Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Папуа - Жаңа Гвинея саясаты парламенттік өкілдік демократиялық көп партиялық жүйе аясында жүзеге асырылады, онда премьер-министр үкімет басшысы болып табылады. Папуа - Жаңа Гвинея тәуелсіз Ұлттар Достастығына мүше мемлекет, монарх мемлекет басшысы болып табылады, ал ұлттық парламент тағайындаған генерал-губернатор оның өкілі болып табылады. Атқару билігі үкімет тарапынан жүзеге асырылады. Заң шығару билігі үкімет пен парламентке жүктелген. Конституциялық кепілдіктерге сөз бостандығы, баспасөз бостандығы, дін бостандығы, қозғалыс бостандығы және қауымдастық бостандығы кіреді. Сот билігі атқару және заң шығару билігінен тәуелсіз.
The politics of Papua New Guinea takes place in a framework of a parliamentary representative democratic multi party system, whereby the prime minister is the head of government. Papua New Guinea is an independent Commonwealth realm, with the monarch serving as head of state and a governor general, nominated by the National Parliament, serving as their representative. Executive power is exercised by the government. Legislative power is vested in both the government and parliament. Constitutional safeguards include freedom of speech, press, worship, movement, and association. The judiciary is independent of the executive and the legislature.
Атқарушы билік
Папуа-Жаңа Гвинея монархы Папуа-Жаңа Гвинеяда премьер-министр мен кабинет кеңесі бойынша әрекет ететін генерал-губернатор арқылы өкілдік етеді. Папуа-Жаңа Гвинеяның генерал-губернаторы парламент тарапынан сайланады. Папуа-Жаңа Гвинея үкіметтері әлсіз саяси партиялармен және өте тұрақсыз парламенттік коалициялармен ерекшеленеді. Парламент сайлаған премьер-министр кабинет мүшелерін таңдайды. Әр министрлікті мансапты мемлекеттік қызметкер, тұрақты хатшы басқарады, ол министрлік қызметкерлерін басқарады және министрге көмектеседі. Кабинет премьер-министр мен атқарушы ведомстволардың министрлері сияқты мүшелерден тұрады. Олар парламент алдында саяси жауапкершілікке жауап береді. Генерал-губернатор премьер-министр мен оппозиция жетекшісінің кеңесі бойынша Жоғарғы сот төрағасын тағайындайды. Басқа судьяларды сот комиссиясының кеңесімен генерал-губернатор тағайындайды. Ұлыбританияда орналасқан Құпия Кеңестің сот комитеті жоғары сатыдағы апелляциялық сот ретінде қызмет етеді.
The Monarch of Papua New Guinea is represented in Papua New Guinea by a governor general who acts on the advice of the prime minister and the cabinet. The governor general of Papua New Guinea is elected by parliament. The governments of Papua New Guinea are characterized by weak political parties and highly unstable parliamentary coalitions. The prime minister, elected by Parliament, chooses the other members of the cabinet. Each ministry is headed by a cabinet member, who is assisted by a permanent secretary, a career public servant, who directs the staff of the ministry. The cabinet consists of members, including the prime minister and ministers of executive departments. They answer politically to the parliament. The governor general appoints the chief justice of the supreme court on the advice of the prime minister and the leader of the opposition. The governor general appoints the other justices with the advice of a judicial commission. The Judicial Committee of the Privy Council (based in the United Kingdom) serves as the highest appellate court.
