Бахаи Дінінің ғибадат үйлері

Кіріспе

Бахаи дінінің ғибадат орны

Бахаи дінінің ғибадат үйі немесе Бахаи ғибадатханасы – Бахаи дінінің ғибадат ететін жері. Бұл орын араб тілінде "Құдайды еске алу таңы" деген мағына беретін "Машрикуль-Адхкар" деп те аталады. Бахаи ғибадат үйлері дұға ету және ойға шолу үшін Бахаилар мен Бахаи емес адамдарға да ашық. Барлық Бахаи ғибадатханалары дөңгелек, тоғыз қабырғалы және тоғыз жолға және тоғыз баққа оранып салынған. Бахаи әдебиетінде ғибадат үйлерінің әлеуметтік, гуманитарлық, білім беру және ғылыми ізденістерге арналған бірнеше қосымша ғимараттармен қоршалғандығы айтылады, бірақ әзірге мұндай деңгейде Бахаи ғибадат үйі салынған жоқ. Қазіргі уақытта көптеген Бахаи діни жиындары Бахаи ғибадат үйлерінде емес, жеке үйлерде немесе жергілікті Бахаи орталықтарында өтеді. 2023 жылдың мәліметі бойынша, әлемде он төрт Бахаи ғибадат үйі аяқталды (оның ішінде кейіннен қиратылған біреуі бар). Қазіргі уақытта тұрғызылған он үш үйдің сегізі – Америка Құрама Штаттары, Уганда, Австралия, Германия, Панама, Самоа, Үндістан және Чилиде орналасқан континенттік ғибадат үйлері. Континенттік ғибадат үйлерінің екеуі – Лотос ғибадатханасы мен Сантьяго Бахаи ғибадатханасы – көптеген сәулеттік наградаларды жеңіп алды. Қалған бес тұрғызылған Бахаи ғибадат үйінің төртеуі жергілікті ғибадат үйлері, ал біреуі ұлттық ғибадат үйі болып табылады. Тағы екі Бахаи ғибадат үйін салу жұмыстары жүріп жатыр, ал Бахаи қауымдары болашақтағы ғибадат үйлері үшін 120-дан астам жерге иелік етеді.

Тарих

Бахаи ғибадат үйі алғаш рет Бахаи дінінің негізін қалаушы Бахаулланың заңдар кітабы – Китаб-и Акдаста (مشرق اﻻذكار; арабша «Құдайды еске алу таңы») деген атпен еске алынды. Бахаулла былай деп жазды: «Әлемнің халқы! Барлық діндердің Раббысы есімнен ғибадат үйлерін құрыңыз. Оларды болу әлемінде мүмкін болғанша толықтырыңыз және оларды лайықты нәрселермен безендіріңіз, бейнелермен емес. Содан кейін, нұрмен және қуанышпен Раббыңызды, Ең Мейірімдіні мақтаңыз.» Бахаилердің алғашқы ғибадат үйі, қазіргі Түркменстан жерінде Бахаулланың өмірінде жоспарланды, содан кейін оның ұлы және мұрагері Абдул-Баханың басшылығымен жобаланып, салынды. Ол 1919 жылы аяқталды, бірақ кейін бахаилардан тартып алынып, ақырында бұзылды. Америка Құрама Штаттарында әлі де тұрған алғашқы Бахаи ғибадат үйінің іргетасы 1912 жылы Абдул-Баха салған, ал ғибадат үйі 1953 жылы оның немересі және оның орнын басушысы Шоги Эффендидің басшылығымен ашылды. 1953 жылы Шоги Эффенди әр континенттік аймақ үшін (шамамен) ғибадатхана салудың ұзақ мерзімді жоспарын жариялады. Бұл ғибадатханалар «Ана ғибадатханалары» немесе континенттік ғибадатханалар деп аталады және олардың аймақтарындағы көптеген ғибадатханалардың біріншісі ретінде қарастырылады. Шоги Эффенди 1957 жылы қайтыс болды, бірақ оның Бахаи ғибадат үйлерін салу жоспарларын Әлемдік Әділет Үйі жалғастырды, ол 1963 жылы алғаш рет сайланған және содан бері әлемдік Бахаи қауымын басқарып келе жатқан орган. Әлемдік Әділет Үйі ғибадат үйлерін салуды өзінің білім беру жоспарларының мақсаттарына қосты. ХХ ғасырдың соңына қарай Уганда, Австралия, Германия, Панама, Самоа және Үндістанда континенттік ғибадатханалар аяқталды. 2001 жылы Әлемдік Әділет Үйі бүкіл әлемдегі бахаилерге арналған Ридван хабарламасында «бұл қуанышты сәтте, біз шүкіршілікпен және қуанышпен Чилиде сегізінші және соңғы континенттік ғибадат үйін салу туралы шешім қабылдағанымызды хабарлаймыз» деп жазды. Ол 2016 жылы аяқталды. Сонымен қатар, 2012 жылғы Ридван хабарламасында Әлемдік Әділет Үйі алғашқы жергілікті және ұлттық Бахаи ғибадат үйлерінің орналасқан жерлерін жариялады. Алғашқы екі ұлттық ғибадат үйі Конго Демократиялық Республикасында және Папуа-Жаңа Гвинеяда, ал алғашқы бес жергілікті ғибадат үйі Камбоджада, Үндістанда, Кенияда, Колумбияда және Вануатуда салынады деп белгіленді. Содан бері жоспарланған ұлттық ғибадатханалардың бірі, сондай-ақ жоспарланған жергілікті ғибадатханалардың төртеуі аяқталды. Қазіргі таңда екінші ұлттық ғибадат үйі мен бесінші жергілікті ғибадат үйінің құрылысы жүріп жатыр. Сонымен қатар, 1988 жылға дейін 84 ұлттық қауым осылай істеген, ал қазір 120-дан астам ұлттық бахаи қауымы Бахаи ғибадат үйлерін салу үшін жер сатып алды.

