Кіріспе
Арнсберг (;) – Германияның Солтүстік Рейн-Вестфалия жеріндегі Хохзауэрланд округіндегі қала. Бұл Regierungsbezirk Arnsberg әкімшілігінің орналасқан жері және Хохзауэрланд округінің үш жергілікті әкімшілік кеңсесінің бірі.
Arnsberg (; ) is a town in the Hochsauerland county, in the German state of North Rhine Westphalia. It is the location of the Regierungsbezirk Arnsberg administration and one of the three local administration offices of the Hochsauerlandkreis district.
Орналасқан жері
Арнсберг Сауэрландтың солтүстік-шығысында, Рур өзенінің аңғарында орналасқан. Рур өзені Арнсберг қаласының ескі бөлігінің оңтүстігін айналып өтеді. Қаланың көбісі толығымен орманмен қоршалған, ал солтүстікке қарай Арнсбергер Вальд табиғи паркі жатыр. Арнсберг шығысында 46 федералды тас жолы (Autobahn 46) арқылы Брилонмен, ал батысында (445 федералды тас жолы арқылы) Верльмен байланысады. Сонымен қатар, бірнеше теміржол станциялары арқылы ірі қала Дортмундқа және Рур аймағына қосылу мүмкіндігі бар. Vosswinkel қалалық ауданында тек шағын жеке ұшақтарға арналған өңірлік әуежай да бар. Қалалық аумақ оңтүстік шекарасынан солтүстік шекарасына дейін созылады.
Басталуы
Арнсберг 789 жылы Каролинг тізімдерінде (Urbar) Верден аббаттығына қарасты деп алғаш рет айтылған. Арнсберг шамамен 1070 жылдан бастап Арнсберг графтарының орталығы болды және 1238 жылы қала құқығын алды. 1368 жылы Арнсберг графтарының соңғысы, граф Готфрид IV, мұрагері болмағандықтан, қала мен округін Куркёльнге берді. Олар онда қамал салды, оның қиратысы қазірге дейін сақталған және кейде қоғамдық тойларда пайдаланылады. 12 ғасырда Ескі Арнсберг Вестфалия сот жүйесінің (оның гербі бүгінгі Хохзауэрланд округінде қолданылады) орталығы болды. Кейін қала тәуелсіздігін жойып, Кельн архиепископтарының билігіне бағынды.
18-19 ғасырлар
Арнсберг қамалы Иоганн Конрад Шлаунның резиденция сарайы және Баварияның курфюрсті Клеменс Августтың аң аулау резиденциясы ретінде қайта жаңартылды. Ол 1769 жылы Жеті жылдық соғыста қирады. 1794 жылы француздар Кёльнге шабуыл жасағандықтан, Кёльн соборының қазынасының бір бөлігі, сонымен қатар Киелі кітаптағы үш патшаның қасиетті деректері Арнсбергке қауіпсіздікке әкелінді. 1804 жылы қазына Кёльнге қайтарылды, және бұл оқиға Propsteikirche-дегі тақташамен бекітілді. 1816 жылы Арнсберг Пруссияның басқаруына өтті және жергілікті әкімшілік орталыққа айналды.
Екінші дүниежүзілік соғыс
Нехайм мен Хюстен 1941 жылы біріктірілді. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Арнсберг алғаш рет 1943 жылдың 16-17 мамырына қараған түні (Chastise операциясы) RAF Lancaster бомбалаушылары Мёне су қоймасының бөгетін бұзғанда кең ауқымда қирап, көптеген адамдар қаза болды. Жақын орналасқан Химмельпфортен аббатханасы толығымен суға кетіп қалды. Кейіннен британдық әуе шабуылдары кезінде Арнсбергтің ондаған тұрғыны қаза тапты, бұл шабуылдар теміржол виадугін жоюға бағытталған еді. Нысаналар 1945 жылдың 19 наурызында "Grand Slam" бомбасымен толығымен жойылды.
Қазіргі заманғы тарих
Қазіргі Арнсберг қаласы 1975 жылы 12 көршілес муниципалитетті (Бахум, Брейтенбрух, Хердринген, Холцен, Мюшеде, Нидераймер, Овентроп, Румбек, Уентроп, Восвинкель және Венигло) біріктіру нәтижесінде құрылды. Ескі Арнсберг және Нехайм-Хюстен – екі ірі қалалық аймақ, ал қалған бөліктері көбінесе ауылдық жерлерді құрайды.
Дін
Арнсберг тұрғындарының көп бөлігі католик дінін ұстанады. Арнсберг Падерборн архиепископтығының құрамына кіреді. Католик шіркеулерінің ішінде "Propsteikirche" немесе "Heilig Kreuz Kirche" және "Auferstehungskirche" бар, соңғысы протестант шіркеуі. Сонымен қатар, Жаңа Апостолдық қауым да бар. Соңғы жылдары Арнсбергтегі мұсылман азшылығы айтарлықтай өсті. Қалада мешіт орналасқан. Көбінесе католиктерге арналған зираттар бар, бірақ еврей зираты да кездеседі.
Өнер және мәдениет
Арнсбергте Kunstverein Arnsberg жұмыс істейді. 1987 жылы құрылған және қазіргі заманғы өнерге арналған Kunstverein Arnsberg Георг Базелиц, Томас Руфф, Карин Сандер, Дан Пержовски, Борис Михайлов, Грегор Шнайдер, Эрвин Вурм, Тернер сыйлығының иегері Сьюзан Филипсз және Марсель Дюшан сыйлығының иегері Лоран Грассо сынды суретшілердің жеке көрмелерін ұсынды.
Қаланың қару-жарағы
Қаланың қаруы көк фонда ақ құбыланды бейнелейді. Алдында ол 1278 жылы енгізілген және Арнсберг графы қолданған қызыл фондағы ақ құбылан болған. 17-шы ғасырда қызыл түс Виттельсбах әулетінің бавариялық көк түсін көрсете отырып, көк түске өзгертілді.