Заң шығарушы билік
Папуа – Жаңа Гвинеяда бірпалаталы Ұлттық Парламент бар, бұрын ол Ассамблея палатасы деп аталатын. Онда 111 орын бар, олардың 89-ы «Ашық» типтегі бір мандатты сайлау округтерінен, ал 22-сі провинциялық деңгейдегі «Облыстық» сайлау округтерінен сайланады. Парламент мүшелері бес жылдық мерзімге халықтың тікелей дауысымен сайланады. Соңғы сайлау 2017 жылдың маусым-шілде айларында өтті. Парламент мүшелері он тоғыз провинциядан және Ұлттық астана округінен сайланады. 1975 жылы тәуелсіздік алғаннан кейін мүшелер «Бірінші келгенге» жүйесі бойынша сайланды, көбінесе жеңімпаздар дауыстардың 15%-дан да азын алды. 2001 жылы сайлау реформасы ЛПВ (Шектелген басымдық дауысы) жүйесін енгізді, бұл кандидаттардың арасынан дауыс берушілердің алғашқы үш таңдауын есепке алатын балама дауыс берудің өңделген түрі. LPV жүйесі алғаш рет 2007 жылы қолданылған жалпы сайлауда пайда болды. 1995 жылдың маусымында Парламент провинциялық басқару жүйесін өзгерту үшін реформалар жасады, нәтижесінде провинциялық парламент мүшелері провинциялық губернаторлар болды, бірақ Парламенттегі ұлттық мандаттарын сақтап қалды. Алайда, егер провинциялық мүше Министрлер кабинетіне мүше болып тағайындалса, губернатордың өкілеттіктері сол провинциядан Парламентке сайланған «Ашық» мандатты мүшелердің біріне жүктеледі. 2019 жылдың 1 ақпанына дейін Папуа – Жаңа Гвинея әлемдегі 235 елдің ішінде заң шығарушы органында немесе Парламентте әйелдердің болмауымен ерекшеленген үш елдің бірі болды. Парламентке барлығы жеті әйел сайланған, бұл әлемдегі ең төменгі көрсеткіштердің бірі. Толық мақала: Папуа – Жаңа Гвинея Ұлттық Парламентінің әйелдері.
Papua New Guinea has a unicameral National Parliament, previously known as the House of Assembly. It has 111 seats, with 89 elected from single member "Open" electorates and 22 from province level "Provincial" electorates. Members are elected by popular vote to serve five year terms. The most recent election was held in June–July 2017. Members of Parliament are elected from the nineteen provinces and the National Capital District. After independence in 1975, members were elected by the first past the post system, with winners frequently gaining less than 15% of the vote. Electoral reforms in 2001 introduced the Limited Preferential Vote system (LPV), a modified version of alternative vote, where voters number their first three choices among the candidates. The first general election to use LPV was held in 2007. Parliament introduced reforms in June 1995 to change the provincial government system, with provincial members of Parliament becoming provincial governors, while retaining their national seats in Parliament. However, if a provincial member accepts a position as a cabinet minister, the role of governor falls to one of the Open members of Parliament from the province. As of 1 February 2019, Papua New Guinea was one of only three countries in the world out of 235 that had no women in its legislative branch or parliament. There have only been seven women elected to parliament ever, one of the lowest rates of legislative representation in the world. See main article Women in the National Parliament of Papua New Guinea
Сот тармағы
Папуа - Жаңа Гвинеяның сот жүйесі үкіметтен тәуелсіз. Ол конституциялық құқықтарды қорғайды және заңдарды түсіндіреді. Папуа - Жаңа Гвинеяның Жоғарғы сотымен аяқталатын бірнеше деңгей бар. Папуа - Жаңа Гвинеяның Жоғарғы соты жеке құрылмаған, ол Ұлттық соттың апелляциялық толық құрамы болып табылады. Оның бас судьясы, сонымен қатар Ұлттық соттың бас судьясы, әділет министрімен кеңескеннен кейін Ұлттық атқару кеңесінің ұсынысы бойынша генерал-губернатор тағайындайды. Жоғарғы соттың құрамына қосымша судьялар ретінде тағайындалатын Ұлттық соттың өзге судьяларын Сот және заң қызметтері комиссиясы тағайындайды.
Papua New Guinea's judiciary is independent of the government. It protects constitutional rights and interprets the laws. There are several levels, culminating in the Supreme Court of Papua New Guinea. There is a Supreme Court of Papua New Guinea, not separately constituted but an appellate Full Court of the National Court. Its chief justice, also the chief justice of the National Court, is appointed by the governor general on the proposal of the National Executive Council after consultation with the minister responsible for justice. Other justices of the National Court, who are available to sit as members of ad hoc benches of the supreme court, are appointed by the Judicial and Legal Services Commission.
