалия (лат. passacaglia;; итал. passacaglia, passacaglio, passagallo, passacagli, passacaglie) термині испан тіліндегі pasar (кесу, өту) және calle (көше) сөздерінен туындаған. Ол 17 ғасырдың басында Испанияда аспаптармен сүйемелделетін билер мен әндердің арасындағы импровизациялық бөлім ретінде пайда болды. Форманың испандық тамырлары (осы кезеңдегі испан әдебиетіндегі сілтемелермен расталған) болғанымен, пассакалияның алғашқы жазбаша мысалдары 1606 жылғы итальяндық дереккөзде табылды. Бұл шығармалар, сондай-ақ ғасырдың басындағы итальяндық дереккөздерден алынған басқа да шығармалар, каденциялық формуланы көрсететін қарапайым, қысқа аккордтар тізбегінен тұрады. Пассакалияны 1620 жылдардың соңында итальян композиторы Жироламо Фрескобальди қайта анықтады, оны бас үстіндегі үздіксіз вариациялар сериясына айналдырды (бас өзі де өзгертілуі мүмкін). Кейінгі композиторлар осы үлгіні қабылдады, ал 19 ғасырда бұл сөз көбінесе ауыр мінездегі остинато үлгісінің бірнеше вариацияларын білдіретін болды. Осыған ұқсас форма – шаконнаны алғаш рет Фрескобальди жасады. Екі жанр тығыз байланысты, және "композиторлар көбінесе шаконна мен пассакалия терминдерін шатастырып қолданғандықтан, олардың арасындағы нақты айырмашылықты табуға жасалған қазіргі заманғы әрекеттер субъективті және тарихи негізделмеген". Алғашқы зерттеулерде тарихи шаконна мен пассакалияны формалды түрде ажыратуға тырысылды, бірақ зерттеушілер көбінесе қарама-қарсы қорытындыларға келді. Мысалы, Перси Гетшиус шаконна әдетте қайталанатын сопрано мелодиясымен гармониялық тізбекке негізделгенін, ал пассакалия бас үлгісінің үстінде құрылғанын айтса, Кларенс Лукас екі форманы дәл керісінше анықтады. Алайда, соңғы уақытта 17 және 18 ғасырлардағы қолданыс үшін пайдалы айырмашылық жасауға қатысты прогресске қол жеткізілді, осы кезеңде кейбір композиторлар (әсіресе Фрескобальди мен Франсуа Куперен) екі жанрды бір шығармада қасақана араластырды. Мелодиялық үлгі – әдетте төрт, алты немесе сегіз (сирек жеті) такттан тұрады – шығарманың барлық ұзақтығы бойы өзгеріссіз қайталанады, ал жоғарғы партиялар бас үлгісіне сүйене отырып еркін өзгертіледі, ол гармониялық тірек ретінде қызмет етеді. Фрескобальдидің музыкасында кездесетін 17 ғасырлық шаконна көбінесе мажор тональностьта, ал пассакалия көбінесе минор тональностьта болады. 18 ғасырлық француздық тәжірибеде пассакалия мелодиялық бассо остинатоға көбірек назар аударады, ал шаконна "17 ғасырлық итальяндық тәжірибеден керісінше, түрлі жағынан еркін өңдеуге ұшырайды".
