Кіріспе
Оңтүстік аспан жарты шарсындағы шоқжұлдыз
атауы = Норма |
қысқарту = Nor |
жатыс есімдігі = Normae |
айтылуы = '/nɔr.mə/, жатыс есімдігі = '/nɔr.miː/ |
символикасы = ағаш ұстасының көлденеңі |
RA = ол екі жыл бойы Жақсы Үміт мүйісінде 10 000 оңтүстік жұлдызды бақылап, каталогқа түсіргеннен кейін. Ол Еуропадан көрінбейтін Оңтүстік аспан жарты шарының белгісі жоқ аймақтарында 14 жаңа шоқжұлдыз ойлап тапты. Бірін қоспағанда, барлығы ағарту дәуірін бейнелейтін құралдарды құрметтеді. Лакайль 1756 жылы оңтүстік жұлдыздар картасында Норма, Цирцинус және Триангулум Астрале шоқжұлдыздарын сәйкесінше тік бұрыш пен сызғыш, компас және геодезист деңгейі ретінде суреттеді. Деңгей үшбұрыштың төбесінен ілініп тұрды, бұл кейбір астрономдарды ол l’Équerre et la Règle-ді "Le Niveau", "деңгей" деп қайта атады деген тұжырымға жеткізді. Қалай болғанда да, Лакайль 1763 жылға қарай шоқжұлдыздың атын Норма деп қысқартып, латын тіліне аударды. 1922 жылы Халықаралық астрономиялық одақ қабылдаған үш әріпті қысқарту "Nor" болып табылады. Бельгиялық астроном Эжен Дельпорт 1930 жылы белгілеген шоқжұлдыздың ресми шекаралары он сегменттен тұратын көпбұрышпен анықталады. Экваторлық координаттар жүйесінде осы шекаралардың оңтүстік көтерілу координаттары аралығында, ал еңіс координаттары −42.27° және −60.44° аралығында орналасқан. Бүкіл шоқжұлдыз 29° солтүстік ендігінен оңтүстікке қарайғы бақылаушыларға көрінеді. Gamma1 және Gamma2 Normae – оптикалық екі жұлдыз, бірақ нағыз екі жұлдыздық жүйе емес. Жерден 129 ± 1 жарық жылы қашықтықта орналасқан Gamma2 Normae – G8III типіндегі сары алып жұлдыз, Күннен 2–2,5 есе үлкен. Ол диаметрі бойынша 10 есе үлкейіп, Күннен 45 есе жарық береді. Сонымен қатар, ол 10 шамалы серігі бар, көзге көрінетін жақын оптикалық екі жұлдыздың жартысы. Gamma1 Normae – сары ақ супергигант, Жерден 1500 жарық жылы қашықтықта орналасқан. Жүйе Жерден 530 ± 20 жарық жылы қашықтықта орналасқан, Күннің жарықтығынан шамамен 66 есе жарық береді. Iota1 Normae – көп жұлдыздық жүйе. AB (шамасы 5,2 және 5,76) жұптары 26,9 жыл ішінде бір-бірін айналып жүреді; олар тиісінше Күннен 2,77 және 2,71 есе үлкен. Бұл жұп Жерден 128 ± 6 жарық жылы қашықтықта орналасқан. Бұл – ең жарық жұлдыздардың бірі, бірақ арақашықтық пен ғарыш шаңы оны ішінара жасырады. Оның қашықтығына қатысты белгісіздіктер Mu Normae Күннен 250 000 және 1 миллион есе жарық және 60 есе массивті болуы мүмкін деген мүмкіндікті қалдырады, бірақ оның Күннен 500 000 есе жарықтылығы және 40 есе массасы болуы ықтимал. Ол Альфа Сигни айнымалысы деп күдіктенеді, оның шамасы 4,87–4,98 аралығында. QU Normae – тағы бір ыстық көк ақ жұлдыз, ол 4,8 күн