The Baháʼí House of Worship was first mentioned under the name Mashriqu'l Adhkár (مشرق اﻻذكار; Arabic for "Dawning place of the remembrance of God") in the Kitáb i Aqdas, the book of laws of Baháʼu'lláh, founder of the Baháʼí Faith. Baháʼu'lláh wrote:
O people of the world! Build ye houses of worship throughout the lands in the name of Him Who is the Lord of all religions. Make them as perfect as is possible in the world of being, and adorn them with that which befitteth them, not with images and effigies. Then, with radiance and joy, celebrate therein the praise of your Lord, the Most Compassionate. The first Baháʼí House of Worship, in what is now Turkmenistan, was planned during the lifetime of Baháʼu'lláh and then designed and constructed during the ministry of his son and successor, ʻAbdu'l Bahá. It was completed in 1919 but later expropriated from the Baháʼís and eventually demolished. The cornerstone of the first Baháʼí House of Worship that is still standing, in the United States, was laid in 1912 by ʻAbdu'l Bahá, and the House of Worship was dedicated in 1953 during the ministry of his grandson and successor, Shoghi Effendi. Also in 1953, Shoghi Effendi announced a long term plan to build a temple for each (roughly) continental region. These temples are referred to as "Mother temples" or continental temples and are intended as the first of many temples in their regions. Shoghi Effendi died in 1957, but his plans for the construction of Baháʼí Houses of Worship were continued by the Universal House of Justice, a body first elected in 1963 that has led the world Baháʼí community since that time. The Universal House of Justice has included constructing Houses of Worship in the goals of some of its teaching plans. By the end of the twentieth century, further continental Houses of Worship were completed in Uganda, Australia, Germany, Panama, Samoa, and India. In 2001, the Universal House of Justice wrote in its Ridván Message to the Baháʼís of the world that "with profound thankfulness and joy we announce at this auspicious moment the decision to proceed" with the construction in Chile of the eighth and final continental House of Worship. It was completed in 2016. Meanwhile, in the Ridván message of 2012, the Universal House of Justice announced the locations of the first local and national Baháʼí Houses of Worship that would be built. The first two national Houses of Worship would be in the Democratic Republic of the Congo and Papua New Guinea, while the first five local Houses of Worship would be in Cambodia, India, Kenya, Colombia, and Vanuatu. Since then, one of the planned national Houses of Worship has been completed, as have four of the planned local Houses of Worship. Work on the second national House of Worship and the fifth local House of Worship is in progress. In addition, more than 120 national Baháʼí communities have now acquired properties for the eventual construction of Baháʼí Houses of Worship, compared to 84 national communities that had done so by 1988.