The term passacaglia (lang es; ; Italian: passacaglia, passacaglio, passagallo, passacagli, passacaglie) derives from the Spanish pasar (cross, pass) and calle (street). It originated in early 17th century Spain as a strummed interlude between instrumentally accompanied dances or songs. Despite the form's Spanish roots (confirmed by references in Spanish literature of the period), the first written examples of passacaglias are found in an Italian source dated 1606. These pieces, as well as others from Italian sources from the beginning of the century, are simple, brief sequences of chords outlining a cadential formula. The passacaglia was redefined in the late 1620s by Italian composer Girolamo Frescobaldi, who transformed it into a series of continuous variations over a bass (which itself may be varied). Later composers adopted this model, and by the nineteenth century the word came to mean a series of variations over an ostinato pattern, usually of a serious character. A similar form, the chaconne, was also first developed by Frescobaldi. The two genres are closely related, and since "composers often used the terms chaconne and passacaglia indiscriminately modern attempts to arrive at a clear distinction are arbitrary and historically unfounded". In early scholarship, attempts to formally differentiate between the historical chaconne and passacaglia were made, but researchers often came to opposite conclusions. For example, Percy Goetschius held that the chaconne is usually based on a harmonic sequence with a recurring soprano melody, and the passacaglia was formed over a ground bass pattern, whereas Clarence Lucas defined the two forms in precisely the opposite way. More recently, however, some progress has been made toward making a useful distinction for the usage of the seventeenth and early eighteenth centuries, when some composers (notably Frescobaldi and François Couperin) deliberately mixed the two genres in the same composition. The melodic pattern—usually four, six or eight (rarely seven) bars long—repeats without change through the duration of the piece, while the upper lines are varied freely, over the bass pattern serving as a harmonic anchor. The seventeenth century chaconne, as found in Frescobaldi's music, more often than not is in a major key, while the passacaglia is usually in a minor key. In eighteenth century French practice, the passacaglia leans more strongly to the melodic basso ostinato, while the chaconne, "in a reversal of the [seventeenth century] Italian practice, in various respects undergoes a freer treatment"
Композиторлар
Кейбір мысалдар: Иоганн Себастьян Бахтың, Дитерих Букстехудтың, Иоганн Пахельбелдің, Зигфрид Карг-Элерттің, Иоганн Каспар Керлдің, Даниэль Грегори Мейсонның, Георг Муффаттың, Готлиб Муффаттың, Иоганн Кухнаудың, Хуан Баутиста Кабаниллдің, Бернардо Паскинидің, Макс Регердің, Ральф Воан-Уильямстың (1933 жылғы B–G–C бойынша паскаглиясы), Джордж Фридерик Гендель мен Лео Совербидің орган паскаглиялары. Лютаға арналған паскаглияларды Алессандро Пичинини, Джованни Жироламо Каппергер, Сильвиус Леопольд Вайс, Эсаиас Рейснер, Граф Логи, Роберт де Визе, Жак Биттнер, Франсуа Дюфо, Жак Галло, Денис Готье, Энемонд Готье және Роман Туровский-Савчук, Джулиан Китастының бандураға арналған паскаглиясы, ал Пауло Гальвао, Сантьяго де Мурсия, Франсиско Герау, Гаспар Санц және Марчелло Витале барокко гитарасы үшін жазған.
Some examples are the organ passacaglias of Johann Sebastian Bach, Dieterich Buxtehude, Johann Pachelbel, Sigfrid Karg Elert, Johann Caspar Kerll, Daniel Gregory Mason, Georg Muffat, Gottlieb Muffat, Johann Kuhnau, Juan Bautista Cabanilles, Bernardo Pasquini, Max Reger, Ralph Vaughan Williams (Passacaglia on B–G–C, 1933), George Frideric Handel and Leo Sowerby. Passacaglias for lute have been composed by figures such as Alessandro Piccinini, Giovanni Girolamo Kapsperger, Sylvius Leopold Weiss, Esaias Reusner, Count Logy, Robert de Visée, Jacques Bittner, fr, François Dufault, Jacques Gallot, Denis Gaultier, Ennemond Gaultier, and Roman Turovsky Savchuk, a passacaglia for bandura by Julian Kytasty, and for baroque guitar by Paulo Galvão, Santiago de Murcia, Francisco Guerau, Gaspar Sanz, and Marcello Vitale.
Барокко
Батыс классикалық музыкасындағы паскальяның ең белгілі мысалдарының бірі – Иоганн Себастьян Бахтың органға арналған C минорындағы Паскалья және фугасы, BWV 582. Француз клавесинистері, әсіресе Луи Куперен және оның жүрегі туысқан Франсуа Куперен, осы форманың бір түрін қолданды – «passacaille en rondeau», онда вариациялардың арасында қайталамалы эпизодтар кездеседі. Генрих Игнац Франц Бибердің «Пассакальясы» – монументалды Розарий сонаталарының соңғы бөлігі, ол жеке скрипкаға арналған ең ерте белгілі композициялардың бірі. Клаудио Монтевердидің «Lamento della Ninfa» мадригалының орталық эпизоды – төмендейтін тетракордтағы паскалья. Иоганн Генрих Шмельцердің «Sonatæ unarum fidium» атты шығармасындағы төртінші сонатаның алғашқы екі бөлімі төмендейтін тетракордтағы паскальялар болып табылады, бірақ бұл ерекше емес мажор тонында. 1650 жылға дейін немесе одан ертерек Андреа Фалькониери Неапольде бассо континуомен тре-де паскальльді бөлім жариялады. Луиджи Боккеринидің «Квинтеттино No. 6», Op. 30 (сонымен қатар «Музыка нотурна delle strade di Madrid» деп белгілі) операсының төртінші бөлімі «Пассакаль» деп аталады. Джордж Фридерик Гендельдің G минорындағы клавесин сюитасының соңғы бөлімі (HWV 432) – норвегиялық скрипкашы Йохан Халворсенмен скрипка мен альт дуэті ретінде кеңінен танымал болған паскалья. Паскальяның басқа мысалдары: Жан Батист Луллидің «Армида» операсынан (1686) алынған «Les plaisirs ont choisi» және Генри Перселлдің «Дидо және Эней» операсынан «Дидоның зарлауы», «Мен жерге жатсам», Антонио Вивальдидің «Piango, gemo, sospiro» ариясы, немесе Джованни Феличе Санчестің «Usurpator tiranno» және «Stabat Mater» шығармалары және т.б.
