Христиандық пен Ислам: Қарым-қатынас және Ерекшеліктер

Кіріспе

Христиан діні мен ислам діні арасындағы қарым-қатынас

Христиан діні мен ислам діні – әлемдегі ең ірі екі дін, олардың сәйкесінше 2,8 миллиард және 1,9 миллиард ізбасары бар. Екі дін де Ыбырайым діндері саналады және Таяу Шығыста пайда болған монотеистік діндер. Христиан діні біздің заманымыздың 1-ші ғасырында Екінші храмдық иудаизмнен пайда болды. Ол Иса Мәсіхтің өміріне, үйретулеріне, өліміне және қайта тірілуіне негізделген. Оның ізбасарлары христиандар деп аталады. Ислам діні 7-ші ғасырда дамыды. Ислам Мұхаммедтің үйретулеріне негізделген, ол Алланың еркіне бағынудың көрінісі болып табылады. Исламды қабылдағандар мұсылмандар деп аталады ("Аллаға мойынсұнушылар" деген мағынада). Мұсылмандар христиандарды Кітап халқы деп санайды, сонымен қатар оларды үштікке байланысты ширк (көпқұдайлық) жасаған күпірлер (kafirs) деп есептейді және осылайша, шариғат заңы бойынша дін салығын төлейтін (dhimmis) болуы керек деп санайды. Христиандар да ислам туралы әртүрлі пікірде. Христиандардың көпшілігі исламды жалған дін деп санайды, себебі оның жақтастары үштік, Мәсіхтің құдайлығы, Мәсіхтің айқышқа шегеленуі және қайта тірілуін қабылдамайды. Христиандық сияқты, ислам да Исаны Бани Исраилге (Израильдің балалары) жаңа уахи (аян) арқылы басшылық ету үшін жіберілген әл-Масих (арабша Мәсіх) деп санайды: әл-Инжил ("Евангелия" деген арабша мағынасы). Бірақ Исаға сену екеуінің де негізгі қағидасы болғанымен, көптеген христиан діндері үшін маңыздырақ айырмашылық – Исаның кірпіштенген Құдай екендігі, атап айтқанда, Ұш Құдайдың, Құдай Ұлының бір жағы. Христиандық пен ислам Исаның үйретулерін Евангелия ретінде есте сақтайды және Ескі өсиеттің (Еврей Киелі кітабының) алғашқы бес кітабынан ортақ оқиғаларды бөліседі, бірақ христианның қасиетті мәтіні Киелі кітапқа кейінгі қосымшаларды да қамтиды, ал исламның негізгі қасиетті мәтіні – Құран. Мұсылмандар әл-Инжил христиандық Жаңа өсиетті құру үшін бұрмаланған немесе өзгертілген деп санайды. Ал христиандар Құранды біркелкі түсінбейді, бірақ көпшілігі оны жасалма немесе апокрифтік туынды деп есептейді. Екі мәтінде де Исаның өмірі мен істері, сондай-ақ Мәриям арқылы Исаның таза тууы туралы сипаттамалар сияқты ұқсастықтар бар; алайда, осы оқиғалар туралы Киелі кітап пен Құрандағы кейбір мәліметтер әртүрлі.

Christianity and Islam are the two largest religions in the world, with 2.8 billion and 1.9 billion adherents, respectively. Both religions are considered as Abrahamic, and are monotheistic, originating in the Middle East. Christianity developed out of Second Temple Judaism in the 1st century CE. It is founded on the life, teachings, death, and resurrection of Jesus Christ, and those who follow it are called Christians. Islam developed in the 7th century CE. Islam is founded on the teachings of Muhammad, as an expression of surrender to the will of God. Those who follow it are called Muslims (meaning "submitters to God"). Muslims view Christians to be People of the Book, and also regard them as kafirs (unbelievers) committing shirk (polytheism) because of the Trinity, and thus, contend that they must be dhimmis (religious taxpayers) under Sharia law. Christians similarly possess a wide range of views about Islam. The majority of Christians view Islam as a false religion due to the fact that its adherents reject the Trinity, the divinity of Christ, the Crucifixion and Resurrection of Christ. Like Christianity, Islam considers Jesus to be the al Masih (Arabic for Messiah) who was sent to guide the Banī Isrā'īl (Arabic for Children of Israel) with a new revelation: al Injīl (Arabic for "the Gospel"). But while belief in Jesus is a fundamental tenet of both, a critical distinction far more central to most Christian faiths is that Jesus is the incarnated God, specifically, one of the hypostases of the Triune God, God the Son. While Christianity and Islam hold their recollections of Jesus's teachings as gospel and share narratives from the first five books of the Old Testament (the Hebrew Bible), the sacred text of Christianity also includes the later additions to the Bible while the primary sacred text of Islam instead is the Quran. Muslims believe that al Injīl was distorted or altered to form the Christian New Testament. Christians, on the contrary, do not have a univocal understanding of the Quran, though most believe that it is fabricated or apocryphal work. There are similarities in both texts, such as accounts of the life and works of Jesus and the virgin birth of Jesus through Mary; yet still, some Biblical and Quranic accounts of these events differ.