Сәулет

Бахаи ғибадатханаларының барлығы белгілі бір архитектуралық элементтерге ие, олардың кейбіреулері Бахаи кітаптарында көрсетілген. Олар дөңгелек, тоғыз қырлы болуы керек, сондай-ақ тоғыз жол сыртқа қарай және тоғыз бақпен қоршалған болуы тиіс. Тоғыз саны Бахаилер үшін толықтық, кемелдік және діндердің бірлігі туралы Бахаи ілімін білдіретін символдық мәнге ие. 2010 жылға дейін барлық Бахаи ғибадатханаларында күмбез болғанымен, Бахаи заңдары ғибадатханалардың күмбезді болуын талап етпейді. Бахаи символы – Ұлы Есім, әр ғибадатханада, көбінесе күмбездің үстінде каллиграфиямен бейнеленеді. Барлық Бахаи ғибадатханаларында дұға залы бар, оның орындықтары Израильдің Акра қаласындағы Бахаулла қабіріне қаратылған, ол Бахаилердің міндетті дұғаларында бет бұратын Қибла болып табылады. Архитектуралық элемент ретінде мінбарлар мен құрбандық шалу орындарына рұқсат етілмейді. Бахаи ғибадатханаларының маңызды архитектуралық элементтері ортақ болғанымен, олардың дизайнының басқа аспектілері әртүрлі. Бахаи және Бахаи емес архитекторлардың жобаларын ұсынуға болады, және кейбір аяқталған ғибадатханаларды Бахаи емес архитекторлар жобалаған. Шоги Эффенди Бахаи қауымын басқарған кезде жобаланған Бахаи ғибадатханаларында көптеген классикалық архитектуралық элементтер қолданылған, және ол "көбінесе жаман және ғибадатхана үшін тым пайдалы" деп сипаттаған заманауи стильдерден қашытылған. Бахаи ғибадатханалары өздері салынған аймақтардың мәдени және экологиялық элементтерін әртүрлі деңгейде материалдарына, ландшафтына және архитектурасына енгізеді. Бұл жергілікті символдар, әдетте, соңғы уақытта салынған ғибадатханаларда көбірек байқалады.

Мақсаты мен қызметі

Бахаи ғибадатханасы – Бахаи дінінің құдайға сыйыну орны, онда Бахаилер де, Бахаи емес адамдар да Құдайға деген құлшыныстарын білдіре алады. Бахаи ғибадат үйлері дінге, жынысқа немесе басқа да айырмашылықтарға қарамастан, барлық адамдарға ашық. Кіру үшін қарапайым киім кию және үнсіз болу талап етіледі. Бахаи заңдарында әр қала мен қалада ғибадатхана салынған болуы керек делінген. Шоги Эффенди Бахаи ғибадатханасының Бахаи дінінің «тыныш ұстазы» екенін айтты. Бахаи заңдарына сәйкес, ғибадатхана ішінде тек Бахаи дініне немесе басқа діндерге қатысты рухани мәтіндер оқылуы немесе айтылуы мүмкін, тілге шектеу жоқ. Рухани мәтіндерді оқушылар қарапайым, көшпелі тұғырды пайдалана алады. Әнге қосылған дұғалар мен мәтіндерді хор орындай алады, бірақ ғибадатхана ішінде музыкалық аспаптар қолдануға рұқсат жоқ. Бірнеше Бахаи ғибадатханалары Бахаи жазбаларына негізделген музыканы орындайтын хорлар құрды. Бахаи жазбаларында ғибадатханалардың ішінде суреттер, мүсіндер немесе бейнелер орнатуға тыйым салынған. Уағыз айтуға және ритуалдық рәсімдер өткізуге болмайды. Бахаи ғибадатханаларында естелік шаралар өткізіледі, ал үйлену тойлары ғибадатхана ішінде өткізілмейді, бірақ олар көбінесе ғибадатхана бақтарында ұйымдастырылады. Көптеген христиан елдерінде Бахаи ғибадатханалары жексенбі күндері апталық құлшыныс қызметтерін ұсынады, Бахаи күнтізбесі әлі ғибадатханадағы құлшыныс үшін енгізілмеген. Шоги Эффенди ғибадатханалардың әрқайсысы гуманитарлық, білім беру және қайырымдылық мекемелерінен – мектептер, ауруханалар, қарттар үйлері, университеттер және жатақханалар сияқты кешенмен қоршалған болуы керек екенін үйретті, осылайша олар орналасқан аймақтарға қызмет етеді. Ол ғибадатхана мен оның айналасындағы мекемелердің болашақтағы өзара әрекеттесуі «Бахаи құлшылығы мен қызметінің қажетті элементтерін» қамтамасыз ете алатынын айтты, олар әлемнің жаңаруы үшін өте маңызды. Бүгінгі күнге дейін мұндай мекемелердің көп бөлігі салынған жоқ және ешбір Бахаи ғибадатханасы жоспарланған барлық мекемелерге толыққанды ие болған жоқ. Шоги Эффенди ғибадатхананың функцияларын Хазиратүл Қудс (көбінесе Бахаи орталығы деп аталады) функцияларын толықтыратындығын айтты және бұл екі ғимараттың бір жерде орналасуы тиімді болар еді. Қазіргі уақытта көптеген қауымдастарда Бахаи құлшыныс жиналыстары үйлерде немесе Бахаи орталықтарында өтеді, бірақ Эльхам Афнан мұндай шаралар «ғибадатхана рухын» оятатынын, соның нәтижесінде оны салуға мүмкіндік беретінін атап өтті.