One of the best known examples of the passacaglia in Western classical music is the Passacaglia and Fugue in C minor, BWV 582, for organ by Johann Sebastian Bach. The French clavecinists, especially Louis Couperin and his nephew François Couperin, used a variant of the form—the passacaille en rondeau—with a recurring episode between the variations. Heinrich Ignaz Franz Biber's "Passacaglia", the last piece of the monumental Rosary Sonatas, is one of the earliest known compositions for solo violin. The central episode of Claudio Monteverdi's madrigal Lamento della Ninfa is a passacaglia on a descending tetrachord. The first two movements of the fourth sonata from Johann Heinrich Schmelzer's Sonatæ unarum fidium are passacaglias on a descending tetrachord, but in uncharacteristic major. In 1650 or earlier, Andrea Falconieri published a passacalle movement à tre, basso continuo, in Naples. The fourth movement of Luigi Boccherini's Quintettino No. 6, Op. 30, (also known as Musica notturna delle strade di Madrid) is titled "Passacalle". The last movement of George Frideric Handel's Harpsichord Suite in G minor (HWV 432) is a passacaglia which has become well known as a duo for violin and viola, arranged by the Norwegian violinist Johan Halvorsen. Other examples of passacaille include Les plaisirs ont choisi from Jean Baptiste Lully's opera Armide (1686) and Dido's Lament, When I am Laid in Earth from Henry Purcell's Dido and Aeneas, the aria Piango, gemo, sospiro by Antonio Vivaldi, or "Usurpator tiranno" and Stabat Mater by Giovanni Felice Sances, et al.
Романтикалық
XIX ғасырдың мысалдарына Феликс Мендельсонның органға арналған До минорлық паскалиясы және Йозеф Райнбергердің Сегізінші орган сонатасының финалы жатады. Иоганн Брамстың ең танымал паскалияларын оның Төртінші симфониясының соңғы бөлімінде кездестіруге болады, көптеген музыканттар оны Брамстың ең ұлы туындыларының бірі деп санайды. Брамс бұл шығарманы классикалық бидің қатаң өлшемдеріне сәйкес жазған, ал британдық дирижер Констант Ламберт оны "қатаң зияткерлік" деп сипаттаған. Брамстың Хайднның тақырыбына жасаған вариацияларында, бас аспабы шығарманың барлық кезеңінде бірдей гармониялық үлгіні қайталай береді. Ханс Губердің фортепиано концертінің 3-ші нөмірінің бірінші бөлімі, Op. 113 (1899) – паскалия болып табылады.
Nineteenth century examples include the C minor passacaglia for organ by Felix Mendelssohn, and the finale of Josef Rheinberger's Eighth Organ Sonata. Notable passacaglias by Johannes Brahms can be found in the last movement of his Fourth Symphony, which many musicians place among Brahms' finest compositions. Composed by Brahms to conform to the strict metrics of classical dance, British conductor Constant Lambert called the piece "grimly intellectual". In Brahms's Variations on a Theme by Haydn, the bass repeats the same harmonic pattern throughout the piece. The first movement of Hans Huber's Piano Concerto No. 3, Op. 113 (1899) is a passacaglia.