Ұқсастықтар мен айырмашылықтар

Ислам дәстүрінде христиандар, сондай-ақ яһудилер мұсылмандарға сияқты бір Құдайға құлшылық етеді деп саналады. Дегенмен, кейбір адамдар мұсылмандар мен христиандардың бір Құдайға құлшылық ететініне қатысты түрлі пікірлер айтады. Үлкен мәселе – «х-ке құлшылық етеді» деген сөз тіркесі, дін философиясының белгілі профессоры Питер ван Инваген сияқты аналитикалық философтардың «ішкі (сыртқыға қарама-қарсы) контекст» деп атауы, онда «х» термині міндетті түрде ештеңеге сілтеме жасамайды (мысалы, «Джейсон Зевске құлшылық етеді»). «Ішкі контекстте» бірдей нәрсені білдіретін терминдерді мәлімдеменің шындығына әсер етпей алмастыруға болмайды. Мысалы, «Юпитер» «Зевс» сияқты бір нәрсені білдірсе де, грек Ясон Юпитерге құлшылық етеді деп айтуға болмайды, тіпті римдік құдай туралы білмеуі мүмкін. Сондықтан, Аллаһ пен Яхве бір-біріне сілтеме жасайтын есімдер болса да, мұсылман «Абдул» Яхвеге құлшылық етеді деп айтуға болмайды.

Жазбалар

Христиандық Киелі кітап Ескі Ұстаным мен Жаңа Ұстанымнан тұрады. Ескі Ұстаным Иса Мәсіх дүниеге келгенге дейін екі мың жылға жуық уақыт ішінде жазылған. Жаңа Ұстаным Иса Мәсіхтің қайтысынан кейінгі он жылдықтарда жазылды. Тарихи тұрғыдан алғанда, христиандардың барлығы Киелі кітаптың Құдайдан уахиланды, Құдайдың сөзі деп сенген. Алайда, Ағарту дәуіріндегі қатаң сынның күшеюі түрлі дін ағымдарында Киелі кітаптың құқылылығы мен қатесіздігі туралы әртүрлі пікірлерге әкелді. Христиандар Құранды Құдайдан емес, адамдар жазған кітаптар жиынтығы деп есептейді. Құран 7-ші ғасырдың басына немесе одан кейінгі он жылдықтарға жатады. Мұсылмандар оның Мұхаммед пайғамбарға шамамен 23 жыл бойы біртіндеп, 609 жылдың 22 желтоқсанында, Мұхаммед 40 жасқа толғанда басталып, 632 жылы, оның қайтыс болған жылы аяқталғанын айтады. Құран еврей және христиан діндерінің кітаптарында баяндалған маңызды оқиғалармен таныс болуды қажет етеді. Ол кейбіреулерін қысқаша баяндайды, ал кейбіреулерін толыққанды, ал енді біреулерінен өзгеше болады. Мұсылмандар Исаға Алла Тағала Инжилді (грекше жазба, немесе Ізгі хабар) бергенін және осы үйретімдердің бір бөлігінің жоғалып кеткені немесе бұрмаланғаны (таһриф) нәтижесінде Еврей Киелі кітабы мен Христиандық Жаңа Ұстаным пайда болғанына сенеді. Мұсылмандардың көпшілігі Құранды Алла Тағаланың бұрмалаудан немесе зардап шегуден сақтап қалған жалғыз кітап деп санайды.