A Baháʼí House of Worship is a place of worship of the Baháʼí Faith, where both Baháʼís and non Baháʼís can express devotion to God. Baháʼí Houses of Worship are open to all regardless of religion, gender, or any other distinction. The only requirements for entry are modest dress and quiet behavior. The Baháʼí laws state that a House of Worship should be built in each city and town. Shoghi Effendi said that a Baháʼí temple is a "silent teacher" of the Baháʼí Faith. The Baháʼí laws require that only scriptural texts—of the Baháʼí Faith or other religions—may be read or chanted inside, though in any language. Since there are no pulpits, readers may use a simple portable lectern. While readings and prayers that have been set to music may be sung by choirs, no musical instruments may be played inside. Several Baháʼí Houses of Worship have established choirs that sing music based on the Baháʼí writings (scriptures). Baháʼí scripture also states that no pictures, statues, or images may be displayed within Houses of Worship. No sermons may be delivered, and no ritualistic ceremonies may be practiced. Memorial services are sometimes held in Bahá'í Houses of Worship, and while wedding ceremonies are not permitted inside, they are often held in the gardens of the temples. In mainly Christian countries, Baháʼí Houses of Worship offer weekly devotional services on Sundays, with the Baháʼí calendar not yet implemented for temple worship. Shoghi Effendi taught that Houses of Worship should each be surrounded by a complex of humanitarian, educational, and charitable institutions—such as schools, hospitals, homes for the elderly, universities, and hostels—to serve the areas in which they are situated. He said the future interaction between the House of Worship and its dependencies could provide "the essentials of Baháʼí worship and service, both so vital to the regeneration of the world". To date, only a few such dependencies have been built and no Baháʼí House of Worship has had the full range of dependencies that are envisioned. Shoghi Effendi also viewed the functions of the House of Worship as complementary to those of the Haziratu'l Quds (commonly known as a Baháʼí centre), and said that it would be desirable if both these buildings were on the same site. At present, Baháʼí devotional meetings in most communities take place in homes or Baháʼí centres, but Elham Afnan notes that such activities "evoke the spirit" of a House of Worship with the goal that it can eventually be constructed.

Қаржыландыру және басқару

Бахаи ғибадат үйлері бахаи қауымдарының ерікті үлестемелерімен қаржыландырылады. Қызмет кезінде ешқандай жиналымдар өткізілмейді және бахаилерге ғана бахаи қорларына, оның ішінде ғибадат үйлерін салуға және күтіп ұстауға арналған қаражатқа үлес қосуға рұқсат етіледі. Абдул-Баха мен Шоги Эффенди екеуі де бахаи ғибадат үйлерінің жеке елдерде салынуын халықаралық бахаи қауымының жобасы деп есептеді. Ғибадат үйлері салынғанда, қажетті қаражат әлемнің түкпір-түкпірінен келген бахаилерден түседі. Әлем бойынша бахаи әкімшілігінің шығындарының маңызды бөлігін ғибадат үйлерімен (және Бахаи Дүниежүзілік Орталығындағы ғимараттармен) байланысты шығындар құрайды. Әдетте, бахаи ғибадат үйі мен оның орналасқан жері сол елдің бахаи Ұлттық Рухани Ассамблеясының меншігі болып табылады және мүлік қаржылық қорда сақталады. Ұлттық Рухани Ассамблеяның комитеті ғибадат үйінің қызметін және істерін басқарады, бірақ олар өздерін рухани тұрғыдан бүкіл әлемдегі бахаилерге тиесілі ғибадатхананың қамқорлары деп санайды.

Уилмет, АҚШ

Бахаилердің ең көне ғибадат үйі Чикаго қаласына жақын Мичиган көлінің жағалауындағы Уилметтеде орналасқан. Ол архитектура саласындағы марапаттарға ие болған. 1978 жылы ол Америка Құрама Штаттарының тарихи орындарының ұлттық тізіліміне енгізілді. 2007 жылы Бахаи ғибадат үйі Иллинойс штатының туризм бюросы тарапынан Иллинойстың жеті кереметінің бірі деп жарияланды. Ғибадатхананы жыл сайын шамамен 250 000 адам барып көреді. Батысқа сапарлары барысында Абдул-Баха ғибадатхананың негізін салу рәсіміне Уилметтеге келді және 1912 жылдың 1 мамырында негізгі тасын қалады. Басты сәулетші Луи Буржуа болды, алайда оның бастапқы жобасы практикалық емес элементтерге байланысты көп рет түзетулерден өтті. Құрылыс 1921 жылы басталып, 1951 жылы аяқталды, ал ғибадатхана 1953 жылы пайдалануға берілді. Құрылыстың жалпы құны 2,6 миллион доллардан асты. 1958–2001 жылдар аралығында Уилметте ғибадат үйі АҚШ Бахаи қауымы басқаратын қарттар үйімен байланысты болды. Ғимараттың сыртқы қаптамасы Джон Джозеф Эрли ғибадатхана үшін әзірлеген Портленд цементі, кварц және құм қоспасынан тұрады. Жерден бастап ғимараттың биіктігі шамамен 58,2 метрді құрайды, ал күмбездің диаметрі 27,4 метрге жетеді. Концерт залында 1191 адам отыра алады. Сыртқы бөлігі әртүрлі діндердің символдарымен әсемделген, олардың ішінде латын кресті, грек кресті, жұлдыз және ай, Дәуіт жұлдызы, свастика (индуизм, буддизм және джайнизмде қолданылатын ежелгі символ) және бес қабырғалы жұлдыз бар. Ғибадатхана аумағында тоғыз фонтан, қатарлап отырғызылған қытай шаған ағаштары және әр жылғы күзде отырғызылатын мыңдаған түлпан гүлдерін қоса алғанда, алуан түрлі гүлдер өседі.