Қазіргі заманғы
Паскаглия ХХ ғасырдың соңына дейін сақталған және одан әрі дамыған форма. Ғасырдың ортасында бір автор: «Жаңа музыканы орындаудағы белгілі бір кешігуге қарамастан, орындаушылардың белсенді репертуарында барокко туындыларынан гөрі ХХ ғасырға тән паскаглиялар көбірек кездеседі» деген пікір білдірді. Паскаглиямен ерекше байланысы бар үш композитор – Бенджамин Бриттен, Дмитрий Шостакович және Пол Хиндемит. Бриттен операларында драманың мәнді мәнін беру үшін жиі паскаглия қолданады. Мұндай мысалдар «Питер Граймс», «Билли Бадд», «Бұрылыс», «Венециядағы өлім» және тіпті «Альберт Херринг» комикалық операсында кездеседі. Бриттен бұл форманы тенор, валторна және скрипкаларға арналған серенадасында (1943) және Джон Донннің қасиетті сонеттерінде (1945) (дауыс пен фортепианоға арналған), сондай-ақ таза аспаптық шығармаларында, атап айтқанда екінші және үшінші виолончель сюиталарында, екінші және үшінші скрипкалық квартеттерінде, виолончель симфониясында және Джон Даулендтің әуенімен жазылған «Ноктюрнал» гитараға арналған шығармасында да пайдаланған. Шостакович паскаглияны тек аспаптық формаларда қолданды, оның ең танымал мысалдары «Мценск уездiндегi Леди Макбет» операсының екінші актісіндегі Интерлюдиясында, оныншы скрипкалық квартетінде, екінші фортепиано триосында, сегізінші және он бесінші симфонияларында және бірінші скрипкалық концертінде кездеседі. Хиндемит 1938 жылғы «Nobilissima Visione» балетін аяқтау үшін бұл форманы қолданды, сонымен қатар ол бұл форманы ерте «Viola solo» сонатасында, Op. 11, № 5 (1919) және «Das Marienleben» ән циклінің екінші бөлімінде (1948) де пайдаланған, сондай-ақ кейінгі туындыларында, мысалы, бесінші скрипкалық квартетінде және желді және скрипкалы аспаптарға арналған октетте де қолданды. Игорь Стравинский бұл форманы өзінің 1953 жылғы Септетінің орталық бөлімінде, неоклассикалық және сериалдық кезеңдер арасындағы көшкін туындысында пайдаланған. Витольд Лутославскийдің оркестрге арналған концертінің финалында да пассакалия кездеседі. Бұл форманың ерекше маңызды мысалдары Екінші Вена мектебінің шығармаларында кездеседі. Антон Веберннің Op. 1 – оркестрге арналған пассакалия, Арнольд Шенберг «Пьерро Лунар» шығармасында «Nacht» пассакалия бөлімін қосты, ал Альбан Берг, Бриттен сияқты, «Воццек» операсында, бірінші актінің төртінші көрінісінде пассакалияны қолданды.
The passacaglia proved an enduring form throughout the twentieth century and beyond. In mid century, one writer stated that "despite the inevitable lag in the performance of new music, there are more twentieth century passacaglias in the active repertory of performers than baroque works in this form". Three composers especially identified with the passacaglia are Benjamin Britten, Dmitri Shostakovich, and Paul Hindemith. In his operas, Britten often uses a passacaglia to create the climactic moment of the drama. Examples are found in Peter Grimes, Billy Budd, The Turn of the Screw, Death in Venice, and even in the comic opera Albert Herring. Britten also employed the form in smaller vocal forms, such as the Serenade for Tenor, Horn and Strings (1943) and The Holy Sonnets of John Donne (1945) for voice and piano, as well as in purely instrumental compositions, notably in the second and third Cello suites, the second and third string quartets, the Cello Symphony, and the Nocturnal after John Dowland for guitar. Shostakovich restricted his use of the passacaglia to instrumental forms, the most notable examples being found in his Interlude in Act II of the opera Lady Macbeth of Mtsensk, Tenth String Quartet, Second Piano Trio, Eighth and Fifteenth Symphonies, and First Violin Concerto. Hindemith employed the form to conclude his 1938 ballet, Nobilissima Visione, and it is also found in his early Sonata for viola solo, Op. 11, No. 5 (1919) and the second movement of the song cycle Das Marienleben (1948), as well as in later works such as the Fifth String Quartet and the Octet for winds and strings. Igor Stravinsky used the form for the central movement of his Septet (1953), a transitional work between his neoclassical and serial periods. A passacaglia is also found in the finale of Witold Lutosławski's Concerto for Orchestra. Especially important examples of the form are found in the output of the Second Viennese School. Anton Webern's Opus 1 is a Passacaglia for Orchestra, Arnold Schoenberg included a passacaglia movement, "Nacht", in Pierrot lunaire, and Alban Berg, like Britten, used a passacaglia operatically, in act 1, scene 4 of Wozzeck.