Иса

Мұсылмандар да, христиандар да Исаның Мариямнан, таза қыздық күйінде туғанына сенеді. Екеуі де Исаның Мәсіх екеніне сенімді. Исламда Исаны емес, оған ұқсас адамды айқышқа тартып өлтірген. Христиандар мен мұсылмандардың екеуі де Исаның қайта оралуына сенеді. Христиан дінінде Иса қайда оралатыны нақты айтылмаған, ал исламдағы хадистерде Исаның Дамаск қаласының шығысындағы ақ минаретте (Омаяд мешітіндегі Иса минареті деп есептеледі) қайта оралатыны және Махдидің артында намаз оқитыны айтылады. Христиандар Исаның қайта оралып, Антихристті өлтіретініне, ал мұсылмандар Исаның қайта оралып, Дәжжалды өлтіретініне сенеді. Көптеген христиандар Исаның 1000 жыл патшалық құруына, ал мұсылмандар Исаның қырық жыл патшалық құруына, үйленуіне, балалы болуына және Жасыл күмбезде жерленуіне сенімді. Мұхаммед 40 жасқа келгенде, 609 жылдың 22 желтоқсанында басталып, 632 жылы, яғни оның дүниеден өткен жылы аяқталды. Мұсылмандар Мұхаммедті үлгілі иманды адам ретінде құрметтейді және оның іс-әрекеттері мен сөздерін мінез-құлықтың жол сілтеушісі деп қабылдайды. Христиандар Исаны Алланың ұлы деп есептегенімен, Мұхаммед – өте қадірлі қасиеттері бар адам болған. Бүгінде көптеген мұсылмандар Мұхаммедті бейнелеуге болмайды деп санайды, бірақ бұрын солай болмаған. Әр түрлі уақытта және жерлерде ізгі мұсылмандар Мұхаммедті бейнелеген, бірақ ешқашан осы бейнелерге табынбаған. Мұхаммедтің өмірлік кезеңінде христиандармен көптеген қарым-қатынастары болды. Мұхаммедті алғаш көрген христиандардың бірі – ежелгі Арабияның христиан дін қызметкері Уарақа ибн Науфал. Ол Мұхаммед пайғамбарлыққа ие екеніне сенген алғашқы ханифтердің бірі болды. Мұхаммед Нажрани христиандарымен де кездесіп, бейбітшілік орнатқан. Мұхаммедке христиандардың реакциясы туралы алғашқы жазбалар Мұхаммедтің қайтыс болғаннан кейін бірнеше жыл өткен соң пайда болған. Араб пайғамбары туралы хабарлар христиандық Сирияға жеткенде, "сарациндермен бірге пайда болған пайғамбар" туралы сұралған қарт кісі: "Ол жалған, себебі пайғамбарлар қылышпен қаруланбайды", – деп жауап берді.

Muslims and Christians both believe that Jesus was born to Mary, a virgin. They both also believe that Jesus is the Messiah. In Islam, instead of Jesus being crucified, his lookalike was crucified. Both Christians and Muslims believe in the Second Coming of Jesus. Christianity does not state where will Jesus return, while the Hadith in Islam states that Jesus will return at a white minaret at the east of Damascus (believed to be the Minaret of Isa in the Umayyad Mosque), and will pray behind Mahdi. Christians believe that Jesus will return to kill the Antichrist and similarly Muslims believe that Jesus will return to kill Dajjal. Many Christians believe that Jesus would then rule for 1,000 years, while Muslims believe Jesus will rule for forty years, marry, have children and will be buried at the Green Dome. gradually over a period of approximately 23 years, beginning on 22 December 609, when Muhammad was 40, and concluding in 632, the year of his death. Muslims revere Muhammad as the embodiment of the perfect believer and take his actions and sayings as a model of ideal conduct. Unlike Jesus, who Christians believe was God's son, Muhammad was a mortal, albeit with extraordinary qualities. Today many Muslims believe that it is wrong to represent Muhammad, but this was not always the case. At various times and places pious Muslims represented Muhammad although they never worshiped these images. During the lifetime of Muhammad, he had many interactions with Christians. One of the first Christians who met Muhammad was Waraqah ibn Nawfal, a Christian priest of ancient Arabia. He was one of the first hanifs to believe in the prophecy of Muhammad. Muhammad also met the Najrani Christians and made peace with them. One of the earliest recorded comments of a Christian reaction to Muhammad can be dated to only a few years after Muhammad's death. As stories of the Arab prophet spread to Christian Syria, an old man who was asked about the "prophet who has appeared with the Saracens" responded: "He is false, for the prophets do not come armed with a sword."