Кампала, Уганда

Уганданың астанасы және ең ірі қаласы Кампаланың солтүстік шетінде, Кикаяя төбесінде бахаи ғибадатханасы орналасқан. Шоги Эффенди 1955 жылы Кампала ғибадатханасы салынатынын жариялады, себебі Иранда бахаилерді қудалау олардың оны салуын мүмкін емес етті. Оны сәулетші Чарльз Мейсон Реми жобалаған. Іргетасы 1957 жылдың 26 қаңтарында Шоги Эффендидің өкілі Рухийих Ханум салған. Африкадағы Істің бірінші қолбасшысы Мұса Банани да іргетас қалау рәсіміне қатысып, Шоги Эффенди жіберген Бахаулла қасиетті орнының топырағын іргетасқа салды. Арнау рәсімі 1961 жылдың қаңтар айында өтті, оған Рухийих Ханум да қатысты. Ғимараттың биіктігі 39 метрден асады, ал негізінің диаметрі 100 метрден аспайды. Күмбездің биіктігі 37 метрден асады, диаметрі 13 метр. Аймақта болатын жер сілкіністерінен қорғану үшін ғибадатхананың іргетасы 3 метр тереңдікке дейін қазылған. Ғибадатханада 800 адам отыра алады. Салынған кезде Кампала бахаи ғибадатханасы Шығыс Африкадағы ең биік ғимарат болды. Күмбез Италиядан әкелінген мозаикалық плиткалардан, ал төменгі жағының плиткалары Бельгиядан жасалған. Қабырға панельдерінде неміс жасаған жасыл, ақ көк және янтарь түсті шыны терезелер орналасқан. Есіктер мен орындықтарды жасауға қолданылған ағаш, сондай-ақ ғибадатхана қабырғаларына орнатылған тас Уганданың өзінен алынған. Мүлікке ғибадатхана, кең бақтар, қонақ үй және әкімшілік орталық кіреді.

Сидней, Австралия

Бахаилердің төртінші аяқталған ғибадатханасы (және үшінші әлі де тұр) Австралияның Сидней қаласының солтүстік жаққа орналасқан Инглсайд елді мекенінде орналасқан. Бұл ғибадатхана "Антиподалардың Ана ғибадатханасы" деп аталады. Сидней университетінің тарихшысы Дженнифер Тейлордың сөзіне сәйкес, бұл 20-шы ғасырда Сиднейде салынған ең маңызды төрт діни ғимараттың бірі. Чарльз Мейсон Реми жасаған бастапқы жоба Сидней сәулетшісі Джон Броганға дамыту және аяқтау үшін тапсырылды. Ғибадатхана 1961 жылдың қыркүйегінде салтанатты түрде ашылып, төрт жылдық құрылыс жұмысынан кейін жұртшылыққа ұсынылды. Құрылыс материалдарына ұсақталған кварцтан жасалған бетон, ішкі кеңістікте жергілікті қатты ағаштар, ал күмбезде бетон мен мәрмәр қолданылды. 600 адам отыруға арналған орын бар. Ғимараттың биіктігі 38 метр, ең кең жерінің диаметрі 20 метр, және ол Сиднейдің солтүстік жағалауларынан жақсы көрінеді. Бұл жер Тынық мұхитының әсем көрінісін ашатын табиғи бұталы жерде орналасқан. Айналасындағы бақтарда вартаха, эвкалипттердің үш түрі, калейи, гревиллея, акация және ағаш алмұрт сияқты әртүрлі австралиялық флора өседі.

