Кіріспе
Уэльс аралы, Уэльстің бөлігі, Ұлыбритания. Holy Island (Ynys Gybi, «(Святой) Киби аралы») – Уэльстегі үлкен Англси аралының батыс жағында орналасқан арал, оны Кимиран бұғазы бөліп тұрады. Арал «қасиетті» деп аталуына себебі, кішкентай ғана аймақта көптеген тік тұрған тастар, жерлеу орындары және басқа да діни нысандар шоғырланған. Аралдың ағылшын тіліндегі тағы бір атауы – Холихед аралы. 2011 жылғы Ұлыбритания халық санауы бойынша, аралда 13 659 адам тұрады, олардың 11 431-і (84%) ең ірі Холихед қаласында.
Holy Island (Ynys Gybi, 'the island of (Saint) Cybi') is an island on the western side of the larger Isle of Anglesey, Wales, from which it is separated by the Cymyran Strait. It is called "Holy" because of the high concentration of standing stones, burial chambers, and other religious sites on the small island. The alternative English name of the island is Holyhead Island. According to the 2011 UK Census, the population was 13,659, of whom 11,431 (84%) lived in the largest town, Holyhead.
Қасиетті аралдың ежелгі тарихы
Аңгелзейдің қасиетті аралындағы қоныс шамамен б.з.б. 4000 жылға дейін соқталады, осыған байланысты алғашқы неолиттік ұзын үй табылды. Бұл ұзын үй Шотландияда және басқа да Британ аралдарында табылғандарымен ұқсас. Сондай-ақ, Киелі аралдың ортасындағы неолиттік ескерткіштің жанында қола дәуіріне жататын Тай Маур тұрған тасы (менгир) орналасқан, ол 2,67 метр (8 фут) биіктіктегі монолит. Аңгелзейде қола дәуірінен кейін мыңдаған жылдар бойы әртүрлі формада тұрақты қоныстар құрылды. Осы орындардың көптегені неолит дәуірінен бері пайдаланылып келген, бұл керамикалық бұйымдардың табылуымен дәлелденді. Мұнда римдіктер Уэльске басып кіргенге дейін шамамен мың жыл бойы қолданыста болған ежегі қамалдар бар. Аңгелзейдегі жақсы сақталған шатырлы қоныс Холихед тауындағы төбелік қамалға жақын орналасқан. Холихед тауындағы шатырлы үйлер (Tŷ Mawr / Cytiau'r Gwyddelod, Үлкен үй / "Ирландиялық шатырлары") Холи аралында темір дәуірінен бұрын, шамамен б.з.б. 1000 жылға дейін пайдаланылған. Қоршау ішінде б.з.б. 200 жылға дейінгі шашақ қабықшалары бар тас қабырға табылды. Сонымен қатар, шатырлар тобының біздің заманымыздың 3-4 ғасырларында мекен еткенін көрсететін рим дәуіріне жататын ежегі қыш ыдыстар да табылды. Тай Маур шатырлы үйлеріндегі археологиялық қазбаларды 1862 жылы Пенрос, Холи аралынан Уильям Оуэн Стэнли (Альдерли бароны Стэнлидің ұлы) жүргізді. Рим билігінің Британнияда аяқталуынан кейін ирландиялық қоныс аударушылар Аңгелзейге шабуыл жасады. Кунедда алдымен ирландтарға қарсы соғыс бастады, бірақ ақырында Кадуэллон Лаухир ирландтарды қасиетті аралда жеңді.
Табиғи ерекшеліктері
Аралда әр түрлі табиғи орталар бар, оның ішінде лайлы жазықтар, құм төбелер, батпақтар және жағажайлар кездеседі. Неолит шаруалары келгенге дейін аралдың көбін жапқан емен ормандарынан ештеңе қалмады. Аралдың батыс жағын негізінен Холихед тауы алып жатыр, ол теңіздік жусанды дала, округтегі ең биік нүкте – 722 фут (220 метр). Солтүстік Стак және Оңтүстік Стак – Холихед тауының жағасындағы екі шағын арал. Оңтүстік Стак Холи аралымен тік баспалдақтар мен Оңтүстік Стак маяғына жол ашатын аспалы көпір арқылы байланысқан. Жағалаудың көп бөлігі тасты болғанымен, Треарддур шығанағында және Пенрос ауылдық паркінде құмды жағажайлар бар. Аралдың тасты болуына байланысты жылдар бойында көптеген кемелер апатқа ұшырады. Арал мен Англси материгі арасындағы жағалау аймағы – ерекше ғылыми маңызы бар үлкен аумақ: Беддманарх–Симиран.