Құдай

Христиан дінінде Құдайдың ең көп тараған есімі Яхве. Ислам дінінде Құдайдың ең көп тараған аты Алла, ол Ескі Ұстаздағы Елоаға ұқсас. Әлемдегі христиандардың көпшілігі Үштік туралы ілімді ұстанады, ол сенімді білдіруде Құдай бір оусияда (субстанцияда) үш гипостаз (Ата, Ұл және Рух) ретінде болады дейді. Исламда бұл түсінік монотеизмді жоққа шығару деп есептеледі, сондықтан ол ширк деп аталатын, үлкен "әл-Кабаир" күнәсі саналады. Құранның өзі "Әл-Маида" сүресінің 5:73 аятында Үштік туралы айтады: "Расында, "Алла – үштен бірі" дегендер күпірлікке ұшты. Құдай – жалғыз ғана. Егер олар (мұндай сөздерден) тоқтамаса, олардың арасындағы сенімсіздерге қынақы жаза келеді". Исламда Тәухид ұғымы бар, ол – жалғыз, бөлінбес Құдай, Оның серігі жоқ.

Дамаскілік Иоанн

746 жылы Дамаскілік Иоанн (кейде Әйіз Иоанн) «Білім қайнар көзі» атты екінші бөлімін жазды, оның екінші бөлігі «Қысқаша ерестер: олардың қалай пайда болғаны және қайдан бастау алғаны» деп аталады. Бұл еңбегінде Иоанн Құранға кеңінен сілтеме жасайды және оның пікірінше, оның тіпті ең қарапайым сынақтан да өте алмайтыны туралы айтады. Бұл еңбек тек исмаилдықтарға (өзінің Исмаилден тарағандарын айтқан мұсылмандарға) ғана емес, барлық ереске де қатысты. «Білім қайнар көзі» бірнеше сүрелерді тікелей, көбінесе күдікпен келтіреді. Сол кезден бері бүгінгі күнге дейін олардың арасында Мұхаммед деген жалған пайғамбар пайда болды. Бұл адам Ескі және Жаңа Ғимараттарды кездестіргеннен кейін, сондай-ақ, арийлік монахпен сөйлескеннен кейін, өзінің ересін құрастырды. Содан кейін ол (пайғамбар) ізгілікпен көзге түсіп, өзіне көктен кітап түсірілгенін мәлімдеді. Ол өзінің бұл кітабында абсурдты жазбаларды жазып, оны құрметке лайық етіп ұсынды. Бұл кітапта оның Құдайдан түсірілгенін мақтан тұтатын тағы да көптеген ерекше және абсурдты нәрселер бар. Бірақ біз: «Құдай оған кітап бергеніне кім куәлік ете алады? Пайғамбарлардың қайсысы осындай пайғамбардың келетінін болжады?» - деп сұрағанда, олар жауап бере алмайды. Мұса пайғамбар Синай тауында Заңды алғанын және Құдайдың бұлт, от, қараңғылық және дауыл түрінде бүкіл халықтың алдында көрінгенін білеміз. Мұсадан бастап барлық пайғамбарлар Мәсіхтің келуін, Мәсіхтің (Құдайдың денеленген Ұлы) қалай келіп, айқышқа шегеленіп, өлгенін, қайта тірілгенін және тірілер мен өлгендерді соттайтынын болжады. Сонда біз: «Сендердің пайғамбарларың нелістен осылай келмеді, оларға куәлік етушілер болмады? Нелістен Құдай сендердің көз алдарыңда осы кісіге кітапты бермеді, Мұса пайғамбарға Синай тауынан түтін шығарып, халықтың алдында Заңды бергендей, сендер де нақтылыққа көз жеткізе алатындай?» - деп сұраймыз. Олар: «Алла қалағанын істейді» дейді. Біз: «Білеміз, бірақ біз Пайғамбарыңа кітап қалай түскенін сұраймыз», - дейміз. Олар: «Ол (саллаллаһу алейһи уә сәлләм) ұйықтағанда оған кітап түскен» дейді.