Лангенхайн, Германия

Бахаи ғибадатханасы Германияның Таунус тауларының етегінде, Франкфурт қаласына жақын Лангенхайн ауылында орналасқан. Оны неміс сәулетшісі Тьюто Рохолл жобалаған. Ғибадатхананың негізгі тасы 1960 жылдың 20 қарашасында Амелия Коллинз салған, ал ғибадатхана 1964 жылдың 4 шілдесінде ашылған. Сол кезде Германиядағы бірқатар католик және протестант шіркеулері оның салынуына қарсылық білдірген. Ғибадатхананың құрылысы Голландияда болат пен бетоннан алдын ала дайындалған. Ғибадатхананың ішкі жағы 500-ден астам шыны панельдер арқылы түсетін жарықпен жарықтандырылған. Ішкі кеңістіктің диаметрі 48 метрді құрайды. Жерден биіктігі 28,3 метр, ал ғибадатханада 600 адамға дейін отыруға орын бар. Сина Фазель бұл ғибадатхананы "ерекше бетон және шыныдан жасалған модернистік дизайнға" ие деп сипаттайды.

Панама қаласы, Панама

Панама қаласында бахаи ғибадатханасы бар, оны ағылшын сәулетшісі Питер Тиллотсон жобалаған. Руhíyyih Khánum 1967 жылғы 8 қазанда негізін қалады, ал ғибадатхана 1972 жылғы 29 сәуірде ашылды. Ол Панама қаласының солтүстік-шығысында 10 шақырым қашықтықта орналасқан Серро Сонсонате тауының үстінде тұрғызылған, сондықтан қаланың көптеген жерлерінен көрінеді. Ғибадатхана жергілікті тастан салынған, оның дизайны Американың жергілікті халықтарының мата өрнектері мен ежелгі Америка ғибадатханаларын еске түсіреді. Күмбез мыңдаған кішкентай сопақ плиткалармен жабылған және 28 метр биіктікке жетеді. Ғибадатханада 550 адамға арналған махоган ағашынан жасалған орындықтар мен терраццодан жасалған еден бар.

Тиапапата, Самоа

Самоадағы Апия қаласының артындағы төбелерде, Тиапапатта бахаи ғибадатханасы орналасқан. Оны Хосейн Аманәт жобалаған. Самоаның әлемдегі алғашқы бахаи мемлекет басшысы Малиета Танумафили II және Рухийих Ханум 1979 жылғы 27 қаңтарда іргетас қалауға көмектесіп, 1984 жылғы 1 қыркүйекте ашылу салтанатына қатысты. Ғибадатхананың құрылысы 6,5 миллион долларға аяқталды. Оның биіктігі 30 метрлік күмбезбен жабдықталған, бас зал 500 адамға, ал мезонин қабатында 200 адамға дейін орналаса алады. Құрылыс аралдың желдеріне ашық, Грэм Хассалл жазғандай, бұл медитация мен дұға етуге қолайлы жағдай жасайды.

Нью-Дели, Үндістан

Бахапур қаласында, Нью-Делиде, Үндістанда бахаи ғибадатханасы бар, ол көбінесе Лотос ғибадатханасы деп аталады. Оны ирандық-америкалық сәулетші Фариборз Сахба жобалаған. Руhíyyih Khánum 1977 жылғы 17 қазанда іргетасын қалап, 1986 жылғы 24 желтоқсанда ғибадатхананы ашты. Жалпы құны 10 миллион долларды құрады. Ғибадатхана көптеген сәулеттік наградаларды жеңіп алды, оның ішінде Құрылыс инженерлері институты, Солтүстік Американың жарықтандыру инженерлік қоғамы және Қытайдың сәулет қоғамы таратқан сыйлықтар бар. Бұл ғибадатхана түрлі діндердің өкілдері үшін де маңызды орынға айналды, кейбір индуистік қасиетті күндері 100 000-ға дейін адам келеді. Жыл сайынғы келушілер саны 2,5 миллионнан 5 миллионға дейін бағаланады. Лотос ғибадатханасы Делидің басты туристік орындарының бірі және тіпті әлемдегі ең көп танымал ғимараттардың бірі ретінде жиі танылады. Қасиетті лотос гүлінен шабыттанған ғибадатхананың дизайны 27 дербес, мәрмәрмен қапталған «жапырақтан» тұрады, олар үш топқа біріктіріліп, тоғыз кіреберіс құрайды. Ғибадатхананың пішіні символдық және дінаралық мағынаға ие, себебі лотос индуист құдайы Лакшмимен байланысты. Тоғыз есік 1200 адам отыра алатын орталық залға ашылады, оның сыйымдылығын 2500 адамға дейін арттыруға болады. Ғибадатхананың биіктігі 40,8 метр, ал жалпы аумағы 105 000 шаршы метрді құрайды және айналасында тоғыз көл орналасқан. Ғибадатхананың құрылысы шамамен 8 жылға созылды және 10,56 миллион долларға аяқталды. 2017 жылы ғибадатхана жанында білім беру орталығы ашылды. Ғибадатхана 500 кВт электр қуатының 120 кВт-ын күн панельдері арқылы өндіреді.