Көлік
Холи аралы Англсиге екі жол арқылы қосылған. Біріншісі – Стэнли бөгеті, ол A5 және A55 тас жолдарын алып жүреді. Екіншісі – әлдеқайда көне, Four Mile Bridge көпірі. Стэнли бөгетімен Солтүстік Уэльс жағалау жолы да өтеді, ол аралдағы жалғыз теміржол станциясы – Холихедте аяқталады. Холихед портында Ирландияның Дублин портына жүк және жолаушылар паромдары қатынайды. Аралдан Амлух, Ллангефни және Бангор қалаларына, сондай-ақ басқа да жерлерге автобустар жүреді. 125 мильдік (201 км) Англси жағалау жолының шамамен 30 милі (48 км) Холи аралында жатыр. Ұлттық велосипед жолы 5 және Ұлттық велосипед жолы 8 арал арқылы өтеді. Ең жақын әуежай – Англси әуежайы, ол Англси материгінде бірнеше шақырым қашықтықта орналасқан және Кардиффке күнделікті рейстер ұсынады. Ең жақын ірі әуежай – Ливерпуль Джон Леннон әуежайы, 100 миль (161 км) қашықтықта.
Спорт және туризм
Уэльс футбол лигасы жүйесінде аралда үш футбол командасы бар: Холихед Хотспур, Кэргиби және Треарддур Бей. Жаңа Овал стадионы "Йнис Мон" футбол командасының үйі және 2019 жылғы "Интер-Ойындар" футбол турнирінің финалы осы жерде өтті. Сонымен қатар, регби клубы мен гольф алаңы да бар. Холихед паркінде боулинг алаңдары, үш теннис корты және скейт-парк орналасқан. Аңгелси сияқты, Ирландия теңізіндегі ашық орналасуының арқасында серфинг өте танымал. Көптеген адамдар Холи аралында қысқа мерзімге тұрады, Дублин портына бағытталған паромдарды күту үшін. Сондықтан ең ірі қонақүйлер (Travelodge және Premier Inn) A5/A55 тас жолдарының жанында орналасқан. Холихедтің орталығында, бірақ аралдың төңірегінде (әсіресе Треарддур шығанағы мен Росколинде) ұзақ уақыт демалуды жоспарлағандар үшін көптеген шағын қонақ үйлер, таңғы аспен қонақ үйлер және автотұрақтар бар. Аймақтағы көрікті жерлерге Оңтүстік Стак маяғы және жақын орналасқан RSPB қорығы, Брейквотер ауылдық паркі, RNLI мұражайы және Холихед тауына бару жолдары кіреді.
Мектептер мен басқару
Алты бастауыш мектеп және бір орта мектеп бар, Ysgol Uwchradd Caergybi, ол Англия мен Уэльстегі алғашқы кешенді мектеп деп есептеледі. Жоғары білімді Уэльстің материгінде, шамамен 32 шақырым қашықтықта орналасқан Бангор университетінде алуға болады. Аңгелсейдің қалған бөлігімен бірге Киелі арал Ұлыбритания Парламенті округінің және Ynys Môn Сенед округінің құрамына кіреді. Жергілікті деңгейде оны Аңгелси аралы округтік кеңесі басқарады. Холи Айленд округтік кеңеске 30 кеңесшінің 6-сын жібереді, оның 3-і – Кэргиби (Холихед қаласының орталығы және айналасы), ал 3-і – Йнис Гиби (Холихед қаласының оңтүстік шекарасы және оңтүстіктегі ауылдық аймақтар). Холихед қалалық кеңесі жеті сайлау округінен тұрады, ол 16 кеңесшіні сайлайды және жыл сайын қала әкімі мен вице-мэрін тағайындайды.