In 746, John of Damascus (sometimes St. John of Damascus) wrote the Fount of Knowledge part two of which is entitled Heresies in Epitome: How They Began and Whence They Drew Their Origin. In this work, John makes extensive reference to the Quran and, in John's opinion, its failure to live up to even the most basic scrutiny. The work is not exclusively concerned with the Ismaelites (a name for the Muslims as they claimed to have descended from Ismael) but all heresy. The Fount of Knowledge references several suras directly often with apparent incredulity. From that time to the present a false prophet named Mohammed has appeared in their midst. This man, after having chanced upon the Old and New Testaments and likewise, it seems, having conversed with an Arian monk, devised his own heresy. Then, having insinuated himself into the good graces of the people by a show of seeming piety, he gave out that a certain book had been sent down to him from heaven. He had set down some ridiculous compositions in this book of his and he gave it to them as an object of veneration. There are many other extraordinary and quite ridiculous things in this book which he boasts was sent down to him from God. But when we ask: 'And who is there to testify that God gave him the book? And which of the prophets foretold that such a prophet would rise up?' – they are at a loss. And we remark that Moses received the Law on Mount Sinai, with God appearing in the sight of all the people in cloud, and fire, and darkness, and storm. And we say that all the Prophets from Moses on down foretold the coming of Christ and how Christ God (and incarnate Son of God) was to come and to be crucified and die and rise again, and how He was to be the judge of the living and dead. Then, when we say: 'How is it that this prophet of yours did not come in the same way, with others bearing witness to him? And how is it that God did not in your presence present this man with the book to which you refer, even as He gave the Law to Moses, with the people looking on and the mountain smoking, so that you, too, might have certainty?' – they answer that God does as He pleases. 'This,' we say, 'We know, but we are asking how the book came down to your prophet.' Then they reply that the book came down to him while he was asleep.

Тіофан - мойындаушы

Теофан Исповедник (шамамен 822 жылы қайтыс болды) Георгий Синцеллдің жақсы белгілі хроникаларына негізделген хроникалар сериясын (284 жылдан бастап және 602-813 жылдар аралығында) жазды. Теофан Мұхаммед туралы былай деп хабарлайды:
Оның пайда болуының басында, адасқан яһудилер оны Мәсіх деп ойлады. Бірақ олар оның түйе еті жегенін көргенде, оның өздері күткен адам емес екенін түсінді. Олардың сол бақытсыздыққа ұшырағандары оған бізге, христиандарға қарсы заңсыз нәрселерді үйретті және оның жанында болды. Ол Палестинаға келген сайын яһудилер мен христиандармен араласып, олардан белгілі бір діни мәселелерді сұрады. Ол сондай-ақ эпилепсиямен ауыратын еді. Әйелі оны естігенде қатты қайғырды, өйткені ол, ақсүйек әйел, осындай кедей, сонымен қатар эпилепсиямен ауыратын адамға үйленген еді. Ол оны алдап, тыныштандыруға тырысып: «Мен жиі Жәбірейіл деген періштенің көрінісін көремін, оның нұрына шыдай алмай, есімнен шығып құлаймын», – деді.

Никетас

Христиан-мұсылман қарым-қатынастары тарихы еңбегінде Хью Годдард Дамаскілік Иоанн мен Теофанды еске алып, император Михаил III (842-867) атынан хаттарға жауап берген Никетас Византияның маңыздылығын қарастырады. Годдард Никетастың көзқарасын былай қорытындылайды: Қысқасы, Мұхаммед – білімсіз алдаушы, ол жалған арқылы білімсіз варвар арабтарды дөңгелек, құдайға қарсы, жалған құдайларға табынушы, шайтанға табынушы дінге сендіруге жетті, ол негіссіз қателерге, зиялық бұрмалауларға, доктриналық қателерге және моральдық бұрылыстарға толы. Годдард сондай-ақ Никетас өзінің еңбегінде Құранның барлығын, соның ішінде 2-18 аяттарды кеңінен білгенін көрсетеді деп санайды. Никетастың Византия шебінен жасаған баяндамасы кейінгі жазбалар үшін үлгі болып, олардың стильін және аргументтерін анықтады.