Сантьяго, Чили

Оңтүстік Америка үшін Бахаи ғибадат үйі (немесе "Оңтүстік Америка үшін Ана ғибадатханасы") Чилидің Сантьяго қаласында орналасқан. Шоги Эффенди 1953 жылы Чилиді Оңтүстік Американың континенталды ғибадат үйі үшін орын ретінде жариялаған, ал 2001 жылы ғибадат үйін салу процесі басталды. Таңдалған дизайнды Канаданың Онтарио штатының Торонто қаласындағы Hariri Pontarini Architects фирмасының дизайнері Сиамак Харири жасады. 2010 жылы қазба жұмыстары басталды, ал 2012 жылы құрылыс жұмыстары қолға алынды. Есіктері 2016 жылдың 19 қазанында ашылды. Сантьяго ғибадат үйінің құрылысына барлығы 30 миллион доллар жұмсалды және ол Канада мен халықаралық архитектуралық сыйлықтарды жеңіп алды. Сантьяго Бахаи ғибадат үйін тоғыз кіреберіс, тоғыз жол және тоғыз фонтан қоршап тұрады, ал құрылымы тоғыз аркалы "желкеннен" тұрады. Бұлар сондай-ақ тоғыз "жапырақша" ретінде сипатталған, ал ғибадат үйінің пішіні "гүлдік" деп аталады; "жапырақшалар" шынымен бөлінген, бұл жарықтың ғибадат үйінің ішкі кеңістігін жарықтандыруына мүмкіндік береді. "Жапырақшалардың" сырты құйма шыныдан, ал ішкі жағы мөлдір португалдық мәрмәрден жасалған. Ғибадат үйінің қабырғалары ішкі жағынан болат және алюминийден жасалған арқалық құрылыммен демеліп тұр. Ғибадат үйі 600 адамға арналған, биіктігі 30 метр және диаметрі 30 метр.

Аяқталды , бірақ жойылды

Бахаилердің алғашқы ғибадат үйі сол кезде Ресейдің Каспий аръяғы облысына қарасты, ал қазір Түрікменстанның астанасы болып табылатын Ашхабад қаласында салынған. Ол 1902 жылы басталып, көбінесе 1907 жылы аяқталды, бірақ 1919 жылға дейін толықтай бітірмеген. Бұл ғибадат үйін салу жоспарлары Бахаулланың өмірлік кезеңінде жасалды. Жобасын Устад Али Акбар Банна дайындады, ал оның қайтысынан кейін құрылысты Вакилу'д Даулиха қадағалады. 1928 жылы ғибадат үйін Кеңес үкіметі меншіктен алып, кейін бахаилерге жалға берді. Бұл ахуал 1938 жылға дейін сақталды, содан кейін ол толық секуляризацияланып, өнер галереясына айналды. 1948 жылғы Ашхабад жер сілкінісі ғимаратқа ауыр зақым келтіріп, оны қауіпті етті; ал келесі жылдардағы шектен тыс жаңбырлар құрылысты әлсіретті, нәтижесінде 1963 жылы ғимарат бұзылып, оның орны қоғамдық саябаққа айналды. Ашхабад ғибадат үйі тоғыз қоймасы бар бақтармен қоршалған. Ғибадат үйін айнала қоршаған жердің төрт бұрышында әртүрлі ғимараттар орналасқан: ұлдар мектебі, қыздар мектебі, үлкен мәжіліс залы және Жергілікті Рухани Ассамблея кеңсесі, оқу бөлмесі және қызығушылармен кездесуге арналған бөлмелерден тұратын ғимараттар тобы.

Толық және тұр

Камбоджадағы Баттамбанг ғибадатханасы әлемдегі алғашқы жергілікті бахаи ғибадат үйі болып аяқталды. Ғибадатхананы буддист дінін ұстанатын камбоджалық архитектор Сочет Виту Тан жобалаған, және ол камбоджалық сәулет өнерінің ерекше қағидаларын біріктіреді. 2017 жылдың 1-2 қыркүйегінде камбоджалық мәртебелі тұлғалардың, жергілікті тұрғындардың және Оңтүстік-Шығыс Азиядағы бахаи қауымдастықтарының өкілдері қатысқан салтанатты ашылу рәсімі мен ресми конференция өтті. Колумбияның Каука департаменті Вилла-Рика муниципалитетіндегі Агуа-Азульдегі ғибадатхана әлемде аяқталған екінші жергілікті бахаи ғибадат үйі болды. Архитектор Джулиан Гутьеррес Чакон жасаған ғибадатхана дизайны, қант құрабы индустриясы келгенге дейін жергілікті мәдениет үшін маңызды болған какао дәнінің пішінінен шабыттанды. 2018 жылдың 22 шілдесінде ашылу салтанаты өтті, одан кейін ғибадатханада дұғалар оқылды. 2021 жылдың 23 мамырында Кенияның Матунда Сой қаласында жергілікті бахаи ғибадат үйі ашылды. 2021 жылдың 13 қарашасында Вануатудағы Танна аралында Ленакел қаласының жанында жергілікті бахаи ғибадат үйі ашылды. Конго Демократиялық Республикасындағы Киншаса қаласында орналасқан әлемдегі алғашқы ұлттық бахаи ғибадат үйі 2023 жылдың 25 наурызында салтанатты түрде ашылды.