ішінде 5,27-ден 5,41 шамаға дейін өзгереді. Эта Норманың жанында R Normae, Мира айнымалысы орналасқан. Оның көру шамасының диапазоны 6,5–13,9 және оның орташа периоды 507,5 күн. Eta Normae мен Gamma Circini арасында T Normae орналасқан, бұл тағы бір Мира айнымалысы. S Normae – 6,12–6,77 шамамен және 9,75411 күндік периодымен танымал Цефеид айнымалысы. Ол ашық шоғыр NGC 6087 орталығында орналасқан. Бұл сары ақ супергигант, спектрлік түрі F8 G0Ib, Күннен 6,3 есе массивті. Екілік, оның 2,4 Күн массасы бар серігі бар, ол көк-ақ негізгі тізбекті жұлдыз, спектрлік түрі B9.5V. Екі қасқыр жұлдызынан тұратын екі жұлдыздық жүйе, әдеттегі Apep деп аталады, ұзақ гамма сәулелерінің жарылысының мүмкін ата-бабасы ретінде анықталды. Бұл галактикадан 8000 жарық жылы қашықтықта орналасқан, бұл Құс жолындағы алғашқы галактика. IM Normae – Құс жолындағы он қайталанатын нованың бірі. 1920 және 2002 жылдары жарылып, бастапқы шамасы 18,3 болғанда, оның шамасы 8,5 баллға жеткен. Бірінші атылудан кейін оның жағдайы нашар бақыланған, сондықтан ол аралықта атылған болуы мүмкін. Нормада екі әлсіз R Coronae Borealis айнымалы жұлдызы бар, олардың шамасы 10 – RT Normae және RZ Normae – екі ақ жұлдыздың бірігуінен пайда болған деп есептелетін сирек дегенерацияланған жұлдыздар, олар үлкен мөлшерде көміртек шаңын шығарып, бірнеше шамамен бітеді. 16 шамалы әлсіз нысан QV Normae – Жерден 15 000–20 000 жарық жылы қашықтықта орналасқан жоғары массалы рентген сәулелі екі жұлдыздық жүйе. Ол Күннен шамамен 20 есе массивті көк-ақ супергигантты айналып жүрген нейтронды жұлдыздан тұрады. Жұлдыздық желдің массасы үлкен жұлдыздың магниттік полюстеріне тартылады, аккреция бағанасын қалыптастырады және рентген сәулелерін шығарады. 19 000 жарық жылы қашықтықта орналасқан нейтрон жұлдызының массасы Күн массасынан 1,74 ± 0,14 есе көп, бірақ оның радиусы 9,3 ± 1,0 км. 1E161348 5055 – RCW103 суперновасының орталығында табылған нейтрон жұлдызы. 6,67 сағаттық периоды бар периодтық рентген сәулесінің көзі, ол шамамен 2000 жылдық және Жерден 10 000 жарық жылы қашықтықта орналасқан. Ол өте жас болғанына қарамастан, өте баяу айналады, миллиондаған жылдық жұлдыз сияқты мінез-құлық көрсетеді. SGR J1550 5418 – жұмсақ гамма қайталағыш (SGR) – гамма сәулелерінің жарқылына шығаратын магнетар, Жерден шамамен 30 000 жарық жылы қашықтықта орналасқан. Шамамен 2,07 секундтық айналу периоды магнетар үшін ең жылдам байқалған. XTE J1550 564 – тағы бір рентген екілік жұлдызы, бұл жолы Күннен шамамен 10 есе массивті үлкен қара тесік пен салқын қызғылт донор жұлдызынан тұрады. Қара тесік – микроквазар, аккрециялық дискісінен материалдың сәулелерін шығарады.