ХІ ғасыр

Ислам туралы білім мен бейнелеулер 11 ғасырда христиандық Батыста әртүрлі болды. Мысалы, 11 ғасырға жататын «Ролан әні» авторы (авторлары) ислам туралы аса көп білмеген көрінеді. Осы эпикалық поэмада бейнеленгендей, мұсылмандар Мұхаммедтің мүсіндерін тіктеп, оларға табынады, ал Мұхаммед классикалық грек Аполлионы мен Термагантпен бірге «Киіксіз Үштікке» кіреді – бұл мүлдем ойдан шығарылған құдай. Бұл көзқарас, исламды христиандыққа дейінгі грек-рим дінімен шатастырып, сол кездегі Батыс христиандық қоғамында кең таралған қате түсініктерді көрсетеді. Екінші жағынан, Монтекассинолық Аматус немесе Норман Оңтүстік Италиясындағы Джеффри Малатерра сияқты дін қызметкерлері, кейде мұсылмандардың арасында өмір сүргендер, мұсылмандарды кейде жағымсыз жағдайда бейнелесе де, Норман билігіне қарсы болған византиялық гректер немесе итальяндық ломбардтар сияқты басқа да (этникалық) топтарды да сол сияқты бейнелейтін. Бейнелеулер көбінесе жағдайға байланысты болатын: бейтарап оқиғалар туралы жазғанда мұсылмандар географиялық атаулармен, мысалы, «сарациндер» немесе «сицилиялықтар» деп аталатын, ал мұсылмандар нормандықтармен қақтығысқан оқиғалар туралы хабарлағанда «мүшріктер» немесе «кәпірлер» деп аталатын. Кейде ұқсастықтар да мойындалды, мысалы, Папа Григорий VII Хаммади әміріне жазған хатында христиандар мен мұсылмандар «бір Құдайға ғибадат етеді және оны мойындайды, бірақ әртүрлі формаларда және күнделікті мадақтауда» екенін жазды.

" Құдайдың комедиясы "

Данте Алигиеридің «Илаһи комедиясында» Мұхаммед Малеболгедегі тоғызыншы шұңқырда, сегізінші тозақта, жік тудырушыларға арналған жерде бейнеленген; нақтырақ айтқанда, ол діни келіспеушіліктерді қоздырушылардың арасында көрсетілген. Ол денесі екіге бөлінген, ішек-қарны сыртқа асылып тұрған күйде суреттелген, бұл оның еретиктердің басшысы екенін көрсетеді (Canto 28). Бұл сахна «Илаһи комедияны» бейнелейтін суреттерде жиі кездеседі. Мұхаммедті Джованни да Моденаның 15 ғасырда салған «Соңғы сот» фрескасында, Болоньядағы Сан-Петронио базиликасында Данте шығармалары негізіндегі суретте, сондай-ақ Сальвадор Дали, Огюст Роден, Уильям Блейк және Густав Доренің туындыларында табуға болады.

Екінші Ватикандық собор және Nostra aetate

Ислам мәселесі Nostra Aetate алғаш рет дайындалғанда, тіпті Екінші Ватикандық собордың ашылуы кезінде де күн тәртібінде болған жоқ. Дегенмен, яһуди діні мәселесі сияқты, бірнеше оқиға Исламды қарастыруға себеп болды. 1963 жылы Собордың екінші сессиясында Таяу Шығыстың епископтары осы мәселені қосуға қатысты алаңдаушылықтарын білдіре бастады. Қабылданған ұстаным бойынша, мәселе мүлдем көтерілмеуі керек немесе көтерілсе, мұсылмандар туралы айтылуы тиіс болды. Мелкиттік патриарх Максим IV осы соңғы ұстанымды қолдаушылардың бірі болды. 1964 жылдың басында кардинал Беа, Собордың үйлестіру комиссиясының төрағасы кардинал Цикогнаниге, Собордың қатысушылары үлкен монотеистік діндер, әсіресе Ислам туралы бірдеңе айтуын қалап отырғанын хабарлады. Алайда, бұл мәселе христиан бірлігін нығайту жөніндегі Беа хатшылығының құзырына кірмейтін болып есептелді. Беа, "білікті адамдарды таңдап, олармен бірге жоба дайындауға" және оны Үйлестіру комиссиясына ұсынуға дайын екенін білдірді. 16-17 сәуірде өткен Үйлестіру комиссиясының мәжілісінде Цикогнани мұсылмандар туралы сөз қозғау қажеттігін мойындады. Собордың бірінші және екінші сессиялары арасында папа Иоанн XXIII-ден Папа Павел VI-ға ауысу болды, ол исламолог Луи Массиньонның (Бадалия) тобының мүшесі болған. Папа Павел VI Максим IV ұсынған жолды таңдады және нәтижесінде екі құжатқа мұсылмандар туралы баптар енгізу үшін комиссиялар құрды: бірі – Nostra Aetate-тің үшінші бабы, екіншісі – Lumen gentium-нің 16-бабы. Lumen gentium-де Екінші Ватикандық собор құтқарылу жоспарына мұсылмандардың да кіретінін, олардың монотеизмді мойындауына байланысты жариялады.