Жоспарланған немесе салынып жатқан

Қазіргі уақытта Папуа-Жаңа Гвинеяда ұлттық Бахаи ғибадат үйінің құрылысы жүріп жатыр, ал Үндістанның Бихар-Шариф қаласының жанындағы Харгаван қаласында жергілікті Бахаи ғибадат үйінің негізі салынды. Бихар-Шариф маңындағы ғибадатхананың дизайны, сәулетші Амрита Баллал жасаған жобасы 2022 жылғы Дүниежүзілік сәулет фестивалінің іріктеу сатысынан өтті. 2023 жылы Әлемдік Әділет Үйі тағы үш ғибадат үйін салу жоспарларын жариялады: Непал мен Замбиядағы жергілікті ғибадат үйлері және Канададағы ұлттық ғибадат үйі.

Аяқталған жобалар

1932 жылы Тегеранның солтүстік-шығысындағы Хадика қаласында Бахаи ғибадатханасы үшін жер таңдалып, сатып алынды. Чарльз Мейсон Реми осы ғибадатхананың жобасын жасады, оны Шоги Эффенди мақұлдады. Жобаның суреті "Бахаи әлемі" журналында жарияланды. Бірақ, бүгінгі күнге дейін осы ғибадатхананың құрылысы жүзеге аспады. Израильдің Хайфа қаласындағы Кармел тауының жанында Бахаи ғибадатханасының жобасы құрылды. Оны Чарльз Мейсон Реми жасады және 1952 жылы Шоги Эффенди бекітті. Хайфа ғибадатханасының макетінің суретін "Бахаи әлемі" журналында табуға болады. Ғибадатхана салынатын орын обелискпен белгіленген, бірақ 2010 жылға дейін осы ғибадатхананы салу жоспары әлі жасалмаған.

Талдау

Маргит Варбург бахай ғибадатханаларының сәулетін "ерекше" деп сипаттайды. Денис МакЭойн Бахаи ғибадатханаларының бірнешеуі "қазіргі заманғы діни сәулеттің көрнекті үлгілері" екенін жазады, бірақ ең жақсы жобаланған Бахаи ғибадатханаларының әрқайсысының өзгеше ерекшеліктері болғандықтан, ерекше Бахаи сәулет стилі қалыптаспағанын айтады. Керісінше, Энн Гордон Перри Бахаи ғибадатханалары "бахаилердің ерекше эстетикалық ерекшелігінің ең айқын көрсеткіші болуы мүмкін" деп санайды, олардың мінелі тоғыз қабырғасы, дөңгелек күмбездері, тыныш және құшақ жайған бақтары мен жолдары, фонтандары және басқа да эстетикалық элементтері бар. Варбург жазғандай, Бахаи ғибадатханаларының Антарктидадан басқа барлық континенттерде болуы Бахаи дінінің дүниежүзілік таралғанын көрсетеді. Сондай-ақ, ол Бахаи ғибадатханалары мен мешіттер арасындағы бірнеше параллельдерді атап көрсетеді: бейнелер мен мүсіндердің орнына геометриялық өрнектермен безендіру, құрбандық немесе қасиетті дастарқан рәсімдерінің болмауы және сәулеттік жобалардың жергілікті мәдени стильдерге бейімделуі. Варбург бірнеше Бахаи ғибадатханаларындағы өріс зерттеулерінде апталық қызметке қатысушылардың көпшілігі Бахаилар екенін, бірақ аптаның басқа уақытында көптеген Бахаи емес адамдардың да келіп кететінін анықтады. Ол ғибадатханаларды келушілер үшін ашық ұстаудың, бірақ аптаның көп бөлігінде іс-шаралар ұйымдастырмаудың Бахаилар үшін "оптималды миссиялық стратегия" болатынына күмәндік білдірді, сондай-ақ бір ғибадатхананың мақсатының түсініксіздігіне байланысты бір келушінің әңгімесін келтірді. Алайда, Грэм Хассалл Варбургтің талдауын сынға алып, көптеген Бахаи ғибадатханаларын зыярат ететін туристердің көптігіне және саяхат нұсқаулықтары мен блогтар сияқты онлайн медиадағы оң пікірлерге назар салды.