abbreviation = Nor |
genitive = Normae |
pronounce = '/n//ɔr//m//ə/,genitive '/n//ɔr//m//iː/ |
symbolism = the carpenter's square |
RA = to after he had observed and catalogued 10,000 southern stars during a two year stay at the Cape of Good Hope. He devised 14 new constellations in uncharted regions of the Southern Celestial Hemisphere not visible from Europe. All but one honoured instruments that symbolised the Age of Enlightenment. Lacaille portrayed the constellations of Norma, Circinus and Triangulum Australe, respectively, as a set square and ruler, a compass, and a surveyor's level in a set of draughtsman instruments, in his 1756 map of the southern stars. The level was dangling from the apex of a triangle, leading some astronomers to conclude he was renaming l’Équerre et la Règle to "le Niveau", "the level". In any case, the constellation's name had been shortened and Latinised by Lacaille to Norma by 1763. The three letter abbreviation for the constellation, as adopted by the International Astronomical Union in 1922, is "Nor". The official constellation boundaries, as set by Belgian astronomer Eugène Delporte in 1930, are defined by a polygon of ten segments. In the equatorial coordinate system, the right ascension coordinates of these borders lie between and , while the declination coordinates are between −42.27° and −60.44°. The whole constellation is visible to observers south of latitude 29°N. Gamma1 and Gamma2 Normae are an optical double, and not a true binary star system. Located 129 ± 1 light years away from Earth, Gamma2 Normae is a yellow giant of spectral type G8III around 2 to 2.5 times as massive as the Sun. It has swollen to a diameter 10 times that of the Sun and shines with 45 times the Sun's luminosity. It also is half of a close optical double, with a magnitude 10 companion star related by line of sight only. Gamma1 Normae is a yellow white supergiant, located much further away at around 1500 light years from Earth. The system is 530 ± 20 light years distant from Earth, It shines with a luminosity approximately 66 times that of the Sun. Iota1 Normae is a multiple star system. The AB (mag 5.2 and 5.76) pair orbit each other with a period of 26.9 years; they are 2.77 and 2.71 times as massive as the Sun respectively. The pair are 128 ± 6 light years distant from Earth. one of the most luminous stars known, but is partially obscured by distance and cosmic dust. Uncertainties regarding its distance leave open the possibility that Mu Normae could be between 250,000 and one million times as luminous and up to 60 times as massive as the Sun, though it is more likely to have around 500,000 times the Sun's luminosity and 40 times its mass. It is suspected of being an Alpha Cygni variable, with a magnitude range of 4.87–4.98. QU Normae is another hot blue white star that is a variable, ranging from magnitude 5.27 to 5.41 over 4.8 days. Lying near Eta Normae is R Normae, a Mira variable. Its visual magnitude range is 6.5–13.9 and its average period is 507.5 days. Located halfway between Eta Normae and Gamma Circini is T Normae, another Mira variable. S Normae is a well known Cepheid variable with a magnitude range of 6.12–6.77 and a period of 9.75411 days. It is located at the centre of the open cluster NGC 6087. It is a yellow white supergiant of spectral type F8 G0Ib that is 6.3 times as massive as the Sun. A binary, it has a 2.4 solar mass companion that is a blue white main sequence star of spectral type B9.5V. A binary system composed of two wolf rayet stars, colloquially called Apep, has been identified as a possible progenitor of a long gamma ray burst. Located around 8000 light years distant, it would be the first such in the Milky Way. IM Normae is one of only ten recurrent novae known in the Milky Way. It has erupted in 1920 and 2002, reaching magnitude 8.5 from a baseline of 18.3. It was poorly monitored after the first eruption, so it is possible that it erupted in between. Norma hosts two faint R Coronae Borealis variable stars of magnitude 10—RT Normae and RZ Normae—rare degenerate stars thought to have formed from the merger of two white dwarfs that fade by several magnitudes periodically as they eject large amounts of carbon dust. A faint object of magnitude 16, QV Normae is a high mass X ray binary star system 15,000–20,000 light years distant from Earth. It is composed of a neutron star orbiting a blue white supergiant approximately 20 times as massive as the Sun. The stellar wind from the more massive star is drawn to the magnetic poles of the neutron star, forming an accretion column and producing X rays. Located 19,000 light years away, The neutron star is 1.74 ± 0.14 times as massive as the Sun, yet its radius is a mere 9.3 ± 1.0 km. 1E161348 5055 is a neutron star found in the centre of RCW103 supernova remnant. A periodic X ray source with a period of 6.67 hours, it is approximately 2000 years old and 10,000 light years away from Earth. It is unusual in that it is spinning much too slowly for its young age, behaving instead like a multi million year old star. SGR J1550 5418 is a soft gamma repeater (SGR)—a magnetar that is emitting gamma ray flares, located some 30,000 light years distant from Earth. The rotation period, of approximately 2.07 seconds, is the fastest yet observed for a magnetar. XTE J1550 564 is another X ray binary, this time composed of a large black hole around 10 times as massive as the Sun and a cool orange donor star. The black hole is a microquasar, firing off jets of material most likely from its accretion disk.