Протестантизм мен ислам

Протестантизм мен ислам 16 ғасырда, Солтүстік Еуропадағы протестанттық қозғалыстар Осман империясының Оңтүстік Еуропаға кеңеюімен бірге пайда болған кезде байланысқа түсті. Екеуі де католиктық Киелі Рим империясымен қақтығыста болғандықтан, діни ұқсастықтарды зерттеумен қатар, сауда және әскери одақтар құру мүмкіндігі де қарастырылды. Ерте замана мен қазіргі заманда қарым-қатынастар шиеленісіп, қақтығыстарға ұласты, бірақ соңғы кезде жақындасуға бағытталған әрекеттер жасалып жатыр.

Мормонизм мен ислам

Мормонизм мен ислам он тоғызыншы ғасырда пайда болғаннан бері үнемі салыстырылып келеді, көбінесе екі діннің біреуін немесе екеуін де сынаушылар тарапынан. Мысалы, 1844 жылдың маусымында қаза тапқан мормонизмнің негізін қалаушы пайғамбар Джозеф Смит Нью-Йорк Herald газетінде "қазіргі заманғы Мұхаммед" деп аталды. Бұл атау Смит әрекетін бастаған кезден бері айтылып келген еді, бірақ ол мақтау мағынасында қолданылмаған. Мормон және мұсылман пайғамбарларын салыстыру бүгінге дейін жалғасуда, кейде оны кемсіту немесе талас-тартыс тудыру үшін пайдаланса, ал кейде ғылыми және бейтарап мақсаттармен қолданады. Мормонизм мен исламның көптеген ортақ белгілері болғанымен, екі дін арасында маңызды, түбірлі айырмашылықтар да бар. Мормон-мұсылман қарым-қатынастары тарихи түрде достық болып келді; соңғы жылдары екі діннің өкілдері арасындағы диалог пен әсіресе Таяу және Шығыс Азиядағы қайырымдылық жобаларындағы ынтымақтастық артып келеді.

Христиандық пен друздар

Христиандық пен друздар – тарихи дәстүрлі байланыста, бірақ кейбір маңызды теологиялық айырмашылықтары бар Ыбырайым діндері. Екі діннің де ортақ бастауы Таяу Шығыста, және олар өздерін монотеистік діндер деп санайды. Дрюздер діні бастапқыда исмаили исламнан дамығанымен, өздерін мұсылман деп санамайды. Дрюздер мен христиандардың қарым-қатынасы келісім мен бірге өмір сүрумен сипатталады, екі топ арасындағы достық қарым-қатынас тарих бойында сақталған, тек 1860 жылғы Ливан тауларындағы азаматтық соғыс сияқты кейбір кезеңдерді қоспағанда. Ғасырлар бойы дрюздердің бір бөлігі христиан дініне өтті, мысалы, Шихаб әулетінің кейбір мүшелері және Аби Ламма тайпасы. Христиандардың (марониттер, шығыс православиелік, мелкиттер және басқа шіркеулердің өкілдері) мен унитариандық дрюздердің араласуы Ливан тауында, Джабал әл-Друз, Ғалилея және Кармел тауында аралас ауылдар мен қалалардың пайда болуына әкелді. Марониттер мен дрюздер Ливан тауындағы Мутасаррифаттың «маронит-дрюздік дуализмі» деп аталатын билеушілік және әлеуметтік жүйе арқылы 18 ғасырдың басында қазіргі Ливанның негізін қалады. Христиандарда реинкарнацияға немесе жанның көшіп-қонуына сенім жоқ, дрюздерден айырмашылығы. Христиандар миссионерлік қызмет арқылы дінді таратумен айналысады, ал дрюздер жаңа мүшелерді қабылдамайды; тіпті дрюздер дінінен тыс неке қию да сирек кездеседі және қатаң айыпталатынымен. Дрюздер мен христиандардың арасындағы ортақ белгілерге неке және ажырасуға қатысты көзқарастағы ұқсастықтар, сондай-ақ Құдайдың бірлігіне және теофанияға сенім жатады. Екі дін де Исаға құрмет көрсетеді, оны тарихтың әртүрлі кезеңдерінде пайда болған жеті пайғамбардың бірі санайды. Екі дін де Иоанн Креститель, Әулие Георгий, Илияны қадір тұтады және Таяу Шығыс, Солтүстік Африка және басқа да аймақтардың мәдениетіне зор үлес қосты. Ортағасырлық ислам әлемінің шығыс христиан ғалымдары (әсіресе несториандық христиандар) грек философтарының еңбектерін сирия және араб тілдеріне аудару арқылы Оммия және Аббасидтер кезеңінде араб ислам өркениетінің дамуына үлес қосты. Олар сондай-ақ философия, ғылым, теология және медицина салаларында жетістіктерге жетті. Византиялық ғылым ислам әлеміне классикалық білімді таратуда маңызды рөл атқарды. Жоғарғы орта ғасырларда ислам әлемі мәдени өркендеудің шыңына жетті, Аль-Андалус, Сицилия және Леванттағы кресттік мемлекеттер арқылы Еуропаға ақпарат пен идеялар жеткізді. Бұл аудармалар грек классикасының латын тіліндегі нұсқаларын және астрономия, математика, ғылым және медицина салаларындағы араб мәтіндерін қамтыды. Араб философиялық мәтіндерін латын тіліне аудару «ортағасырлық латын әлеміндегі барлық философиялық пәндердің өзгеруіне» әкелді, мұсылман философтарының ықпалы табиғи философия, психология және метафизикада ерекше күшті болды. Ислам әлемі ортағасырлық Еуропа мәдениетінің басқа да салаларына әсер етті, оның ішінде Исламның алтын ғасырында жасалған өнер, егіншілік, алхимия, музыка, керамика сияқты жаңалықтар да бар.

