Кіріспе
Семантикалық тұрғыда ұғымның, идеяның немесе белгінің кеңеюі – белгілерді пайдалануды зерттейтін бірнеше ғылым саласының кез келгенінде, мысалы, тіл білімінде, логикада, математикада, семантикада, семиотикада және тіл философиясында, ұғымның, идеяның немесе белгінің кеңеюі оның түсінігі немесе интенциясынан өзгеше болып табылады. Түсінік немесе интенция идеялардың, қасиеттердің немесе тиісті белгілердің жиынтығынан тұрады. Философиялық семантикада немесе тіл философиясында ұғымның немесе тіркестің «кеңеюі» – бұл ұғым немесе тіркес бір ғана объектіні қанағаттандыра алатын болса, оған қолданылатын немесе қатысты объектілердің жиынтығы. Мұндай ұғымдар мен тіркестер монодикалық немесе «бір орынды» ұғымдар мен тіркестер болып табылады. Мысалы, «ит» сөзінің кеңеюі – әлемдегі барлық (өткен, қазіргі және болашақ) иттердің жиынтығы: бұл жиынтыққа Фидо, Ровер, Ласси, Рекс және т.б. кіреді. «Википедия оқырманы» тіркесінің кеңеюіне сізді қоса алғанда, Википедияны оқыған барлық адамдар кіреді. Сөз немесе тіркестен өзгеше, толық мәлімдеменің кеңеюі (Готтлоб Фрегенің «Мағына және сілтеме туралы» еңбегінен бері) оның шындық мәні ретінде анықталады. «Ласси әйгілі» деген мәлімдеменің кеңеюі – логикалық мән «ақиқат», себебі Ласси әйгілі. Кейбір ұғымдар мен тіркестер жеке объектілерге қолданылмайды, керісінше объектілерді бір-бірімен байланыстыруға қызмет етеді. Мысалы, «бұрын» және «кейін» сөздері жеке объектілерге қатысты емес – «Жим бұрын» немесе «Жим кейін» деп айтудың мәні жоқ, бірақ бір нәрсеге қатысты, мысалы, «Той қабылдаудан бұрын» және «Қабылдау тойдан кейін» деуге болады. Мұндай «байланыстық» немесе «полиадиялық» («көп орынды») ұғымдар мен тіркестердің кеңеюі – аталған ұғымды немесе тіркесті қанағаттандыратын барлық объектілер тізбегінің жиынтығы. «Бұрын» сөзінің кеңеюі – біріншісі екіншісінен бұрын болатын барлық (реттелген) объектілер жұптарының жиынтығы.
In any of several fields of study that treat the use of signs — for example, in linguistics, logic, mathematics, semantics, semiotics, and philosophy of language — the extension of a concept, idea, or sign consists of the things to which it applies, in contrast with its comprehension or intension, which consists very roughly of the ideas, properties, or corresponding signs that are implied or suggested by the concept in question. In philosophical semantics or the philosophy of language, the 'extension' of a concept or expression is the set of things it extends to, or applies to, if it is the sort of concept or expression that a single object by itself can satisfy. Concepts and expressions of this sort are monadic or "one place" concepts and expressions. So the extension of the word "dog" is the set of all (past, present and future) dogs in the world: the set includes Fido, Rover, Lassie, Rex, and so on. The extension of the phrase "Wikipedia reader" includes each person who has ever read Wikipedia, including you. The extension of a whole statement, as opposed to a word or phrase, is defined (since Gottlob Frege's "On Sense and Reference") as its truth value. So the extension of "Lassie is famous" is the logical value 'true', since Lassie is famous. Some concepts and expressions are such that they don't apply to objects individually, but rather serve to relate objects to objects. For example, the words "before" and "after" do not apply to objects individually—it makes no sense to say "Jim is before" or "Jim is after"—but to one thing in relation to another, as in "The wedding is before the reception" and "The reception is after the wedding". Such "relational" or "polyadic" ("many place") concepts and expressions have, for their extension, the set of all sequences of objects that satisfy the concept or expression in question. So the extension of "before" is the set of all (ordered) pairs of objects such that the first one is before the second one.
Математика
Математикада математикалық ұғымның "кеңейтімі" – бұл осы ұғымды анықтайтын жиын. (Бұл жиын бос болуы мүмкін.) Мысалы, функцияның кеңейтімі – функцияның аргументтері мен мәндерін байланыстыратын реттелген жұптар жиыны, яғни функцияның графигі. Абстрактілік алгебрадағы объектінің, мысалы топтың кеңейтімі – объектінің негізгі жиыны. Жинақтың кеңейтімі – өзінің жиыны. Жинақтың кез келген нәрсенің кеңейтімін ұстау қабілеті – аксиоматикалық жинақтар теориясындағы экстенсиональдық аксиоманың негізгі идеясы. Бұл түрдегі кеңейтім жинақтар теориясына негізделген қазіргі математикада осыншалықты жиі қолданылады, оны жасырын болжам деп санауға болады. Математикадағы әдеттегі зерттеулер байқалатын математикалық объектіні сипаттау қажеттілігінен туындайды, мұндағы қиындық – осы объектінің кеңейтімі болатын сипаттаманы табу болып табылады.
Компьютерлік ғылым
Компьютерлік ғылымда кейбір деректер қоры туралы оқулықтар деректер қорының құрылымын "интенция" деп, ал деректер қорының нақты мысалдары мен мәліметтерін "экстенсия" деп атайды.
Метафизикалық әсері
Метафизикада нақты, бар нәрселерге қоса, нақты емес немесе жоқ нәрселердің бар-жоғы туралы пікір таласы әлі де жалғасуда. Егер бар болса – мысалы, мүмкін, бірақ нақты емес иттер (мүмкін, кейбір нақты емес, бірақ мүмкін түрлерге жататын иттер) немесе жоқ болған жандар (мысалы, Шерлок Холмс) – онда олар әртүрлі ұғымдар мен тіркестердің кеңейтулеріне де кіруі мүмкін. Егер жоқ болса, онда кеңейтуге тек қана нақты, бар нәрселер ғана кіруі мүмкін. "Нақты" сөзінің "бар" сөзімен бірдей мағынаны білдірмейтінін ескеру қажет. Мүмкін, тек мүмкін ғана болатын, бірақ нақты емес нәрселер де бар. (Бәлкім, олар басқа ғаламшарларда бар, ал олар нақты әлемге қатысты басқа "мүмкін әлемдер" – мүмкін болатын баламалар.) Сонымен қатар, кейбір нақты нәрселер жоқ болуы мүмкін. (Шерлок Холмс – ойдан туған кейіпкердің нақты мысалы; Артур Конан Дойл одан да көп кейіпкерлерді ойлап табуға болатындығын ойлауы мүмкін, бірақ ол Холмсты нақты ойлап тапқан.) Бұған ұқсас мәселе енді бар болмай қалған объектілер үшін де туындайды. Мысалы, "Сократ" терминінің кеңейтілуі қазіргі уақытта жоқ объекті болып көрінеді. Еркін логика – осы мәселелердің кейбірінен қашуға жасалған әрекеттердің бірі.
Жалпы семантика
Жалпы семантика саласындағы кейбір негізгі қағидалар интенцияға қарағанда экстенсияны бағалауға көп көңіл бөледі. Мысалы, экстенсия және экстенсиялық құралдарды қараңыз.