Солтүстік Соломон аралдары (Бугаенвилл)
Бугенвилл аралында бастапқыда дәстүрлі жер құқықтары, Пангуна кенішінің (Австралияның Conzinc RioTinto (қазіргі Rio Tinto Limited) және ПНГ үкіметінің бірлескен кәсіпорны) жұмысынан туындаған экологиялық және экономикалық мәселелерге назар аударылған азамат соғысы, ПНГ-дан тәуелсіздік алу үшін соғысқа айналды. 1989 жылдың басынан 1997 жылғы қазан айындағы қару тоқтату келісіміне және 1998 жылғы сәуірдегі тұрақты атысты тоқтатуға дейін шамамен 20 000 адам қаза тапты. Аймақтық бейбітшілік мониторингі күштері мен Біріккен Ұлттар Ұйымының бақылау миссиясының қатысуымен үкімет пен провинциялық басшылар уақытша үкімет құрды. 2019 жылы міндетті емес референдум өтті, онда сайлаушылардың 98,31% тәуелсіздікке дауыс берді. Бугенвилл халқы жақын орналасқан Соломон аралдары халқымен тығыз байланыста.
On Bougainville Island, initially focused on traditional land rights, environmental and economic issues stemming from the operation of the Panguna mine, (a Conzinc RioTinto Australia (now Rio Tinto Limited) and PNG government joint venture), a civil war quickly grew into a war for independence from PNG. From early 1989 until a truce came into effect in October 1997 and a permanent cease fire was signed in April 1998 as many as 20,000 people were killed. Under the eyes of a regional peace monitoring force and a United Nations observer mission, the government and provincial leaders established an interim government. In 2019 a non binding referendum was held in which 98.31% of voters voted in favor of independence. The people of Bougainville are closely related to those of the nearby Solomon Islands.
Тұрақсыздық
Мораута үкіметі 2001 жылы тұрақсыздық пен жемқорлықты жою мақсатында бірқатар сайлау реформаларын енгізді. Бұл реформалардың бірі – ПНГ-да болашақ сайлауларда қолданылатын, балама дауыс берудің өзгелген түрі – шектеулі артықшылықты дауыс беру (LPV) жүйесін енгізу болды. (LPV жүйесін енгізу, ішінара, Transparency International және Еуропалық Одақтың дауыс беру жүйесінде өзгерістер енгізу туралы талаптарына жауап ретінде жасалды.) LPV жүйесі алғаш рет 2007 жылғы жалпы сайлауда қолданылды. Партиялар көп, бірақ партиялық адалдық нашар. Жеңіске жеткен кандидаттар көбінесе үкімет құруға қажетті көпшілікті жасау үшін тартылып, олардың адалдығы өзгермелі болады. Ешбір партия өз күшімен үкімет құруға қажетті орындарды жеңіп алған жоқ. Папуа-Жаңа Гвинеяда ұлттық сайлаулар арасындағы бес жылдық кезеңде үкіметтік коалициялар мен басшылықтың парламент ішінде ауысуы жиі кездеседі. Жаңа үкіметтер қызмет еткен алғашқы 18 айда сенімсіздік дауысына қарсы заңмен қорғалады, сондай-ақ ұлттық сайлауға дейін соңғы 12 айда сенімсіздік дауысы ұсынылмайды. Бугенвиль аралында 1989 жылдың басында көтеріліс басталды, 1997 жылдың қазан айында бітімге келісім жасалып, 1998 жылдың сәуірінде тұрақты атысты тоқтату туралы келісімге қол қойылды. Аймақтық бейбітшілік мониторингі күштері мен Біріккен Ұлттар Ұйымының бақылау миссиясының қадағалауымен үкімет пен провинциялық басшылар уақытша үкімет құрды және провинциялық үкіметті сайлауға, сондай-ақ тәуелсіздік туралы референдум өткізуге жұмыс істеп жатыр. Соңғы ұлттық сайлау 2007 жылдың маусым айында өтті. Майкл Сомаре қайтадан премьер-министр болып сайланды, ол ел тәуелсіздік алғаннан кейін алғашқы парламентте де осы лауазымды атқарған еді. Сомаре 2002 жылдан бері билікте, ол 2002 жылғы сайлаудағы зорлық-зомбылық пен сайлау алаяқтығына қарамастан жеңіске жеткен. 2002 жылғы сайлаудағы рекордтық деңгейдегі алаяқтық пен қорқыту оқиғаларынан кейін 2003 жылдың маусым айында Оңтүстік Биік Жерлер провинциясында қосымша сайлаулар өтті. Австралия стратегиялық саясат институтының 2004 жылдың желтоқсан айында жариялаған «Көршімізді нығайту: Австралия және Папуа-Жаңа Гвинеяның болашағы» атты зерттеуі ПНГ-ның әлсіз үкіметі мен құқық қорғау жүйесінің нәтижесінде ұйымдасқан қылмыстық топтардың соңғы жылдары Оңтүстік-Шығыс Азиядан көшіп келгенін көрсетті.
