Кіріспе
Типтік антипсихотикалық дәрі
Халоперидол, басқа атауларының ішінде Haldol брендімен сатылады, – типтік антипсихотикалық дәрі. Оны ауызға қабылдауға болады немесе бұлшықетке немесе тамырға инъекция жасауға болады. Жүктілік кезінде қабылдағанда нәрестеде денсаулық мәселелері тудыруы мүмкін. Паркинсон ауруы бар адамдарға қолдануға болмайды. Бұл препарат петидин (меперидин) аналогтарының құрылым-активтілік байланысын зерттеу мақсатында жасалған. Ол Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымының қажетті дәрілер тізіміне енген. Бұл ең көп қолданылатын типтік антипсихотикалық препарат. 2020 жылы АҚШ-та 1 миллионнан астам рецепт бойынша тағайындалған 303-ші дәрі болды.
Физикалық-химиялық қасиеттері
Галоперидол – 150 °C балқу температурасы бар кристаллдық зат. Бұл дәрі суда өте аз ериді (1,4 мг/100 мл), бірақ хлороформ, бензол, метанол және ацетонға ериді. Ол сондай-ақ 0,1 М тұз қышқылында (3 мг/мл) қыздырғанда ериді.
Басқа да ескертулер
Созылмалы психикалық ауруларды ұзақ мерзімді емдеу кезінде тәуліктік доза ремиссияны сақтау үшін қажетті ең төменгі деңгейге дейін төмендетілуі керек. Кейде галоперидолмен емдеуді біртіндеп тоқтату қажет болуы мүмкін. Сонымен қатар, ұзақ мерзімді қолдану кезінде, жанама әсерлер қаупіне байланысты, дене салмасы индексін (BMI), қан қысымын, ашқарын қандағы қант мөлшерін және липидтер деңгейін өлшеуді қоса алғанда, жүйелі мониторинг ұсынылады. Пациенттер алғашқы психоз эпизодында тіпті 2 мг дозадан да жақсы жауап берді. Шизофренияны қолдаушы емдеу үшін халықаралық консенсус конференциясы ең төменгі қолдау дозасы белгіленгенше, әр 6 ай сайын дозаны шамамен 20%-ға азайтуды ұсынды. Деполық формалары да бар; олар белгілі бір интервалмен терең бұлшықетішілік инъекция арқылы енгізіледі. Деполық формалар бастапқы емдеу үшін қолайлы емес, бірақ ауызға қабылданатын дозаларды тұрақты түрде қабылдамайтын пациенттерге қолайлы. Галоперидолдың деканоат эфирі (галоперидол деканоат, саудалық атаулары Haldol decanoate, Halomonth, Neoperidole) әсер ету ұзақтығы әлдеқайда ұзақ болғандықтан, ауызға қабылданатын дәрі-дәрмектерді қабылдамайтын адамдарда жиі қолданылады. Дозасы екі-төрт апта сайын бұлшықетішілік инъекция арқылы беріледі. Галоперидол деканоатының IUPAC атауы – [4 (4 хлорфенил) 1 [4 (4 фторфенил) 4 оксобутил]пиперидин 4-ил] деканоат. Галоперидолдың жергілікті формаларын жүрек айнуды емдеу үшін қолдануға болмайды, себебі зерттеулер бұл емнің басқа емдеулерге қарағанда тиімді екенін көрсетпейді.
Ұсынысты тоқтату
Британдық ұлттық формуласы антипсихотикалық препараттарды тоқтату кезінде жедел тоқтату синдромы немесе күрт рецидивтің алдын алу үшін оларды біртіндеп тоқтатуды ұсынады. Препаратты тоқтату кезінде көңіл ауруы, құсу және тәбет жоғалу сияқты белгілер жиі кездеседі. Басқа белгілерге алаңдаушылық, тершеңдік және ұйқының бұзылуы жатуы мүмкін. Бұл емделіп жатқан аурудың қайталануына да алып келуі мүмкін. Сирек жағдайларда, препарат тоқтатылғанда кешіккен дискинезия дамуы мүмкін. Бірақ, егер адам алғашқы кезеңнен өтсе, артық дозадан кейін жағдайы жақсаруы мүмкін.