Экзопланеталар
Төрт жұлдыз жүйесі планеталарды қамтиды дегені белгілі. HD 330075 – 164 жарық жылы қашықтықта орналасқан, күнге ұқсас жұлдыз, оны 3,4 күнде бір айналатын ыстық Юпитер планетасы бар. 2004 жылы хабарланған бұл планета HARPS спектрографымен ашылған алғашқы планета болды. HD 148156 – 168 ± 7 жарық жылы қашықтықтағы жұлдыз. Күннен сәл үлкен және ыстық, оның 2,8 жылдық орбиталық периоды бар, шамамен Юпитердің мөлшеріндегі планетасы бар екені анықталды. HD 143361 – күнге ұқсас жұлдыз бен 30,9 АЕ арақашықтықтағы әлсіз қызыл ергежұлдызды қос жұлдыз жүйесі. Юпитердің массасынан шамамен үш есе ауыр планета жарқын жұлдызды 1057 ± 20 күнде айналып өтеді. HD 142415 шамамен 113 жарық жылы қашықтықта орналасқан және 386 күнге жуық орбиталық периоды бар Юпитердің мөлшеріндегі планетаға ие.
Терең аспан нысандары
Бұл шоқжұлдызда Құс жолындағы орналасуына байланысты жұлдыздық шоғырлар сияқты көптеген терең ғарыш нысандары бар. NGC 6087 – Нормадағы ашық шоғырлардың ең жарықтысы, оның шамасы 5,4. Ол Альфа Центавр және Зета Арая шоқжұлдыздарының арасындағы шоқжұлдыздың оңтүстік-шығыс бұрышында орналасқан. Оның жасы шамамен 100 миллион жыл, ал қашықтығы 3300 жарық жылы, диаметрі 14 жарық жылы. Оның ең жарық мүшесі – S Normae Сефеидтік айнымалы жұлдызы. Оның жасы шамамен 102 миллион жыл, және ол 891 күн массасын қамтиды. Екі Сефеидтік айнымалы – QZ Normae және V340 Normae – шоғырдың мүшелері ретінде анықталды. Ең әлсіз ашық шоғырларға Жерден 4000 жарық жылы қашықтықта орналасқан, шамасы 7,2-ге тең NGC 6134, шамасы 6,7-ге тең NGC 6167, Гамма Нормаға жақын орналасқан NGC 6115 және NGC 5999 жатады. Оның интегралды шамасы 13,6, ал орташа беттік жарықтығы 13,9. Орталық жұлдыз – шамасы 14,03-ке тең ақ ергежүйлі. Mz 1 – екіполярлы планеталық тұмандық, ол Жердегі бақылаушыларға бұрыштап еңкейген құмсағат пішіні деп есептеледі, шамамен 3500 жарық жылы қашықтықта. Mz 3 – құмырсқа тұмандығы деп аталады, себебі ол құмырсқаға ұқсайды, кем дегенде төрт шығару ағыны және екі үлкен бөлігі бар күрделі көрініске ие. Жерден шамамен 200 миллион жарық жылы қашықтықта орналасқан, қызыл жылжуы 0,016 болатын Abell 3627 галактикасы, сондай-ақ Норма шоғыры деп аталады. Бұл шоғыр орташа шоғырдан он есе үлкен, ең массивті галактика шоғырларының бірі. Осылайша, Abell 3627 – бұл Ұлы тартымдылық, Жергілікті топты, Virgo суперкластерін және Гидра-Центавр суперкластерін секундына 600–1000 километр жылдамдықпен өзіне қарай тартатын алып дене.
Метеорлар шашы
Қалыпты жағдайда әлсіз Гамма Нормидтер (Gamma Normids, GNO) метеор шашырауы, әдетте 7 наурыздан 23 наурызға дейін белсенді болады, ал 15 наурызда ең жоғары нүктесіне жетеді. Оның жарқырауы Гамма2 Норма жұлдызының жанында орналасқан.
Галактикалық қол
Норма қол - Норма аймағының фонында орналасқандықтан осылай аталған шағын галактикалық қол.