The Morauta government brought in a series of electoral reforms in 2001, designed to address instability and corruption. Among the reforms was the introduction of the Limited Preferential Vote system (LPV), a modified version of Alternative vote, for future elections in PNG. (The introduction of LPV was partly in response to calls for changes in the voting system by Transparency International and the European Union.) The first general election to use LPV was held in 2007. There are many parties, but party allegiances are weak. Winning candidates are usually courted in efforts to forge the majority needed to form a government, and allegiances are fluid. No single party has yet won enough seats to form a government in its own right. Papua New Guinea has a history of changes in government coalitions and leadership from within Parliament during the five year intervals between national elections. New governments are protected by law from votes of no confidence for the first 18 months of their incumbency, and no votes of no confidence may be moved in the 12 months preceding a national election. On Bougainville Island, a rebellion occurred from early 1989 until a truce came into effect in October 1997 and a permanent cease fire was signed in April 1998. Under the eyes of a regional peace monitoring force and a United Nations observer mission, the government and provincial leaders have established an interim government and are working toward election of a provincial government and a referendum on independence. The last national election was held in June 2007. Michael Somare was reelected Prime Minister, a position he also held in the country's first parliament after independence. Somare has held power since 2002, where he won in a violence marred polling. Supplementary elections were held in Southern Highlands province in June 2003 after record levels of electoral fraud and intimidation during the 2002 polls. A study by the Australian Strategic Policy Institute, entitled "Strengthening our neighbour: Australia and the future of Papua New Guinea" and published in December 2004 found that PNG's weak government and policing has allowed organized crime gangs to relocate from Southeast Asia in recent years.
2011-12 саяси дағдарыс
2011 жылдың ортасынан бері парламент, Питер О'Нилл, сот жүйесі, генерал-губернатор және сэр Майкл Сомар арасындағы дау жалғасып келеді. Дағдарыс премьер-министр лауазымына және О'Нилл мен Сомардың қайсысы заңды үкімет басшысы екендігіне байланысты туды.
Since mid 2011, there has been an ongoing dispute between parliament and Peter O'Neill and the judiciary, governor general and Sir Michael Somare. The crisis involved the status of the prime minister and who is the legitimate head of government between O'Neill and Somare.
2019 жылдан кейін
2019 жылдың мамыр айында Джеймс Марапе елдің саяси өміріндегі даулы бірнеше айдан кейін жаңа премьер-министр болып тағайындалды. Марапе бұрынғы премьер-министр Питер О’Ниллдің үкіметінде маңызды министр болған, және оның үкіметтен оппозицияға өтуі О’Ниллдің отставкаға келуіне соқтырды. 2022 жылдың шілдесінде премьер-министр Джеймс Марапенің PANGU партиясы сайлауда ең көп мандатты алып, Джеймс Марапе ПНГ премьер-министрі қызметін жалғастыру үшін сайланды.
In May 2019, James Marape was appointed as the new prime minister, after a tumultuous few months in the country’s political life. Marape was a key minister in his predecessor Peter O’Neill’s government, and his defection from the government to the opposition camp had finally led to O’Neill’s resignation from office. In July 2022, Prime Minister James Marape's PANGU Party secured the most seats of any party in the election, meaning James Marape was elected to continue as PNG's Prime Minister.