Фармакология
Галоперидол - типикалық бутирофенон типті антипсихотик, жоғары сәйкестікпен дофамин D2 рецепторының антагонизмін және рецепторлардың баяу диссоциациялану кинетикасын көрсетеді. Оның әсері фенотиазиндерге ұқсас. Препарат төмен дозада D2 және α1 рецепторларына (ED50 = 0,13 және 0,42 мг/кг), ал жоғары дозада 5 HT2 рецепторларына (ED50 = 2,6 мг/кг) басымдықпен байланысады. D2 рецепторларының антагонизмі шизофренияның оң симптомдарына, ал 5 HT2 рецепторларының антагонизмі теріс симптомдарға тиімдірек болғандықтан, осы ерекшелік галоперидолдың қате пікірлерге, галлюцинацияларға және психоздың басқа да көріністеріне күштірек әсер етуіне себеп болады. Галоперидолдың гистамин H1 рецепторларына және мускариндік M1 ацетилхолин рецепторларына шамалы сәйкестігі седация, салмақ күшею және ортостатикалық гипотензияның азаюымен, бірақ емдеу барысында туындайтын экстрапирамидалық симптомдардың көбеюімен сипатталатын антипсихотикке әкеледі. + Галоперидолдың рецепторлармен байланысу профилі Рецептор Әрекеті Ki (нМ) D1тыныш антагонист белгісіз тиімділік D5тыныш антагонист белгісіз тиімділік D2кері агонист 0,7 D3кері агонист 0,2 D4кері агонист 5–9 σ1(Галоперидол метаболиті HPP+ арқылы қайтымсыз инактивация) 3 σ2агонист 54 5 HT1Aагонист 1927 5 HT2Aтыныш антагонист 53
Ауыз арқылы
Ауызбен қабылданатын галоперидолдің биологиялық қолданылуы 60-70% аралығында болады. Дегенмен, әртүрлі зерттеулерде баяндалған орташа Tmax және T1/2 мәндерінің айырмашылығы зор, олар тиісінше 1,7-ден 6,1 сағатқа және 14,5-тен 36,7 сағатқа дейін өзгереді.
Интрамускулярлық инъекциялар
Препарат бұлшықетке инъекцияланғанда жақсы және жылдам сіңіріледі, биожетімділігі жоғары. Сау адамдарда Tmax 20 минутты, ал шизофрениямен ауыратын науқастарда 33,8 минутты құрайды. Орташа T1/2 20,7 сағатқа тең.
Интравеноздық инъекциялар
Интравеноздық (IV) инъекция кезінде биожетімділік 100% құрайды, және әсер етудің өте жылдам басталуы секундықтар ішінде байқалады. Жартылай шығарылу периоды (Т1/2) 14,1-ден 26,2 сағатқа дейін. Көрінетін таралу көлемі 9,5-тен 21,7 л/кг аралығында, бұл дәріні тоқтату кезінде жанама әсерлердің баяу жоғалуын түсіндіруі мүмкін.
Тарату және метаболизм
Галоперидол адам плазмасында күшті белок байланысымен сипатталады, еркін фракциясы бар болғаны 7,5-11,6% құрайды. Ол бауырда кеңінен метаболизмге ұшырайды, енгізілген дозаның шамамен 1% қана өзгермеген күйде зәрмен шығарылады. Бауырдағы тазартудың басым бөлігі глюкуронидтеу арқылы жүзеге асады, одан кейін редукция және CYP арқылы катализделген тотығу, негізінен CYP3A4 арқылы. Ол 1958 жылы бельгиялық Janssen Pharmaceutica компаниясында жасалған және сол жылдың аяғында Бельгияда алғашқы клиникалық сынақтардан өтті. Галоперидол 1967 жылдың 12 сәуірінде АҚШ-тың Тамақ және Дәрі-дәрмек басқармасы (FDA) тарапынан мақұлданды; кейіннен ол АҚШ және басқа елдерде McNeil Laboratories компаниясымен Haldol тауарлық атауымен сатылды.
Брендтер
Галоперидол - INN, BAN, USAN, AAN бекітілген атауы. Ол Aloperidin, Bioperidolo, Brotopon, Dozic, Duraperidol (Германия), Einalon S, Eukystol, Haldol (АҚШ және Ұлыбританиядағы танымал сауда атауы), Halol, Halosten, Keselan, Linton, Peluces, Serenace Norodol (Түркия) және Sigaperidol саудалық атауларымен сатылады.
Ветеринариялық пайдалану
Галоперидол сонымен қатар ветеринариялық және басқа да жағдайларда, оның ішінде тұтқындықтағы жануарларды күтуде, жануарлардың көптеген түрлерінде таңдаусыз транквилизациялау және мінез-құлықтық белсенділікті төмендету үшін қолданылады.