Christianity and Druze are Abrahamic religions that share a historical traditional connection with some major theological differences. The two faiths share a common place of origin in the Middle East, and consider themselves to be monotheistic. Even though the faith originally developed out of Ismaili Islam, Druze do not identify as Muslim. The relationship between the Druze and Christians has been characterized by harmony and coexistence, with amicable relations between the two groups prevailing throughout history, with the exception of some periods, including 1860 Mount Lebanon civil war. Over the centuries a number of the Druze embraced Christianity, such as some of Shihab dynasty members, as well as the Abi Lamma clan. Contact between Christians (members of the Maronite, Eastern Orthodox, Melkite and other churches) and the Unitarian Druze led to the presence of mixed villages and towns in Mount Lebanon, Jabal al Druze, Galilee, and Mount Carmel. The Maronites and the Druze founded modern Lebanon in the early eighteenth century, through the ruling and social system known as the "Maronite Druze dualism" in Mount Lebanon Mutasarrifate. Christianity does not include belief in reincarnation or the transmigration of the soul, unlike the Druze. Christians engage in evangelism, often through the establishment of missions, unlike the Druze who do not accept converts; even marriage outside the Druze faith is rare and strongly discouraged. Similarities between the Druze and Christians include commonalities in their view of views on marriage and divorce, as well as belief in the oneness of God and theophany. and other religious beliefs. Both faiths give a prominent place to Jesus: being among the seven prophets who appeared in different periods of history. Both religions venerated John the Baptist, Saint George, Elijah, and they have had a significant impact contributing the culture of the Middle East and North Africa and other areas. Eastern Christian scientists and scholars of the medieval Islamic world (particularly Nestorian Christians) contributed to the Arab Islamic civilization during the Ummayads and the Abbasids periods by translating works of Greek philosophers to Syriac and afterwards to Arabic. They also excelled in philosophy, science, theology and medicine. Byzantine science played an important and crucial role in the transmission of classical knowledge to the Islamic world. During the High Middle Ages, the Islamic world was at its cultural peak, supplying information and ideas to Europe, via Al Andalus, Sicily and the Crusader kingdoms in the Levant. These included Latin translations of the Greek Classics and of Arabic texts in astronomy, mathematics, science, and medicine. Translation of Arabic philosophical texts into Latin "led to the transformation of almost all philosophical disciplines in the medieval Latin world", with a particularly strong influence of Muslim philosophers being felt in natural philosophy, psychology and metaphysics. The Islamic world also influenced other aspects of medieval European culture, partly by original innovations made during the Islamic Golden Age, including various fields such as the arts, agriculture, alchemy, music, pottery, etc.

Көркемдік әсерлері

Ислам өнері мен мәдениеті христиан өнері мен мәдениетіне әсер еткен, сонымен қатар христиан өнері мен мәдениетінен әсер алған. Көптеген өнер түрлері осыған байланысты күшті әсерге ұшырады, әсіресе Византия және орта ғасырлардағы діни архитектура.